LIVE Informateur Hans Wijers van D66 stapt op na gelekt privébericht over "feeks van VVD"

Het links-liberale D66 en het christendemocratische CDA hebben elk een informateur aangewezen. Volgens Nederlandse media gaat het om Hans Wijers (D66) en Sybrand Buma (CDA). 

Wijers (74) is voormalig topman bij onder meer bankgroep ING en was ooit minister van Economische Zaken. Buma (60) is momenteel burgemeester van de Friese stad Leeuwarden. Van 2010 tot 2019 was hij partijleider van het CDA.

D66 en CDA waren de grootste winnaars van de verkiezingen op 29 oktober. De 2 informateurs gaan nu de partijleiders van D66 en CDA bijstaan bij de volgende fase in de formatie. De partijleiders schrijven op aangeven van verkenner Wouter Koolmees een soort voorbereidende tekst op het regeerakkoord over de belangrijkste thema's. De informateurs moeten nagaan welke partijen op basis van die tekst willen samenwerken. 

Deze fase van de formatie zou op 9 december afgerond moeten zijn. Donderdag wordt over deze aanpak gedebatteerd in de Tweede Kamer. Als de Tweede Kamer ermee instemt, worden Wijers en Buma formeel benoemd als informateur.

In Nederland zit de eerste fase van de regeringsformatie erop na de parlementsverkiezingen van 2 weken geleden. Verkenner Wouter Koolmees had tot vandaag de tijd gekregen om via gesprekken te polsen welke coalities mogelijk zijn. 

Nu die gesprekken met de verschillende partijen zijn afgerond, schrijft Koolmees vandaag zijn verslag. Hij verwacht dat vanavond rond 19 uur te kunnen overhandigen aan de voorzitter van de Tweede Kamer.

Volgens Nederlandse media zal Koolmees - zelf een voormalig D66-politicus - adviseren om in de volgende fase van de formatie D66 en CDA bij elkaar te zetten.

Als deze 2 winnaars van de verkiezingen voldoende raakpunten vinden, kunnen andere partijen aansluiten. Al zal dat laatste niet eenvoudig zijn omdat verschillende partijen het niet meteen zien zitten om met elkaar te regeren. 

Op het eerste gezicht zijn er 2 opties: een ruime centrummeerderheid met D66, VVD, CDA en GroenLinks-PvdA of een centrum-rechtse met D66, VVD, CDA en JA21. De eerste optie heeft de voorkeur van D66. Enig probleem: VVD wil niet regeren met GroenLinks-PvdA. De tweede optie heeft dan weer 1 zetel te kort voor om een meerderheid te hebben.

De nieuwe Tweede Kamer, die morgen wordt geïnstalleerd, zal donderdag debatteren over het verslag van verkenner Koolmees. Dan wordt ook een nieuwe verkenner of informateur aangewezen, meldt de Nederlandse omroep NOS. “Dat zal in elk geval niet Koolmees zijn. Hij moet namelijk terug naar zijn gewone dagtaak, als topman bij de Nederlandse Spoorwegen.

De Nederlandse Kiesraad heeft de definitieve uitslag van de verkiezingen van 29 oktober bekendgemaakt. D66 heeft de Tweede Kamerverkiezingen gewonnen, met 29.668 stemmen meer dan de PVV van Geert Wilders.

De definitieve uitslag heeft geen gevolgen meer voor de zetelverdeling. Zowel D66 als de PVV krijgt 26 zetels. De VVD heeft 22 zetels, GroenLinks-PvdA 20 zetels en het CDA 18.

Eerder deze week werd al een verkenner aangesteld: Wouter Koolmees van D66. Hij krijgt tot 11 november de tijd om uit te zoeken welke coalities mogelijk zijn.

PVV-leider Geert Wilders erkent dat D66 de grootste partij is geworden bij de Nederlandse Tweede Kamerverkiezingen en heeft D66-partijleider Rob Jetten gefeliciteerd. Dat maakte hij volgens de NOS bekend na een vergadering met collega-lijsttrekkers waar de verkenner is aangewezen. "De kans dat bijna 30.000 stemmen nog onze kant op komen is klein", zegt Wilders.

Het verschil tussen D66 en PVV is momenteel ruim 28.000 stemmen in het voordeel van D66. Beide partijen hebben 26 zetels.

Vorige week, toen het verschil kleiner was omdat nog niet alle stemmen waren geteld, zei Wilders dat hij pas een verkenner wilde aanstellen als de officiële uitslag binnen was. Daar komt hij nu dus van terug, omdat het verschil is opgelopen. De Kiesraad maakt vrijdag de officiële uitslag bekend.

Wouter Koolmees (D66) is aangewezen als verkenner voor de Nederlandse regeringsvorming. Bronnen rond D66 noemen hem aanvaardbaar voor zowel linkse als rechtse partijen en daarom geschikt voor deze functie, schrijft de NOS.

Koolmees (48) is momenteel topman bij de Nederlandse Spoorwegen en was in 2021 al eens verkenner én informateur. Hij kon de VVD, het CDA, D66 en ChristenUnie toen overtuigen om in de regering-Rutte IV te stappen, een voortzetting van het vorige kabinet-Rutte III.

Koolmees was in de regering-Rutte III overigens minister van Sociale Zaken voor D66.

Het Nederlandse persagentschap ANP riep D66 afgelopen vrijdag tot winnaar van de verkiezingen uit. De officiële resultaten worden pas nu vrijdag bekendgemaakt, maar volgens ANP kan D66 niet meer ingehaald worden door de PVV van Geert Wilders.

Koolmees moet nu achterhalen welke coalities mogelijk zijn. D66-leider Rob Jetten heeft een voorkeur voor een centrumregering met D66, GroenLinks-PvdA, het CDA en VVD. Maar de liberale partij VVD wil liever een centrumrechtse regering vormen.

Over een week, op 11 november, zal Koolmees zijn verslag inleveren.

PVV-leider Geert Wilders deelde op sociale media berichten van mensen die insinueerden dat er fouten zijn gemaakt bij het tellen van de stemmen.

De berichten gingen onder meer over Maastricht, Leiden en Zaandstad en trokken ook de onafhankelijkheid van de Kiesraad in twijfel. Die instelling is verantwoordelijk voor het eerlijke verloop van de verkiezingen.

Bij de NOS doet een woordvoerder van Zaanstad de beweringen af als "pure onzin". De Kiesraad zegt dat er enkel onregelmatigheden zijn vastgesteld in Stein en Westerwolde, waarover eerder al gecommuniceerd was. In Westerwolde hebben 260 mensen een stembiljet  gekregen dat niet geldig was voor die kieskring. "We doen ons werk onafhankelijk", benadrukt de Kiesraad. 

Wilders haalt ook uit naar ANP, het Nederlandse persagentschap dat D66 gisteren tot winnaar van de verkiezingen uitriep. Nog niet alle stemmen zijn geteld, maar volgens ANP kan D66 onmogelijk nog ingehaald worden door PVV. Op X spreekt Wilders over "ANP66".

