'NAZA': wat als Israëlische militairen de waarheid vertellen over Gaza in deze film?

"Je weet dat dit gecompliceerd is voor mij", vertelt een militair anoniem. "Als ik mijn identiteit niet verberg, zal Israël me in de gevangenis opsluiten voor wat ik bekendmaak."

De Israëlische filmmakers Yuval Abraham en Rachel Szor kunnen niet anders dan de 24 klokkenluiders anoniem aan het woord laten. De makers – en de anonieme getuigen – worden door leger en regering bestempeld als landverraders. 

Dat de getuigenissen niet te verifiëren zijn, maakt de makers kwetsbaar voor kritiek. Maar in de journalistieke deontologie zijn anonieme interviews toegelaten als je op geen andere manier iets kan blootleggen. Op deze manier onthullingen doen vanuit het leger over het leger is not done in Israël. 

Ook al is er over Gaza al veel verteld en gedocumenteerd, nu komen de getuigenissen van binnenuit. Je hoort het van militairen en inlichtingenofficieren die zelf deel uitmaken van het systeem achter de Israëlische bombardementen op Gaza, de vele burgerdoden en de enorme verwoesting.

Ze vertellen uit eerste hand hoe er gewerkt en beslist wordt, ook met artificiële intelligentie, en hoe burgerdoden niet bepaald vermeden worden. 

De anonieme interviews doen ze op duistere dakterrassen in Tel Aviv. Het is een heel andere wereld dan Gaza, dat maar 60 kilometer verderop ligt.

Als 'tussenbeeld' geen gruwelvideo's van Gaza, van lichamen onder het puin, van gegil van vrouwen en kinderen. Wel anonieme appartementen. Voeten die lopen, het geluid van het televisienieuws over Israëlische slachtoffers van het bloedbad van 7 oktober, van gijzelaars, van nabestaanden. Stille beelden, heel af en toe verstoord door een luchtalarm. 

NAZA is een Hebreeuws letterwoord dat staat voor Nezek Agavi. Dat betekent 'nevenschade' of collateral damage: een propere en afstandelijke term om burgerdoden aan te duiden.

In het Israëlische leger wordt de term gebruikt om aan te geven hoeveel burgerdoden er verwacht worden bij een aanval. Een getuige spreekt over 20 'toegelaten NAZA' per actie.

Sommige getuigen tekenen met zwarte stift op een wit blad om hun verhaal toe te lichten. Grote woonblokken in Gaza. Er is een strijder van Hamas op de 6e verdieping. Op die verdieping zijn er ook 4 burgers. NAZA = 4.

De militairen spreken niet over mannen, vrouwen en kinderen. Ze spreken niet over mensen. Ze spreken over NAZA. Bij een senior Hamasdoelwit was er een 'NAZA' van 200. "We bombardeerden een hele buurt", vertelt de getuige. "Bij één van de aanvallen was NAZA gelijk aan 500", vertelt een andere.

500 burgers mogen dus gedood worden voor één doelwit dat volgens het leger een Hamasstrijder of -leider is. Op die getuigenis heeft het Israëlische leger gereageerd na de première van de film met de boodschap dat die claim volledig vals is. Toch lijkt het erop dat het toegelaten aantal burgerdoden een rekbaar begrip is.

Het AI-systeem dat de doelwitten selecteert, heeft volgens één van de getuigen zowat 60 tot 70.000 telefoons die toegeschreven worden aan Hamas of banden met Hamas. 

"Elke telefoon die we lokaliseerden, mochten we bombarderen", zegt hij. Palestijnen weten dat ze constant in de gaten worden gehouden, dat hun telefoons worden afgeluisterd, dat er meegelezen wordt bij hun tekstberichten. "Je voelt je een beetje god, omdat je alles hoort wat ze zeggen", vertelt een militair. 

Interessant is hoe de film ook naar de geschiedenis kijkt en duidelijk maakt hoe er decennia geleden al een systeem is uitgebouwd om de volledige controle te hebben over de Gazastrook.

De telefoon van een 12-jarig meisje wordt gehackt om te weten wanneer haar papa – volgens Israël gelinkt aan Hamas – thuis is. De woning wordt opgeblazen, met de hele familie erbij.

