"We zijn even oud, maar niet gelijk": Israëli en Palestijn tonen leven onder bezetting, in met Oscar bekroonde docu 'No other land'

"Ik ben 5 jaar oud. Mijn eerste herinnering. Een licht maakt me wakker, mijn vader wordt voor de eerste keer gearresteerd." Met die woorden van de Palestijnse journalist en activist Basel Adra begint de documentaire 'No other land'.

Terug naar 2019. Adra ontmoet de Israëlische journalist Yuval Abraham in Masafer Yatta, Adra's geboortedorp in het zuiden van de Westelijke Jordaanoever. Een plek waar al generaties lang Palestijnse bedoeïenengemeenschappen wonen. In de jaren 80 werd het gebied door het Israëlisch leger uitgeroepen tot een militair oefenterrein. Sindsdien groeien de illegale nederzettingen in de omgeving en krimpt de ruimte waar de Palestijnse gemeenschappen nog mogen bouwen, bewegen en bestaan.  

Tussen Adra en Abraham, die steeds vaker naar Masafer Yatta trekt om over de vernielingen van Palestijnse infrastructuur en de clashes tussen de kolonisten en de gemeenschappen te berichten, ontstaat een bijzondere vriendschap. De 2 besluiten om, met de 2 andere regisseurs Hamdan Ballal en Rachel Szor, de problematiek te registreren. Het resultaat: een documentaire die 5 jaar leven onder de Israëlische bezetting in Masafer Yatta toont.  

Meer dan een jaar nadat ze de laatste beelden hebben gedraaid voor hun documentaire, ontmoeten we de 2 makers tijdens het International Documentary Film Festival in Amsterdam.  

‘No other land’ werd opgenomen vóór de escalatie van 7 oktober 2023, maar de makers merken dat er nu pas aandacht komt voor de situatie in de Palestijnse gebieden en Israël. "Waarom moest het zover komen? Waarom konden we in het verleden de politieke druk voor een oplossing niet opvoeren?", vraagt Abraham.

Dat ze uitgerekend dit jaar de docu afwerkten is geen toeval. De situatie in de bezette gebieden is onhoudbaar geworden, klinkt het. "Sommige mensen in onze gemeenschap zijn al vertrokken door het geweld van kolonisten en soldaten", vertelt Adra. "We wilden vastleggen wat er gebeurt, voordat het te laat is en onze verhalen verdwijnen."

"Heel wat mensen weten niet wat er op het terrein gebeurt", gaat Adra verder. "Dat wilden we tonen. In Masafer Yatta komt alles samen en worden alle kanten van de illegale bezetting getoond. Je ziet de vernielingen door het Israëlisch leger, de nachtelijke raids en het geweld van de kolonisten."

Het verhaal van Masafer Yatta had eender waar in de Westelijke Jordaanoever gefilmd kunnen worden, legt Adra uit. "Maar in Masafer Yatta komen die verschillende politieke problemen samen. Het is 1 beleid met maar 1 doel: de Palestijnen van hun land verdrijven."

Voor Abraham was het belangrijk om het verhaal ook vanuit een Israëlisch perspectief te brengen. "De Palestijnen en de Israëli’s gaan nergens heen. Ze leven op hetzelfde land. Maar tegelijkertijd leven Basel en ik onder 2 verschillende rechtssystemen. Ik kan vrij bewegen en naar Basel gaan, maar Basel kan niet naar mij komen. Ik leef onder burgerlijk recht, hij onder militair recht. We zijn even oud, maar niet gelijk."

"Stel je voor dat je heel je leven lang niet kan stemmen", gaat Abraham verder, "dat je een soldaat toestemming moet vragen of je naar school mag, of je een kliniek mag bouwen. Het is absurd en onhoudbaar. Het is belangrijk om dat te laten zien, ook voor de velen die ontkennen dat het gebeurt."

Daarnaast benadrukt Abraham dat het zelfbeschikkingsrecht van het Palestijnse volk cruciaal is voor het voortbestaan van Israël. "Israëli’s kunnen niet veilig zijn als de Palestijnen niet vrij zijn. Voor ons is deze film een vorm van verzet. We delen dezelfde waarden en zijn tegen de illegale bezetting, we geloven in een andere toekomst waar beide volkeren gelijke rechten hebben."

"Ben je Palestijns?", vraagt een dorpeling uit Masafer Yatta in de docu. "Nee, Joods", antwoordt Abraham in het Arabisch. "Ben je Israëli? Serieus?", vraagt de man vol ongeloof. 