Nu de voorsprong van D66 op PVV steeds groter wordt, en volgens persbureau ANP zelfs onoverbrugbaar, probeert PVV-leider Geert Wilders twijfel te zaaien over de verkiezingsuitslag.

Op sociale media deelt hij enkele onbewezen berichten van mensen die twijfelen aan de gang van zaken rond de uitslagen. Zo claimt hij dat er mogelijk zou gesjoemeld zijn in een stembureau in Zaanstad. De gemeente Zaanstad heeft dat mogelijke gesjoemel intussen ontkend.

Er is volgens ontslagnemend minister van Binnenlandse Zaken Frank Rijkaart (BBB) weet van 2 gemeenten waar iets fout is gelopen bij de verkiezingen. Het gaat om Stein en Westerwolde. Daar kregen zo’n 260 stemmers een ongeldig stembiljet. De fout kwam door een distributeur en er is daarna gekeken of het elders ook is gebeurd. Dat blijkt niet het geval.

Daarnaast trekt Wilders de onafhankelijkheid van de Kiesraad in twijfel, de Kiesraad organiseert de verkiezingen in Nederland. Wilders claimt dat de beveiliging van de verkiezingssoftware zou onderzocht zijn door een bedrijf dat eigendom is van iemand van D66. Informatie die door verschillende bronnen aan NOS, waaronder de Kiesraad zelf, ontkracht wordt.

Geert Wilders, de leider van de PVV, is er niet over te spreken dat Rob Jetten van D66 de overwinning claimt op basis van het ANP. Dat laat hij weten op X. Hij haalt ook al meteen uit naar Jetten, die misschien de nieuwe Nederlandse premier wordt.

"De Kiesraad beslist niet het ANP, wat een arrogantie om daar niet op te wachten. Maar al wordt D66 de grootste, de PVV zal Nederland niet laten afbreken door Jetten cum suis en ons vanaf dag één met volle kracht 26 zetels sterk verzetten tegen zijn links-liberale wanbeleid!"

Rob Jetten maakt vandaag duidelijk dat hij op een centrumkabinet mikt. Daarmee bedoelt hij een regering met zijn D66 en daarnaast het CDA, de VVD en GroenLinks-PvdA. Alleen ziet de VVD een regering met het GroenLinks-PvdA niet zitten. Verschillende ontslagnemende ministers van VVD benadrukken nog eens dat ze liever een centrumrechtse regering willen.

Jetten roept VVD-leider Yesilgöz op om de verkiezingsuitslag de komende dagen "te laten indalen". Hij hoopt dat de VVD vanaf volgende week constructief zal meewerken met de verkenner, die Jetten een van de komende dagen wil aanstellen.

"Dit is een historisch moment voor D66", spreekt Jetten de pers toe in Den Haag. Hij claimt de overwinning voor zijn partij D66 nu de verkiezingsdienst van persagentschap ANP stelt dat D66 niet meer kan worden ingehaald door de PVV van Geert Wilders. "Nu duidelijk is dat D66 de grootste partij wordt, zal ik ook het initiatief nemen richting de andere partijleiders om met een voorstel voor een verkenner te komen", zegt Jetten. 

Jetten wil niet "onnodig tijd verspillen" en wachten op de officiële uitslag die volgende week vrijdag wordt vastgesteld door de Nederlandse Kiesraad. "Er moet zo snel mogelijk een kabinet komen." De partijleider van D66 zegt dat hij een "coalitie van de centrumpartijen wil". "We moeten ook kijken hoe we de miljoenen kiezers die niet op ons gestemd hebben, kunnen vertegenwoordigen. 

De voorzitter van de Nederlandse Tweede Kamer zal pas volgende week dinsdag de politieke leiders van de verschillende partijen ontvangen om een verkenner aan te duiden. Dat heeft Kamervoorzitter Martin Bosma (PVV) bekendgemaakt.

De verwachting was dat de partijleiders morgen al zouden samenkomen om een verkenner het veld in te sturen. Maar de bijeenkomst is uitgesteld, omdat momenteel nog niet duidelijk is wie de grootste partij van Nederland wordt. De PVV en D66 hebben elk 26 zetels, maar D66 heeft momenteel wel zo'n 15.000 stemmen meer.

Het initiatief voor de regeringsvorming in Nederland ligt sinds 2012 volledig bij de Tweede Kamer. Koning Willem-Alexander speelt dus geen rol in dat proces. De grootste partij mag als eerste een verkenner voordragen. Die praat vervolgens met alle fractievoorzitters om te polsen welke coalitiemogelijkheden zij zien. De verkenner brengt daarvan een verslag uit, waarover vervolgens in de nieuwe Tweede Kamer een debat wordt gehouden.

GroenLinks-PvdA kiest maandag een nieuwe partijleider en fractievoorzitter. Meteen nadat de eerste exitpolls waren bekendgemaakt, kondigde huidig partijleider Frans Timmermans zijn ontslag aan. Het kartel - dat van plan is om tot één partij te fuseren - verloor gisteren 5 van de 25 zetels en werd pas de vierde partij.

Kandidaat-leiders kunnen zich nu al aanmelden. Een van de namen die genoemd worden, is die van de vroegere GroenLinks-lijsttrekker Jesse Klaver. Ook Marjolein Moorman, PvdA-wethouder (schepen) in Amsterdam, wordt in Nederlandse media genoemd. Zelf wil geen van beiden daar al commentaar over geven.

Twee jaar geleden was Nieuw Sociaal Contract (NSC), de partij van Pieter Omtzigt, nog een van de winnaars van de verkiezingen. Nu blijft er van de 20 zetels van toen niets meer over en verdwijnt de partij uit het parlement.

Hoe dat komt, lees je in dit artikel:

VRT-journalist Bram Vandeputte staat in een telbureau en beleeft er de nek-aan-nekrace tussen D66 en PVV als grootste partij van Nederland mee van op de eerste rij.

De stad Amsterdam zegt dat ze dan toch al vandaag gaat komen met een voorlopige uitslag van de verkiezingen. Dat is dan volgens de Nederlandse omroep NOS op basis van bijna 100 procent van de getelde stemmen. Eerder vandaag had Amsterdam nog gezegd dat het pas morgen met de uitslag zou komen.

Het verschil tussen D66 en PVV bedraagt momenteel 1.886 stemmen. Door dat kleine verschil is elke stem van belang om te bepalen welke partij de grootste wordt en dus het voortouw kan nemen om een nieuwe regering te vormen.

VRT NWS-journalist Ivan Ollevier analyseert welke opties mogelijk zijn voor een nieuw kabinet. Afhankelijk van wie het initiatiefrecht krijgt om die regering te vormen, kan dat best een moeilijke opdracht worden, zo blijkt.

De stad Amsterdam verwacht pas morgenavond tussen 19. en 22 uur met een definitieve uitslag te komen. De woordvoerder van de Nederlandse hoofdstad zegt vandaag geen tussentijdse update meer te kunnen geven.

Amsterdam heeft tot nu toe 80 procent van de stemmen doorgegeven. Met 27,4 procent van de stemmen staat GroenLinks-PvdA voorlopig aan de leiding. D66 volgt met 23,4 procent van de stemmen, de PVV strandt er voorlopig op 7,3 procent.