Het gaat ook over het bombardement op een woning waar de vader weg was, maar zijn gsm thuis vergeten was. Zijn dochters zijn dood, hij niet.

De makers steken de brutaliteit van de Hamas-aanval van 7 oktober niet weg. Via televisiefragmenten in de anonieme appartementen van Tel Aviv wordt benoemd hoe 1.200 mensen vermoord zijn, onder wie 900 burgers. Israël is op die dag geraakt tot in het diepste van het hart. Het is een nationaal trauma. 

Hamas van de kaart vegen, is iets waar heel wat mensen aan willen meehelpen. We hoorden allemaal onder meer de Israëlische president Herzog kort na 7 oktober 2023 zeggen dat "een hele natie daar verantwoordelijk is".

Dat er "in Gaza geen onschuldige mensen zijn, is een slogan die wijdverspreid is binnen het leger", vertelt een getuige. "In het begin bombardeerden we alles. Er was geen NAZA", vertelt een militair. We haalden doelwitten gewoon neer. "Het werd gedaan op massale schaal, efficiënt, als in een fabriek."

De militairen doen hun werk grotendeels vanop afstand, in een veilige militaire bunker in Israël.

"Het is als een videogame", vertelt iemand. Ze beschrijven een beleid van "zoveel mogelijk verwoesten voor we internationale legitimiteit zouden verliezen", over hoe het volgens hen duidelijk de bedoeling was om de bevolking te laten verhuizen om nooit meer terug te keren, over het doodschieten van mensen aan de voedselbedeling "als ze over een onzichtbare grens gingen, want die was niet gemarkeerd".

Ze vertellen hoe ongewapende burgers doodgeschoten werden. "Hoeveel mensen hebben jouw soldaten zo gedood", vraagt Yuval Abraham? "140. Geen enkele van hen was gewapend. We telden hen als terroristen", antwoordt de getuige.

In 80 minuten tijd krijg je veel inzichten in verschillende aspecten van het beleid in Gaza. Ik begrijp dat dit door de Israëlische regering en het leger als bedreigend wordt gezien.

Niet als 'slecht voor het imago', maar als 'een veiligheidsrisico', zoals het in die hoek omschreven wordt. Je krijgt inzicht in hoe het systeem werkt en georganiseerd is. Niet na 7 oktober, maar (lang) ervoor al.

Je hoort hoe er niet bepaald veel gedaan wordt om burgerdoden te voorkomen, hoe Hamasdoelwitten liever thuis – bij hun familie, 's nachts, als ze slapen – gebombardeerd worden dan overdag of 'in actie'. "Het gaat om kwantiteit, niet om kwaliteit", zegt een van de getuigen.

In Israël zie en hoor je woedende reacties op de film. Premier Netanyahu kondigt nieuwe wetgeving aan die de makers hun staatsburgerschap kan afnemen. De minister van Binnenlandse Zaken wil een onderzoek wegens mogelijk landverraad.

In extreemrechtse hoek is te horen dat Abraham en Szor moeten geëxecuteerd worden en het huis van hun familie afgebroken – zoals vaker gebeurt bij de huizen van Palestijnen. Aan het huis van de familie van Rachel Szor was een manifestatie met woedende Israëli's die schande spreken over de film.

Dat deze film op zijn minst ongemakkelijk is voor Israëlische burgers, is duidelijk. Velen willen niet geconfronteerd worden met de daden van leger en regering achter de muur of over de grens. Zeker niet omdat hun kinderen vaak (moeten) dienen in dat leger.

Maar met films als 'NAZA' – en 'No other land', die ook gemaakt werd door deze 2 regisseurs, samen met 2 Palestijnse coregisseurs – wordt het hoe langer hoe moeilijker om het taboe over het militaire beleid nog langer weg te duwen. 

Zijn sommigen zo kwaad over deze film omdat ze er niets van geloven of omdat ze het niet kunnen of willen geloven? "Geloof me", zegt een van de Israëlische klokkenluiders, "ik bespaar je heel wat dingen. Ik weet dat ik ze zou moeten vertellen, maar er zijn dingen die ik niet kan zeggen".