Een klassiek voorbeeld van dehumanisering: zo noemt directeur van het Hannah Arendt Instituut Christophe Busch de uitspraken van de extreemrechtse minister Itamar Ben-Gvir in Israël die pleit voor eliminaties in Gaza. "Hij haalt het menselijke etiket van de Gazanen weg en daarmee ook de remming om grenzeloos geweld te plegen." Volgens Busch wil de minister zich op die manier sterk maken voor de aankomende verkiezingen in Israël.
"Alle remmen voor geweld vallen weg": waarom minister Ben-Gvir inwoners van Gaza niet als mensen benoemt
Jani Lambrechts
Gepubliceerd:
Samenvatting:
Extreemrechts Israëlisch minister Itamar Ben-Gvir zei in een podcast dat hij "elke nacht 30 à 40 eliminaties in Gaza" wil, zelfs "wie geen directe bedreiging vormt.". De uitspraken zorgen wereldwijd voor verontwaardiging.
Christophe Busch, directeur van het Hannah Arendt Instituut, noemt de uitspraken een klassiek voorbeeld van dehumanisering: "Hij neemt het menselijke etiket weg van een groep, waardoor hij kan zeggen: we vermoorden geen mensen, maar roeien ongedierte uit."
Busch waarschuwt dat zulke taal historisch gezien gevaarlijk is: van de Holocaust tot Rwanda leidde een gelijkaardig denkkader telkens tot massaal geweld. In Israël zelf is er weinig ophef, omdat veel mensen de uitspraken zien als campagnetaal voor de verkiezingen van eind oktober.
"Ik denk dat er elke nacht 30 tot 40 eliminaties moeten zijn, niet enkel zij die een directe bedreiging vormen. Het zijn niet eens mensen." Het is een van de omstreden uitspraken die de extreemrechtse Israëlische minister Itamar Ben-Gvir doet in de Oktober 8-podcast van Rom Braslavski, die op 7 oktober 2023 door Hamas ontvoerd werd.
De uitspraken doen wereldwijd de wenkbrauwen fronsen en kunnen op heel wat verontwaardiging rekenen. Toch is Christophe Busch, directeur van het Hannah Arendt Instituut, niet verbaasd over de uitspraken.
"Met die retoriek wil Ben-Gvir kiezers voor zich winnen richting de verkiezingen in Israël eind oktober. Je zal maar een kolonist zijn in Israël en je hoort Ben-Gvir dit zeggen. Dan denk je: 'Eindelijk, we moeten nu doorduwen.'"
Klassiek voorbeeld van ontmenselijking
Busch noemt de uitspraken een klassiek voorbeeld van dehumanisering, wat op zijn beurt een bekende in de criminologie is.
Hij legt uit: "Ben-Gvir creëert een soort verhaaltje dat de remming wegneemt om geweld te plegen op mensen, in dit geval de Gazanen. Hij zegt: 'Kijk eens welk geweld ze ons als beesten hebben aangedaan, dan moeten we dat zelf ook doen'."
De uitspraken van Ben-Gvir
En dan helpt het om de tegenstander volledig te ontmenselijken, wat Ben-Gvir ook letterlijk doet, stelt Busch. "Hij neemt het menselijke etiket weg van een groep, waardoor hij kan zeggen: we vermoorden geen mensen, maar roeien ongedierte uit zonder waardig leven."
Door die retoriek zien Ben-Gvir en consorten zichzelf niet als misdadigers, weet Busch. "Ze denken dat ze hun leven verdedigen en daarom geweld kunnen plegen zonder enige morele wroeging. Ze hebben geen medemens vermoord in hun ogen, maar een beest uitgeschakeld dat je vrouw en kinderen ging verkrachten."
Polarisatie helpt
Wat opvalt in Ben-Gvirs uitspraken: hij probeert bewust verwarring te zaaien. Het ene moment spreekt hij over Gazanen, het andere moment over terroristen.
"Nog een klassieke strategie", weet Busch. "Hij blijft vaag. Als je verkozen wil raken, moet je verschillende groepen aanspreken. De gematigde kiezers win je voor jou als je spreekt over de terroristen die op 7 oktober 2023 de gruwelijke aanslag hebben gepleegd. En de extremistische kolonisten zullen het volledig eens zijn met Ben-Gvir en zullen inderdaad denken: 'Gazanen zijn geen mensen, ze moeten er allemaal aan'."