Het verschil tussen de D66 van Rob Jetten en de PVV van Geert Wilders is zo klein, dat alles nog mogelijk is.

Kiezers uit het buitenland zijn vaak een heel andere groep: jonger, hoger opgeleid, vaak internationaal georiënteerd, en dat kan in het voordeel spelen van D66, die al jaren veruit de grootste partij is bij Nederlanders in het buitenland.

De resultaten van alle poststemmen zullen volgens de Nederlandse NOS pas maandagavond bekend zijn. Mochten de uitslagen die donderdag binnenkomen geen duidelijke winnaar aanwijzen, dan zullen alle ogen gericht zijn op aanstaande dinsdag. Dan maakt de Kiesraad namelijk de definitieve uitslag bekend.

Over de 135.000 postbiljetten die door Nederlanders in het buitenland werden aangevraagd, is nog niets bekend.

Het verschil in aantal stemmen tussen D66 en PVV blijft minimaal. Volgens de meest recente tellingen heeft D66 op dit moment (8.25 uur) 1.723.791 stemmen en PVV 1.722.596 stemmen. Dat is een verschil van 1.195 stemmen. 

Op 11 plekken zijn de stemmen nog niet volledig geteld: van Amsterdam en Almere zijn alleen gedeeltelijke uitslagen bekend, 9 andere ontbreken nog volledig in het overzicht van persbureau ANP.

Omdat de marge tussen D66 en PVV zo klein is, kunnen al deze stemmen nog van belang zijn om te bepalen welke partij uiteindelijk de grootste wordt.

De PVV van Geert Wilders verliest bijna een derde van haar zetels. D66 verdrievoudigt dan weer haar score: partijleider Rob Jetten wordt daarom gezien als logische nieuwe premier. Na verlies stapt GroenLinks-PvdA-kopman Frans Timmermans op. En het CDA overtuigt met Henri Bontenbal opnieuw de centrumkiezer. 

In 1 keer mee met de verkiezingen in Nederland? Lees dit artikel. 

Volgens VRT NWS-journalist Jeroen Reygaert zag je Rob Jetten groeien tijdens de verkiezingscampagne.

"Hij lachte meer en meer. Hij had een positieve boodschap, hij had er zin in. Hij heeft er ook een soort tweestrijd van gemaakt met Wilders: 'Ik ben het positieve verhaal versus Wilders is het verhaal van afbraak'. Zijn partij (D66) wordt voor het eerst waarschijnlijk ook de grootste van Nederland."

Jetten gaat al lang mee in de Nederlandse politiek. Recent nam hij ook deel aan 'De slimste mens ter wereld', waar de kijkers/kiezers hem ook als mens leerden kennen. "Zijn succes is een combinatie van bloedvorm tijdens de campagne, die positieve boodschap en 'De slimste mens', die 3 samengeteld. En hij is jong, dynamisch. Nederland snakt gewoon naar iets anders en hij is alles wat de vorige regering niet was." 

Volgens de Nederlandse openbare omroep NOS is het verschil in zetels (en stemmen) tussen de grootste partijen sinds 1956 nog nooit zo klein geweest. Sinds dat jaar telt de Tweede Kamer 150 zetels.

Het is nooit eerder voorgekomen dat de 2 grootste partijen op hetzelfde aantal zetels uitkwamen. Wel was er 3 keer een verschil van 1 zetel. De laatste keer was in 2010. Toen kreeg de VVD 31 zetels en PvdA er 30. Ook in 1956 en in 1959 was er een verschil van 1 zetel tussen de 2 grootste partijen.

Mochten D66 en de PVV allebei inderdaad op 26 zetels blijven, dan bepaalt het aantal stemmen welke partij de grootste is. Die mag dan als eerste proberen een regering te vormen.

Volgens Filip Brusselmans, ondervoorzitter van Vlaams Belang, heeft Nederland "rechtser dan ooit gestemd". "Het linkse blok was nog nooit zo klein", benadrukt hij in De Ochtend. "De kiezer heeft daar wel een duidelijk signaal gegeven." 

De PVV van Geert Wilders zet nog steeds het tweede sterkste resultaat ooit neer, benadrukt hij. "Wilders betaalt de prijs voor het laten vallen van de regering. Dat is een wetmatigheid in de politiek. Maar volgens mij had hij bij vorige verkiezingen ook premier moeten worden."

Volgens Brusselmans is de grootste oorzaak voor het zetelverlies van PVV dat een deel van hun kiezers niet is gaan stemmen. "Maar de rechtse stemmen zijn niet plots weg. Wie is gaan stemmen, heeft rechtser dan ooit tevoren gestemd. De ideologische strijd heeft Wilders duidelijk gewonnen." 

Net iets meer Nederlanders hebben gisteren hun stem uitgebracht dan bij de vorige verkiezingen in 2023. Dat blijkt uit de meest recente cijfers van de verkiezingsdienst van het Nederlandse persbureau ANP.

Er was een opkomstpercentage van 78,4 procent. Dat is een fractie hoger dan vorige keer: toen ging 77,8 procent van alle kiesgerechtigden stemmen.

De laatste decennia schommelt de opkomst bij Tweede Kamerverkiezingen. De grootste piek in de recente geschiedenis was in 2017, toen 81,9 procent van de Nederlanders een stem uitbracht. Een dieptepunt was er in 1998: meer dan een kwart van de kiezers bleef dat jaar weg van de stembus.

De opkomst was dit jaar het hoogst in Utrecht (82,2 procent) en het laagst in Flevoland (73,8 procent). In Nederland bestaat er geen opkomstplicht, in tegenstelling tot in ons land.

Volgens VRT NWS-journalist Jeroen Reygaert zal het niet makkelijk worden om een nieuwe regering te vormen. 

"Je zal sowieso 4 partijen nodig hebben om een regering te vormen, evident zal dat niet worden. De liberalen kunnen bijvoorbeeld moeilijk door een deur met dat linkse kartel GroenLinks-PvdA, maar ze zullen wel allebei nodig zijn, dus het wordt nog een moeilijke formatie hier in Nederland." 

Met meer dan 98 procent van de stemmen geteld staan de progressief-liberale partij D66 van Rob Jetten en de radicaal-rechtse PVV van Geert Wilders nog steeds gelijk. Dat blijkt uit een voorlopige prognose van de ANP Verkiezingsdienst.

Momenteel staan de 2 partijen die het grootst zijn geworden bij de verkiezingen in Nederland allebei op 26 zetels. 

Bert Bakker, hoofddocent politieke communicatie aan de Universiteit van Amsterdam, is benieuwd hoe de politieke situatie in Nederland de komende weken zal evolueren.

"Het is wel nog even spannend op dit moment", legt hij uit in De Ochtend. "De traditie is dat de grootste partij het recht tot initiatief krijgt. Het lijkt erop dat dat D66 is, maar het ligt best dicht bij elkaar."

"In Nederland is er geen afgebakend blokkensysteem", gaat hij verder. "Rob Jetten lijkt te hinten op een middenkabinet met VVD, CDA en GroenLinks-PvdA. Maar op rechts wordt er ook gelonkt naar een rechtse coalitie, met JA21, een soort PVV light, maar dan wat salonfähiger."

