In tegenstelling tot België worden in Nederland de volledige verkiezingsprogramma's van partijen doorgerekend voor de verkiezingen. Om dat ook in België mogelijk te maken, zou extra personeel nodig zijn bij het Federaal Planbureau dat een gelijkaardige oefening in België maakt.
In Nederland worden álle plannen van partijen voor verkiezingen becijferd: "Grondiger dan in België"
Tobias Santens
Gepubliceerd:
Samenvatting:
In Nederland worden alle verkiezingsprogramma's van partijen volledig doorgerekend door het Centraal Planbureau. De PVV deed niet mee.
In België wordt slechts een beperkt aantal maatregelen per partij geanalyseerd.
Het Federaal Planbureau in België ziet het personeel en ervaring bij het Nederlandse planbureau als een belangrijk verschil.
"Met D66 zal het budget voor onderwijs in Nederland met 6,2 miljard euro stijgen tegen 2030. Bij de VVD neemt dat onderwijsbudget in dezelfde tijd af met 0,4 miljard euro." Het is één van de vele zaken die je kan lezen in de berekeningen van het Centraal Planbureau in Nederland.
Sinds 1986 berekent dat Nederlandse planbureau wat de programma’s van de verschillende partijen zullen opbrengen en kosten. Nu ook, met de Tweede Kamerverkiezingen van morgen. Die berekeningen zijn een stuk grondiger dan de doorrekening van het Federaal Planbureau in België.
België vs. Nederland
In België laten partijen elk maximaal 30 maatregelen doorrekenen bij het Belgische planbureau, goed voor in totaal ruim 300 maatregelen in 2024. Sinds 2024 worden die onderverdeeld in 8 groepen, om ze onderling makkelijker te vergelijken. Over onderwerpen als onderwijs of buitenlands beleid spreekt het planbureau in België zich niet uit.
Dat is anders in Nederland. Het Nederlandse planbureau rekende naar eigen zeggen maar liefst 1800 maatregelen door. De bedoeling is dat partijen alle maatregelen uit hun verkiezingsprogramma bezorgen. Bovendien kijkt het planbureau in Nederland ook naar niet-financiële effecten van het beleid, zoals de uitstoot van broeikasgassen en het opleidingsniveau van Nederlanders.
Extra personeel
Het Federaal Planbureau in België ziet verschillende redenen waarom Nederland de berekeningen grondiger maakt. "Het gaat deels om middelen: ze zijn met dubbel zoveel bij het Centraal Planbureau in Nederland. En het planbureau in België heeft nog veel meer andere taken dan in Nederland", zegt Baudouin Regout, commissaris bij het Federaal Planbureau in België.
"In Nederland werken zo'n 130 mensen aan deze doorrekening. Naar schatting werkt de helft daarvan full-time op het project", zegt Noortje Beckers van het Centraal Planbureau in Nederland. "De hele oefening gebeurt over een kleine 3 maanden." Die doorlooptijd is vergelijkbaar met België.
Leercurve
"De Nederlanders hebben ook meer ervaring, want ze maken deze oefening al 40 jaar", zegt Regout. In België ging het in 2024 nog maar om de 2e doorrekening. "We zien dat de collega's in Nederland ook een tussentijdse voorbereiding maken."
"Klassieke Nederlandse partijen zijn het ook meer gewoon. En we zien die leercurve ook bij de pers: zij moeten partijen erop wijzen als ze belangrijke maatregelen niet becijferen." Zo stond de btw-verhoging, die nu op tafel ligt bij de onderhandelingen over de federale begroting, niet in de doorrekeningen van het planbureau in 2024.
Ik geloof dat we dit nog beter kunnen en moeten doen
Baudouin Regout, commissaris bij het Federaal Planbureau
"Laten we het verschil ook niet overdrijven", zegt Regout. "Wij vragen van de partijen om hun maatregelen met de meeste impact door te geven", zegt hij. "Dan kom je met 30 maatregelen per partij al ver. Al geloof ik dat we dit nog beter kunnen en moeten doen."
Wilders doet niet mee
Ook de berekeningen in Nederland zijn overigens niet volledig. Dat komt vooral omdat de grootste partij in de peilingen, de uiterst rechtse PVV van Geert Wilders, weigerde haar programma te laten doorrekenen. Ook de SP en de Partij voor de Dieren weigerden.
Ander nadeel van de berekeningen in Nederland: maatregelen die een effect hebben dat kleiner is dan 200 miljoen euro, worden niet meegenomen. Bovendien spotten journalisten in Nederland ook wel verschillen tussen de verkiezingsprogramma's en wat er in de doorrekening van hun planbureau staat.
Debat met feiten
"Bij JA21 (een partij in Nederland, red.) waren de uitkomsten van de doorrekening eerst niet gunstig. Dan zijn ze aan de knoppen gaan draaien met het doel dat het begrotingstekort wat minder zou worden beïnvloed", geeft Mathijs Bouman als voorbeeld. Hij is econoom en journalist bij Nieuwsuur in Nederland.
Het belangrijkste doel van deze doorrekening is dat partijen preciezer moeten zijn over hun plannen
Mathijs Bouman, econoom bij Nieuwsuur
"In het debat nadien zien we telkens hoe de cijfers gebruikt worden: partijen benadrukken eigen maatregelen die goed scoren en slechte cijfers bij een tegenpartij. Ook partijen die niets laten becijferen, worden hierop aangesproken", zegt Bouman.
"Het belangrijkste doel van die doorrekening is dat partijen duidelijker en preciezer moeten zijn over hun plannen. En het maakt debatten feitelijker. Zelfs met alle beperkingen en discussie over de berekeningen, is het een goede ambitie om zo grondig mogelijk te werken."