Het is opvallend: Abraham spreekt vloeiend Arabisch. "6 jaar geleden heb ik Arabisch geleerd. De taal heeft mijn leven veranderd. De meeste Israëli’s spreken geen Arabisch. Zij die de taal wel beheersen, gebruiken het als wapen, omdat ze bijvoorbeeld voor de Mossad werken of in het leger zitten. Maar dus niet als een vorm van communicatie om Palestijnen te leren kennen."

"Arabisch leren voelde voor mij alsof ik heel m’n hele leven lang maar met 1 oog kon zien en het plots openging. Ik leerde Palestijnen écht kennen en besefte zo wat het betekent om onder onze militaire bezetting te leven. Dat was schokkend. De taal verbindt niet alleen intellectueel, maar ook emotioneel. Je spreekt niet alleen met je hoofd, maar ook met je hart. Dat ontroerde me."

"Ik schrijf als journalist vooral in het Hebreeuws", legt Abraham uit. "Dus ik voelde een verantwoordelijkheid om dat waar ik getuige van was te communiceren naar mijn eigen maatschappij. Het hielp me om mijn eigen samenleving beter begrijpen en deze ervaringen terug te communiceren."

Maar de boodschap van Abraham werd niet overal in Israël goed ontvangen. "Besef dat ik een minderheidsstem ben in de Israëlische samenleving", zegt Abraham, "op politiek vlak is er geen representatie voor een stem als de mijne".

Ook buiten Israël kreeg Abraham het afgelopen jaar kritiek. Zo ging de speech van de 2 filmmakers tijdens de prijsuitreiking van de Berlinale, het filmfestival in Berlijn, in februari viraal. Daarin riepen de 2 regisseurs onder meer op tot een einde van het geweld in Gaza, een stop van de wapenleveringen aan Israël en werd Israël van apartheid beschuldigd.  

Onder meer die uitspraken (én uitspraken uit pro-Palestijnse speeches van een aantal andere filmmakers) gingen volgens heel wat Duitse politici, onder wie de burgemeester van Berlijn, te ver. Abraham ontving na zijn speech verschillende doodsbedreigingen. Enkele maanden later werd 'No other land' door het Berlijnse officiële stadsportaal bestempeld als een documentaire "met antisemitische tendenzen" . 

"Ik vind het verschrikkelijk", reageert Abraham. "Antisemitisme is echt en het is een groot probleem, zowel aan de rechter- als de linkerzijde. Ik maak me er veel zorgen over, vooral omdat mijn familieleden werden vermoord tijdens de Holocaust."

"Maar als woorden zoals ‘antisemitisme’ worden gebruikt om mensen zoals ik — die zich uitspreken tegen de bezetting en ervoor pleiten om het internationaal recht te respecteren — het zwijgen op te leggen, is dat niet alleen immoreel, maar ook gevaarlijk. Dit houdt de onderdrukking van de Palestijnen in stand. En het neemt de betekenis weg van het woord, net nu antisemitisme echt toeneemt."

"Dat Duitse ambtenaren het lef hadden om mij van antisemitisme te beschuldigen, terwijl mijn grootouders waarschijnlijk door hun grootouders vermoord zijn, maakte me woedend. Voor mij benadrukt dit dat, zeker in landen als Duitsland, er nood is aan een meer genuanceerd discours over deze kwestie."

Abraham blijft dan ook achter zijn boodschap staan. "De situatie is zó acuut. De honderdduizenden Palestijnen en de Israëlische gijzelaars in Gaza kunnen niet wachten. Er is internationale druk nodig."

Ook Adra ziet weinig hoop voor de toekomst zolang er geen echte druk van buitenaf komt. "Vandaag is het bijna onmogelijk om hoop te hebben. We leven in de donkerste dagen. We staan machteloos tegenover een situatie die verder gevoed wordt door geld, wapens en politieke bescherming van buitenaf. Ik vraag mezelf vaak af wat we kunnen doen. Het is vandaag moeilijk om na te denken over de toekomst."

"Wij, een Palestijn en een Israëli die geloven in een gezamenlijke toekomst, veroordelen alle aanvallen op burgers, ongeacht wie het doelwit is", zegt Abraham. "De manier waarop Gaza nu compleet vernietigd wordt, kan zo niet doorgaan. De internationale gemeenschap moet ingrijpen. Want de geschiedenis zal ons over enkele jaren vragen: wat deden jullie toen jullie wisten dat honderdduizenden mensen in gevaar waren?"