"Het zal van Jetten en de andere partijen nog best wel wat politieke moed vragen om over hun schaduw heen te stappen en te beloven wat door bijna alle partijen is gezegd: 'we gaan het nu echt doen, na 2 jaar chaos'. Ik ben wel benieuwd of deze campagne een tijdelijke opleving was of dat het de partijen ook echt lukt om de komende weken snel vooruitgang te maken."

Daarnaast benadrukt Bakker dat uit deze verkiezingsuitslag vooral blijkt hoe versnipperd het politieke landschap in Nederland wel is. "Er is een historisch aantal kleine "grote" partijen die overblijven. 26 zetels, dat is wel heel weinig voor de grootste partijen, dat is ook een beeld dat we niet moeten vergeten."

In een nieuwe voorlopige prognose staan de progressief-liberale partij D66 van Rob Jetten en de radicaal-rechtse PVV van Geert Wilders gelijk, met elk 26 zetels.

Dat meldt de Verkiezingsdienst van het Nederlandse nieuwsagentschap ANP, op basis van 90,5 procent van de uitgebrachte stemmen, uit 314 van de 346 gemeenten. 

In de vorige prognose werd D66 nog op 27 zetels geraamd en PVV op 25. D66 is wel nog licht in het voordeel, maar het verschil bedraagt op dit moment maar iets meer dan 2.000 stemmen.

Er zijn nog enkele andere kleine verschuivingen: VVD (nu 22 zetels) en CDA (18) moeten elk een zetel inleveren. Forum voor Democratie (7) en ChristenUnie (3) krijgen er dan weer een zetel bij.

Zo reageerden Rob Jetten (D66), Henri Bontenbal (CDA), Geert Wilders (PVV) en Frans Timmermans (GroenLinks-PvdA) na de bekendmaking van de eerste exitpolls:

"Caroline van der Plas van de BoerBurgerBeweging reageert teleurgesteld op de uitslag van de exitpolls. "We hebben altijd zetels bijgekregen en nu verliezen we er", zegt ze. Toch is het BBB-boegbeeld tevreden dat haar partij nog op 4 zetels lijkt uit te komen. Van der Plas wil nog niet speculeren over waarom haar partij afgestraft wordt. "Het is te vroeg om nu al conclusies te trekken." 

"Ze zeggen wel eens 'regeren is halveren', maar wij zijn er trots op dat we verantwoordelijkheid hebben genomen en we hebben ook goede dingen gedaan met de regering", zegt Van der Plas nog. 

"Ik houd mijn rug recht", reageert PVV-kopman Geert Wilders op de eerste exitpolls. "Wij hebben verloren en Jetten heeft gewonnen", erkent hij zijn nederlaag. Wilders hoopt wel nog steeds dat PVV alsnog de grootste wordt. "Als we 25 zetels halen is dat nog steeds ons tweede beste resultaat ooit." 

Wilders zegt dat hij graag deel zou willen uitmaken van de regering, maar beseft ook dat het met D66 moeilijk wordt. "Jetten zal sterke oppositie krijgen", zegt hij. 

Op de vraag of hij een foute keuze heeft gemaakt om uit de vorige regering te stappen, reageert Wilders negatief: "Ik blijf bij onze beslissing." Ook van aftreden als partijleider wil hij niet weten. "U bent tot mijn 80ste niet van mij af", grapt Wilders tegen de pers. 

Henri Bontenbal van CDA geeft een eerste reactie op de exitpolls.

"Een hartelijk applaus voor jullie allemaal", begint een medewerker van Bontenbal. "Het resultaat mag er zijn: we zijn terug!"

Daarna verschijnt de CDA-leider zelf op het podium. "Wat een fantastische uitslag. Dit hadden we 2 jaar niet durven dromen."

"Het mooiste van deze uitslag: dat we dat gedaan hebben met een echt christendemocratisch verhaal, en dat we onszelf trouw zijn gebleven. Het laat zien dat Nederland snakt naar een nieuwe politieke route."

Het onderzoeksbureau Ipsos I&O peilde ook naar de redenen waarom Nederlanders naar de stembussen trokken. Het belangrijkste onderwerp was asiel en migratie, gevolgd door de woningcrisis in het land. Ook gezondheidszorg, 'waarden en normen' en klimaatverandering waren belangrijk voor de Nederlandse kiezers.

De Nederlandse Tweede Kamer heeft plaats voor in totaal 150 politici. Om een meerderheid te kunnen vormen, zijn dus minstens 76 zetels nodig. Analisten bij het Nederlandse medium NOS merken op dat de grote partijen mogelijk moeite zullen hebben om snel een coalitie of regering te vormen. "Mogelijk is dat niet klaar voor Kerst", klinkt het.

Geert Wilders, de radicaal-rechtse leider van PVV, heeft een eerste reactie uitgestuurd op X. "De kiezer heeft gesproken. We hadden op een andere uitslag gehoopt maar onze rug rechtgehouden. We zijn strijdvaardiger dan ooit en nog steeds de tweede en misschien wel grootste partij van Nederland."

De resultaten van de verkiezingen kunnen namelijk afwijken van de resultaten in de exitpolls. Die hebben een foutmarge van 1 tot 2 zetels, wat betekent dat PVV eigenlijk nog D66 kan voorbijsteken als grootste partij van Nederland.

De tweede exitpoll brengt een update van de eerste resultaten, waarbij ook de kiezers die na 20.30 uur stemden worden meegerekend. Er zijn echter geen veranderingen in de resultaten. 

Ter herhaling: de exitpolls zijn niet de uiteindelijke resultaten en kunnen een foutemarge van 1 tot 2 zetels hebben.

D66 zou volgens de eerste exitpoll de meeste zetels in de Nederlandse Tweede Kamer halen. Het gaat over een sociaal-liberale partij die zich op het centrum van de politiek focust, waardoor het ook de Nederlandse centrumrechtse kiezer aanspreekt.

De partij zet in op betaalbaar wonen met "10 nieuwe steden met goede verbindingen". D66 wil ook focussen op het klimaat, waarbij het beleid goed moet zijn voor de planeet "en voor je portemonnee". Tot slot kijkt D66 ook naar gezondheid: sport en gezonde voeding moeten toegankelijker worden, terwijl ongezonde voeding zwaarder belast zou worden.

Om 20.30 uur is vastgesteld dat 76,3 procent van de Nederlandse kiezers een stem heeft uitgebracht. Vorig jaar lag het opkomstcijfer uiteindelijk op 77,7 procent: dit jaar zou dus een kleiner aantal Nederlanders hebben gestemd.

Binnen 8 minuten sluiten de stembureaus in Nederland. Om exact 21 uur zal een eerste exitpoll van onderzoeksbureau Ipsos I&O verschijnen. Die baseert zich op verwachte resultaten tot 20.30 uur.

In Leiden is de leider van D66 Rob Jetten aangekomen om samen met zijn partij de eerste resultaten van de verkiezingen te volgen. Hij heeft de aanwezige pers ook kort te woord gestaan. 