Iedereen weet dat dit een sluipend systeem van etnische zuivering is
Christophe Busch, directeur van het Hannah Arendt-instituut
Wat de extremistische ministers in de Israëlische regering vergeten, is dat beide kanten terroristische daden uitvoeren, stelt Busch.
"Het ene kamp zijn Hamas-terroristen vanuit de Palestijnse invalshoek. Ze mogen dan wel een legitieme vrijheidsstrijd voeren, maar vrijheidsstrijders kun je hen niet noemen. 7 oktober 2023 was een waanzinnig terreurgebeuren. 1.200 mensen zijn afgeslacht en (velen, red.) in de meest verschrikkelijke omstandigheden verkracht, 200 anderen gegijzeld enzovoort."
"Maar wat de Israëlische regering doet, dat noemen we staatsterrorisme, waarbij de genocide vanuit de staat georganiseerd wordt."
Het grote verschil tussen beide is de hoeveelheid macht die de partijen bezitten: "De macht van de Israëlische staat is natuurlijk exponentieel ten opzichte van de Palestijnse gebieden. Iedereen weet dat dit een sluipend systeem van etnische zuivering is. En de Israëlische regering kijkt daarbij goed uit welke stapjes ze kunnen nemen, zonder dat er internationale reactie komt."
"Blauwdruk voor genocidaal geweld"
De terminologie die Ben-Gvir gebruikt, doet wel een belletje rinkelen: "Het doet denken aan de taal die we goed kennen uit de Tweede Wereldoorlog natuurlijk, binnen het nationaal-socialisme", weet Busch.
"Als je een voorbeeld wil zien van hoe dehumanisatie vermarkt wordt tot een vijandsbeeld, dan moet je gewoon de archieven van het nationaal-socialisme bekijken."
Maar het gaat ook verder dan dat, zegt Busch. "Rwanda, Cambodja, Armenië, de Holocaust... Binnen al die vormen van collectief geweld is de rem weggegooid nadat een taal- en denkkader van dehumanisatie is geïntroduceerd."
"Het zijn geen exacte kopieën van elkaar, want je kunt 101 verschillen bedenken, maar ook 101 gelijkenissen. Wat je wel zeker weet, is dat dat soort taal en terminologie tot duizenden, zo niet honderdduizenden of miljoenen doden heeft geleid. Dan ben je toch best voorzichtig als je zo'n taal in de mond neemt", vindt Busch.
Electorale praat
Toch slaat de taal van Ben-Gvir in Israël aan. Dat zegt correspondent Lennard Swolfs in de Ochtend op Radio 1.
"De verontwaardiging die je internationaal ziet, zie je eigenlijk niet in Israël. Er is geen grote ophef en de media pikken de internationale verontwaardiging op, niet de uitspraken zelf. Veel mensen in Israël zien dit als campagnetaal voor de verkiezingen."
Hoe kijkt ze in Israël naar minister Ben-Gvir?
"Ben-Gvir is ook al bijna 4 jaar minister, dus mensen zijn deze uitspraken intussen wel gewend van hem", gaat Swolfs verder. "Hij roept op tot etnische zuivering, hij wil Gazanen uit Gaza en de Westelijke Jordaanoever verjagen. En het is ook de minister die ervoor gezorgd heeft dat de doodstraf voor Palestijnen opnieuw is ingevoerd."
Ook Busch ziet dat het discours van Ben-Gvir een draagvlak vindt bij de Israëli's, maar merkt op dat ook mensenrechtengroepen en individuen zich opnieuw verzetten.
"Na 7 oktober was het praktisch onmogelijk om te spreken over het leed van de Palestijnen, maar door de extremiteit van het staatsgeweld van Israël naar Palestina toe, krijg je toch een tegenbeweging vanuit de Israëlische bevolking."
Dat zijn wel "denkende individuen die de complexiteit van de realiteit" kunnen vastpakken, ziet Busch. "Ze zijn geen meerderheid, want de meerderheid van de burgers wordt aangevoerd door de zwart-wit-logica van de extremistische Israëlische regering."
Al waarschuwt Busch er meteen bij: "De cijfers van (online) antisemitisme ontploffen en dat mogen we zeker niet uit het oog verliezen. Je zal maar Joods zijn in de wereld vandaag, waarin het leger en de regering van een Joodse staat dit grenzeloze geweld uitvoeren en deze dehumaniserende oproepen doen. Je mag niet vergeten dat het 2 extremistische leiders zijn die dat aansturen, 2 figuren die niet eens op die positie zouden mogen zitten, omdat ze een extremistische invulling geven aan hun visie als politicus."