Het huidige opkomstcijfer bij de Nederlandse verkiezingen ligt iets lager dan in 2023. Dat blijkt uit de cijfers van onderzoeksbureau Ipsos I&O. Om 19.45 uur lag het opkomstcijfer op 65 procent, 1 procentpunt lager dan in 2023.

De Nederlanders hebben nog iets meer dan een halfuur om hun stem uit te brengen. In 2023 ging 77,7 procent van de kiesgerechtigde Nederlanders stemmen.

Om even terug te grijpen naar de peilingen, die een idee geven van hoe spannend de race in Nederland is. De partijen PVV, GroenLinks-PvdA en D66 zouden 23 zetels halen in het parlement, bleek uit de slotpeiling van Ipsos I&O. Daarop volgde CDA met 19 zetels en VVD 17 zetels. Ook JA21 bleek het opvallend goed te doen, met 11 voorspelde zetels.

Nu het 19 uur is, zijn de stembureaus nog exact 2 uur open. Om 21 uur sluiten de deuren van de stemlokalen: wie nog in de rij of voor de deur staat, mag wel nog stemmen. Wie pas na 21 uur aan het stemlokaal aankomt, mag niet meer stemmen.

In Den Bosch liepen tussen 13 en 15 uur een honderdtal mensen mee in een demonstratie voor Geert Wilders, de partijvoorzitter van PVV. Verschillende demonstranten droegen Nederlandse vlaggen, sommigen waren verkleed als traditionele Zwarte Pieten en volgens De Volkskrant strekten een aantal mensen ook de rechterarm (om een hitlergroet uit te brengen, red.).

De demonstranten behoorden tot de groep Defend, die naar eigen zeggen strijdt tegen de "asielwaanzin". "We hopen met deze protestmars invloed uit te oefenen uit de verkiezingsuitslag. Wilders is de enige die opkomt voor onze waarden."

Er waren een 20-tal agenten aanwezig om alles in goede banen te leiden, maar er zouden geen incidenten hebben plaatsgevonden.

Wie vandaag niet zal gaan stemmen, zijn de koning en zijn familie. Koning Willem-Alexander, koningin Maxima en prinsessen Beatrix en Amalia mogen wel stemmen, maar doen dat niet om partijdigheid van het Koningshuis uit te sluiten.

Andere telgen van het geslacht Oranje zouden mogelijk wel gaan stemmen. Van prinses Alexia en prinses Ariane is niet bekend of ze een stem hebben uitgebracht. Aangezien Ariane net 18 is geworden, zou zij een eerste keer mogen stemmen.

Koningin Juliana (die in 2004 overleed) zou - nadat ze afstand had gedaan van de troon - volgens het Nederlandse Algemeen Dagblad een politieke voorkeur hebben gehad voor PvdA en D66.

Aan een shoppingcentrum in Hamont-Achel, vlak bij de Nederlandse grens in Limburg treffen we verschillende Nederlanders die komen shoppen in België omdat het hier toch een stuk goedkoper is. De stijgende prijzen in de supermarkten, de dure vastgoedmarkt en de migratieproblematiek zijn de thema’s die de Nederlanders duidelijk bezig houden.

2 heren die we treffen op de stoep van de bistro volgen de verkiezingen niet en staan op het punt om naar België te verhuizen.

"Ik volg het niet, het is een puinhoop. We woonden eerder al in België, nu wonen we in Budel, net over de grens. Wonen is een stuk duurder geworden in Nederland, het is het duurste land."

"Ik volg het ook niet, het is een grote puinhoop", vult de partner aan. "Ze bakken er niets van, ik zou niet weten op wie ik moet stemmen. Stemmen heeft nog weinig zin want we verhuizen maandag naar Hamont-Achel. We gaan dus niet stemmen vandaag. De thema’s die leven zijn huisvesting, zorgtoeslagen die teruggedraaid worden en de binnenstroom van mensen uit het buitenland. Nederland is te vol."

"Als we zouden stemmen, zou het zijn voor Dieren en PVV", klinkt het op de stoep.

Ahmad Al Nouimi uit de Nederlandse grensgemeente Budel staat aan zijn knalgele wagen te wachten aan het shoppingcentrum in Hamont-Achel. Hij komt speciaal naar België om te winkelen.

"Ik heb net gestemd. Het was de laatste tijd wel wat moeilijk in Nederland. Ik heb gestemd voor GroenLinks-PvdA, dat is een partij die goed is voor Nederland met een goed programma. In Nederland is alles zo duur geworden, we gaan naar België of Duitsland  om boodschappen te doen. Het is hier echt goedkoper.

Het is momenteel 12.30 uur Belgische/Nederlandse tijd, dus 7.30 uur op de Nederlandse eilanden in de Caraïbische zee. Daar gaan de eerste stembureaus open, want ook daar kunnen de inwoners stemmen voor de Tweede Kamer. Het gaat over de BES-eilanden (Bonaire, Sint Eustatius en Saba), die sinds 2010 kunnen deelnemen aan de Tweede Kamerverkiezingen.

De opkomstcijfers liggen meestal bijzonder laag. Op Saba was dat 26 procent in 2023, terwijl op Sint Eustatius slechts 18 procent van de kiesgerechtigden ging stemmen. Dat komt omdat de Nederlandse partijen weinig aandacht aan de eilanden besteden: electoraal gezien zijn die dan ook niet interessant.

De eerste resultaten van de Nederlandse verkiezingen zullen pas vanavond bekend worden gemaakt. De Nederlandse media zullen de eerste exitpolls rond 21 uur uitbrengen, op het moment dat de stembureaus sluiten. Die zijn gebaseerd op werk van onderzoekers van bureau Ipsos I&O - in opdracht van de NOS en RTL Nieuws - bij 65 stembureaus verdeeld over Nederland

De uitslagen per gemeente zullen tussen 21 uur en 22 uur verschijnen. Die komen binnen bij het Nederlandse persbureau ANP, via de verkiezingsdienst. De eerste resultaten zullen uit de kleinere gemeenten komen, pas later zullen de resultaten uit de grote gemeenten en steden verschijnen.,In 2023 duurde het tot middernacht voor een gemeente met meer dan 100.000 inwoners de resultaten publiceerde.

In de loop van de nacht zal persbureau ANP de eerste prognoses uitbrengen, met de zetelverdeling in de Tweede Kamer. Die voorlopige prognoses zouden in de loop van donderdag veranderen in definitieve prognoses. De definitieve uitslag zal pas volgende week verschijnen: die wordt uitgebracht door de Nederlandse Kiesraad in Den Haag.

Tussen de opening van de stemlokalen en 10.30 uur 's ochtends heeft 12 procent van de Nederlandse kiezers gestemd. Dat is iets minder dan bij de verkiezingen van 2023, toen in die periode al 14 procent van de kiezers was komen opdagen. Bij de vorige verkiezingen heeft uiteindelijk 77,7 procent van de kiezers een stem uitgebracht.

In de steden liggen de opkomstcijfers ondertussen al iets hoger. Dat is te zien op de website opkomstenuitslag.nl. In Den Haag heeft op moment van schrijven al 15,8 procent van de kiezers gestemd. In Rotterdam is dat 14,5 procent en in Eindhoven zelfs 17,2 procent.

In 50 treinstations doorheen Nederland zijn stembureaus opgericht. Op die manier hoopt de spoormaatschappij NS dat het voor reizigers en pendelaars makkelijker is om hun stem uit te brengen op verkiezingsdag. 

De woordvoerder van NS laat weten dat het in sommige stations (zoals Utrecht Centraal) druk is, maar dat het proces voor de rest goed verloopt.

Verschillende kopstukken van de Nederlandse politieke partijen hebben al hun stem uitgebracht voor de Tweede Kamerverkiezingen. CDA-lijsttrekker Henri Bontenbal heeft gestemd in Rotterdam, de thuisstad van de christendemocraat. 

Rob Jetten, de leider van D66, bracht zijn stem uit in wijkcentrum Het Klokhuis in Den Haag.

Geert Wilders van de partij PVV stemde in het stadhuis van Den Haag. De vraag blijft of zijn partij opnieuw de grootste van Nederland wordt.

En ook Frans Timmermans van GroenLinks-PvdA heeft al gestemd. Hij deed dat in het buurtcentrum Sint Pieter in Maastricht.

5 partijen liggen dicht bij elkaar in de peilingen. Nieuw Sociaal Contract, kortweg NSC, zit daar niet bij. 

De partij van Pieter Omtzigt - die bij de vorige verkiezingen uit het niets de 4e partij werd - is in de peilingen helemaal verschrompeld en bengelt helemaal onderaan in het Haagse partijenpeloton: waar de partij bij de vorige stembusslag nog 20 zetels veroverde, wordt NSC nu gepeild op 0 tot 1 zetels . Ze dreigen dus uit de Tweede Kamer te verdwijnen.

“Hopelijk kunnen we in het parlement blijven”, zegt Vincent Verouden, die tot vandaag NSC-Kamerlid is. In de traditie van Pieter Omtzigt ziet Verouden zijn partij als “een controleur van de macht, de regering”, stelt hij in De Ochtend op Radio 1."Dat is hard nodig, want de afgelopen 10 jaar is er toch heel veel mis gegaan."

“De afgelopen 2 jaar natuurlijk ook”, geeft hij toe. De afgelopen jaren zat NSC namelijk mee aan het roer in Den Haag. En dat dreigt de partij nu fors stemmen te kosten. Dat is te wijten aan het samen regering met de PVV, VVD en BBB verklaart Verouden. "Dat heeft niet goed uitgepakt." 

Samen regeren met een dergelijk “kibbelkabinet”, zonder veel resultaten, lijkt NSC nu zuur te gaan opbreken. Zelf staat Verouden vandaag pas op de 12e plek op de NSC-lijst. Een herverkiezing lijkt dus weinig waarschijnlijk. “Maar ik heb goede hoop dat we in de Tweede Kamer blijven”, besluit hij.

De verkiezingen van vandaag zijn voor Nederland misschien wel de spannendste in jaren. Dat zegt verslaggever Bram Vandeputte. 

Tijdens de afgelopen verkiezingscampagne was het voor de Nederlandse politici vooral zaak om de zwevende kiezers te overtuigen: de niet-honkvaste kiezers die pas op het laatste moment beslissen wiens bolletje ze rood kleuren. 

Wat viel Vandeputte zoal op tijdens die campagne? In onderstaande video vat hij het op deze verkiezingsochtend kernachtig samen, vanuit Nederland.

Sinds 7.30 uur zijn in Nederland alle stembureaus open. In het station van Den Haag kon er zelfs al vanaf 6.30 uur gestemd worden. Dat is traditioneel om pendelaars de kans te geven om voor hun werkdag al hun stem uit te brengen, vertelt verslaggever Jeroen Reygaert vanuit Den Haag.

Reygaert zag op dat vroege uur al een aantal gemotiveerde kiezers aanschuiven bij het Haagse stembureau. “Velen vonden het echt belangrijk en trokken met een weloverwogen idee naar de stembus”, zo hoorde Reygaert. 

“Het wordt heel spannend, geen peil op te trekken”, zo zei één van de Nederlanders die stond aan te schuiven. Want terwijl sommigen misschien al ruim vooraf wisten op wie ze zouden stemmen, is er in Nederland ook een groeiend aantal zwevende kiezers: mensen die pas op het laatste moment hun keuze maken. Het is een belangrijke groep. 

Vandaar ook het belang van de tv-debatten en de peilingen in Nederland. Tijdens het laatste tv-debat, gisteravond bij de NOS, ging geen van de partijkopstukken uit de bocht, stelt Jeroen Reygaert vast. “Het leek alsof ze voor de laatste campagne-avond probeerden om geen fouten te maken.”

En de peilingen? De laatste peiling toont dat 3 partijen de grootste kunnen worden in Nederland: de PVV van Geert Wilders, het kartel GroenLinks-PVDA van Frans Timmermans en D66 van Rob Jetten.  

Om 21 uur worden de stembureaus gesloten. Meteen daarna krijgen we al een exitpoll. “Doorgaans zijn die betrouwbaar, maar niet tot op één zetel”, zo merkt Reygaert op.

“Doordat de partijen in de peilingen zo hard aan elkaar gewaagd zijn, zou het wel eens kunnen dat we om 21 uur nog niet meteen weten wie als grootste partij uit de stembus komt. Het is lang geleden dat de verkiezingen hier zo onvoorspelbaar waren”, besluit onze verslaggever vanuit Den Haag. 

"Ik vind het kwalijk dat u onze mensen wegzet als dronken ooms en racisten", zegt Wilders in het slotpleidooi van het debat tegen Frans Timmermans. "Dat verdienen ze niet. Onze kiezers verdienen net zo goed een plek in de kamer als uw kiezers."

Timmermans is niet onder de indruk en verwijt Wilders dat hij is weggelopen uit de regering. "U bent diegene die hier 1 miljoen burgers tot tweederangsburgers verklaart. U zoekt voortdurend zondebokken, terwijl u de kans hebt gekregen om te regeren. U had 37 zetels en deed er niets mee." 

Met deze woordenstrijd zijn de debatten in Nederland gesloten en kan de Nederlandse kiezer straks naar de stembus trekken.

"We hebben morgen de unieke kans om het tijdperk-Wilders eindelijk achter ons te laten", zegt Frans Timmermans van GroenLinks-PvdA. "Met Wilders hebben we gezien hoe de samenleving vast is komen te lopen. Hij heeft haatfabriekjes opgericht die de Nederlandse samenleving hebben verlamd. Morgen moet hoop weer het dominante gevoel worden."

Timmermans ziet ook dat er samenwerking nodig is. Als de peilingen enigszins kloppen, dan belooft het immers een moeilijke kabinetvorming te worden. "We moeten over onze schaduw heen durven te stappen, we moeten onze verschillen proberen te overbruggen."

SP-lijsttrekker Jimmy Dijk valt Dilan Yesilgöz (VVD) en Henri Bontenbal (CDA) aan over de hogere defensiekosten die de NAVO oplegt. Yesilgöz en Bontenbal willen die betalen door te besparen in de zorg. Dijk stelt zich vragen bij de volgens hem "dogmatische" norm van 3,5 procent die de NAVO oplegt. 

"Als je geen zorg, onderwijs en sociale zekerheid hebt, wat ben je dan nog aan het verdedigen?", zegt Dijk. "De SP wil Oekraïne steunen, maar niet ten koste van de zorg." Bontenbal vindt het "hopeloos naïef" en "schandalig' dat Dijk niet wil investeren in defensie. "Dit gaat over de veiligheid van mijn kinderen, Europa en Oekraïne."

Dijk is het daar niet mee eens. "Ik vind het juist hopeloos naïef dat u zomaar Trump achternaloopt", zegt hij. 

Caroline van der Plas (BBB) zegt dat ze de PVV van Wilders niet bij voorbaat uitsluit als regeringspartner. In het vorige kabinet regeerden de 2 partijen ook samen. "Het gaat om miljoenen kiezers", zegt van der Plas. 

Toch heeft zo ook ernstige twijfels. "Wat is de garantie dat we niet weer in dezelfde situatie terechtkomen?". Ze wijst erop dat Wilders de regering heeft doen vallen omdat de BBB niet meteen zijn 10-puntenplan voor migratie wilde goedkeuren.

De PVV wil een volledige migratiestop, zowel voor asielzoekers als voor arbeidsmigranten. De BBB wil arbeidsmigranten niet weren, omdat ze volgens van der Plas nodig zijn in verschillende sectoren, zoals de zorg. "Wij willen de kraan niet open of dicht, wij willen het lek in de kraan maken."

Geert Wilders van de uiterst rechtse PVV en Rob Jetten van het links-liberale D66 schieten met scherp wanneer het over migratie gaat. "We kunnen er morgen voor kiezen om nog eens 20 jaar te luisteren naar uw chagrijnige haat, of we kiezen met positieve krachten om dit probleem op te lossen", richt Jetten zich tot Wilders. "U heeft de afgelopen weken een soort Wilders-obsessie ontwikkeld", antwoordt Wilders. "Misschien moet u daarvoor eens naar de huisarts gaan."

Het belangrijkste onderwerp voor heel wat Nederlanders is het nijpende woningtekort. Steeds meer Nederlanders kunnen geen huis meer kopen en ook op de huurmarkt is er steeds meer krapte. Dilan Yesilgöz van de VVD wil dat er heel wat regels en procedures worden geschrapt zodat er sneller gebouwd kan worden. Frans Timmermans van GroenLinks-PvdA wil dan weer hoge boetes voor leegstand. 

Yesilgöz is het niet eens met de belastingverhogingen die GroenLinks-PvdA wil invoeren om meer woningbouw te financieren. Timmermans vindt het dan weer een slecht idee van de VVD om alles aan de markt over te laten. "Leraren en politieagenten kunnen zo al helemaal geen betaalbaar huis meer vinden."

Op de Nederlandse Openbare Omroep NOS vindt vanavond het slotdebat plaats. Op dit moment debatteren 6 kleinere partijen: ChristenUnie, FVD, Denk, SGP, Partij voor de Dieren en Volt. Straks is het de beurt aan de 9 grote partijen: PVV, VVD, D66, GroenLinks-PvdA, CDA, JA21, SP, NSC en BBB. 

De NOS maakt een onderscheid tussen 'grote' en 'kleine' partijen op basis van de peilingen. Nederland kent geen kiesdrempel van 5 procent zoals in België. Daardoor kunnen kleinere partijen relatief makkelijk een zetel halen. 

In Nederland is de laatste peiling verschenen voor verkiezingsdag morgen. Daar zijn enkele opvallende cijfers in terug te vinden.

De PVV van Geert Wilders zou volgens de peiling een aantal zetels kwijtgeraken tegenover de laatste verkiezingen. Zij zouden 29 zetels binnenhalen in het parlement. GroenLinks-PvdA van Frans Timmermans blijft dan weer op een gelijk aantal zetels staan: 25. 

De sterkste stijger is CDA van Henri Bontenbal, die 19 zetels zou halen tegenover de 5 zetels die de partij in 2023 haalde. En ook D66 van Rob Jetten doet het goed: die partij zou 24 zetels halen, slechts 1 minder dan GroenLinks-PvdA.

De peilingen tonen dat het een spannende verkiezingsdag wordt in Nederland. Maar als de voorspellingen van deze laatste peiling kloppen, zou de PVV wel opnieuw de grootste partij van Nederland worden.

Dit zijn de opmerkelijkste momenten uit het kopstukkendebat van gisterenavond.

Vandaag is de laatste dag dat Nederlandse politici campagne zullen voeren, in de hoop de laatste twijfelaars naar hun kant te trekken. Vanavond vindt onder meer het slotdebat plaats bij nos: dat is om 18.45 uur.

Op verkiezingsdag zelf wordt er - naast het uitdelen van flyers door vrijwilligers - geen campagne meer gevoerd. De Nederlandse kieswet verbiedt onder meer politieke activiteiten in de stemlokalen, om beïnvloeding te verhinderen. Buiten de stemlokalen mag dat wel, maar de Nederlandse Kiesraad vraagt om dat niet te doen in de buurt van de stembussen.

CDA-leider Henri Bontenbal heeft positieve woorden voor CD&V. Dat is minder vanzelfsprekend voor hem, aangezien zijn partij de voorbije jaren moest aanzien hoe de relaties met Vlaamse zusterpartij CD&V verwaterden. CD&V had zich tijdens de vorige verkiezingen zelfs achter NSC geschaard.

"Maar ik heb de afgelopen jaren net heel goed contact gehad met CD&V. Met vicepremier Vincent Van Peteghem bijvoorbeeld. CDA is de partij van vergeving, dus die steun voor NSC vergeten wij snel", lacht Bontenbal.

D66-kopstuk Rob Jetten ziet het op zijn beurt als een compliment om vergeleken te worden met Bart De Wever nu Jetten opduikt in de Nederlandse versie van 'De slimste mens ter wereld'. De Wever zijn politieke carrière kende een boost door zijn deelname aan de Vlaamse versie.

"Ik denk dat zo'n programma de andere kant van een politicus toont", zegt hij aan VRT NWS. "Het is veel menselijker. Je ziet ook dingen die misgaan. Dus wellicht helpt het mij in deze fase."

VRT NWS-journalist Jeroen Reygaert is de temperatuur gaan opmeten in Nederland en heeft het debat gisteren gevolgd in de Ahoy Arena in Rotterdam. Wat hem daar opviel, is hoe de kopstukken heel voorbereid aan het debat begonnen. "Het ging heel hard. Aan de oneliners had je door dat iedereen heel goed voorbereid was."

Wel nodig, op zo'n 36 uur voor de verkiezingen. "Dat debat is heel belangrijk, zeker om twijfelende kiezers nog aan boord te krijgen. Dit zijn momenten waarop de knoop definitief wordt doorgehakt. Dat zorgt voor veel stress."

De laatste loodjes dus, maar die loodjes hebben wat te lang geduurd, merkt Reygaert. "Bijvoorbeeld de vlekkeloze, onkreukbare Rob Jetten van D66. De licht seksistische opmerking over de kroonprinses achtervolgt hem nu. Hij wil zijn publiek aanspreken, maar dat wordt hem kwalijk genomen. Daaraan zie je dat de campagne wat te lang duurt voor hem."

Hetzelfde bij Henri Bontenbal (CDA). "Niemand gelooft dat hij iets tegen holebi's heeft, maar zijn ongelukkige uitspraak over homoseksualiteit in het onderwijs zal toch even aan hem blijven kleven. Ook zie je dat hij in de laatste peilingen lichtjes achteruitgaat. Voor hem duurt de campagne wat lang."

PVV-leider Geert Wilders zit voor het eerst in het defensieve kamp. “Meestal is het Wilders tegen allen, maar nu is het allen tegen Wilders. Hij heeft zelf bestuurd en is zelf opgestapt en dat kunnen de andere partijen tegen hem gebruiken. Dat is hij niet gewoon.” 

Wat is de kans dat Geert Wilders (PVV) de nieuwe premier van Nederland wordt? Onze buitenlandjournalist Bram Vandeputte wikt en weegt.

In tegenstelling tot België worden in Nederland de volledige verkiezingsprogramma's van partijen doorgerekend voor de verkiezingen.

Om dat ook in België mogelijk te maken, zou extra personeel nodig zijn bij het Federaal Planbureau, die een gelijkaardige oefening in België maakt.

Lees meer in dit artikel:

Na het vinnige EenVandaag-debat gisteravond, is er voor de Nederlandse verkiezingen op woensdag nog één groot debat op de Nederlandse tv: het NOS-debat.

Om 19 uur is er eerst een debat tussen de lijsttrekkers van de 6 kleinere partijen:  ChristenUnie, Forum voor Democratie, Denk, SGP, Partij voor de Dieren en Volt.

Om 20.30 uur volgt het debat met de kopstukken van de 9 grootste partijen: PVV, GroenLinks-PvdA, VVD, D66, BBB, CDA, SP, JA21 en NSC.

D66-leider Rob Jetten komt in nauwe schoentjes te zitten met een uitspraak over kroonprinses Amalia. Afgelopen zomer werd bekend dat Amalia begonnen is aan een opleiding tot reservist. Volgens Jetten zal dat heel wat jonge mannen aanzetten om in het leger te gaan. "De beste promotie nu voor werken bij defensie is volgens mij dat je met de kroonprinses ergens in een militaire training terecht kunt komen. Ik gok dat een aantal kerels hier in de zaal daar wel zin in hebben."

Debatmoderator Suzanne Bosman reageert meteen: "Meneer Jetten, wat is dat nu weer voor seksistische opmerking?". "Heeft de prinses daar zin in?", klinkt het bij de andere lijsttrekkers. "Ik vind het heel stoer en mooi dat ze dat doet", verdedigt Jetten zich. "Ze geeft een mooi voorbeeld aan andere jonge mensen dat je kan kiezen voor een carrière bij defensie."

Ook Dilan Yesilgöz (VVD) valt haar voormalige coalitiepartner Wilders aan wanneer het gaat over geweld tegen vrouwen. Ze vraagt hem waarom hij geen geld wil vrijmaken om dat probleem aan te pakken. "U bent er nooit, tot er een incident is. Dan gaat u los op Twitter. U levert niet", zegt ze.

Wilders zegt dat geweld tegen vrouwen vooral gepleegd wordt door mannen met een migratieachtergrond. "Waar al die vrouwen last van hebben, zijn allochtonen.", zegt hij. "En ik mag niet zeggen dat het zo is."

Rob Jetten (D66) haalt tijdens het debat fel uit naar Wilders als het gaat over de Nederlandse identiteit. "Wij zijn doorheen de eeuwen een heel trots land geworden door onze tolerantie en vooruitgang. Maar de laatste 20 jaar is er een sluier van negativiteit over ons land gekomen. U drijft een politiek van haat", spreekt hij Wilders aan. 

Jetten klinkt ook strijdvaardig. "Woensdag gaan we met alle positieve krachten van Nederland u keihard verslaan", bijt hij Wilders toe. Maar Wilders is niet onder de indruk. "Er zijn miljoenen Nederlanders die het zat zijn dat de grenzen open staan", kaatst hij terug. "Nederland gaat er niet op vooruit, Nederland gaat alleen maar achteruit."

Tijdens het debat slingeren de verwijten over en weer tussen Geert Wilders (PVV) en Frans Timmermans (GroenLinks-PvdA). Vanochtend liepen de gemoederen tussen de 2 kopstukken al hoog op nadat 'De Volkskrant' naar buiten had gebracht dat 2 PVV-kamerleden AI-foto's van Timmermans hadden verspreid. Die gaven aanleiding tot tal van haatberichten aan het adres van de lijsttrekker van GroenLinks-PvdA.

Wilders bood op X zijn excuses aan, maar Timmermans zegt dat excuses niet genoeg zijn en dat Wilders "een haatfabriekje runt". Hij wil dat Wilders de betrokken kamerleden van de kieslijst haalt.

Wilders verwijt Timmermans dan weer "dubbelhartig" te zijn, omdat hij weinig afstand neemt van de posters van de pro-Palestijnse groep The Right Forum. Daarop zijn Geert Wilders (PVV), Dilan Yesilgöz (VVD) en Caroline Van der Plas (BBB) te zien met het onderschrift "zij kozen voor genocide", verwijzend naar de oorlog in Gaza, die door VN-experten een genocide wordt genoemd. Van der Plas diende daarop klacht in tegen de organisatie. 

Bij The Rights Forum zitten ook 2 lijstduwers van GroenLinks-PvdA. "Ik zou het niet gedaan hebben, maar ze kiezen hun eigen methode", zegt Timmermans over de actie. Hij blijft wel bij de boodschap van de poster en bekritiseert de vriendschap van Wilders met de Israëlische premier Benjamin Netanyahu. "U verdedigt hem terwijl hij Gaza heeft verwoest. Daarmee praat u wél genocide goed."

De 6 lijsttrekkers van de grootste partijen zijn momenteel in debat in de Ahoy Arena in Rotterdam. Het gaat om Geert Wilders (PVV), Dilan Yesilgöz (VVD), Frans Timmermans (GroenLinks-PvdA), Rob Jetten (D66), Henri Bontenbal (CDA) en Joost Eerdmans (JA21). De thema's die aan bod komen zijn Europese veiligheid, identiteit, migratie, wonen en betaalbaarheid. Bij het debat zijn 2.000 studenten aanwezig. 

Nederland trekt op woensdag 29 oktober naar de stembus om een nieuwe Tweede Kamer te kiezen. In juni besliste de uiterst rechtse PVV-leider Geert Wilders om met zijn partij uit de coalitie te stappen, waardoor de regering van premier Dick Schoof viel. Welke partij wordt dit keer de grootste? Volg in de liveblog alle ontwikkelingen en de laatste peilingen.