Vandaag zitten de Europese regeringsleiders samen in Brussel om een actieplan op te stellen, een maand na de top in Alden Biesen in Limburg, waar gebrainstormd werd over de versterking van de Europese economie. Dat actieplan ligt wel degelijk op tafel, maar het wordt compleet overschaduwd door de oorlog die de VS en Israël begonnen zijn tegen Iran, en de hoge energieprijzen die daar het gevolg van zijn. En er dreigt (opnieuw) een vlammende ruzie met de Hongaarse premier Viktor Orbán.
Europese top overschaduwd door Trumps oorlog met Iran, dure energie en een vlammende ruzie met Orbán
Rob Heirbaut
Gepubliceerd:
Topthema 1: de oorlog van Trump en Netanyahu met Iran
Dit is niet onze oorlog. Dat was min of meer het antwoord dat de Europese ministers van Buitenlandse Zaken maandag gaven aan de Amerikaanse president Donald Trump. Die had Europese landen gevraagd om samen met de Amerikanen de scheepvaart in de Straat van Hormuz te beveiligen. Te risicovol, oordeelden de Europeanen, de Duitsers op kop.
In de tekst die de Europese regeringsleiders straks moeten goedkeuren, staat geen woord van kritiek op de aanval van de VS en Israël op Iran. Spanje zou liever wat forsere taal willen, maar zover willen andere landen niet gaan. Iran wordt wél veroordeeld, omdat het landen als de Verenigde Arabische Emiraten en Qatar bestookt.
Helemaal afzijdig blijven kan Europa natuurlijk ook niet. Door het afsluiten van de Straat van Hormuz schieten bij ons de brandstofprijzen de hoogte in. Voor Aziatische landen, die nog meer dan wij afhankelijk zijn van olie en gas uit het Midden-Oosten, is de toestand nog ernstiger.
Ook kunstmest geraakt niet meer weg, en dat kan dramatische gevolgen hebben voor landbouw in Afrika, India en zelfs tot in Brazilië.
In Iran zijn veel mensen op de vlucht. In Libanon vluchten veel mensen voor Israëlische bombardementen. Het is niet ondenkbaar dat dit op termijn voor meer migratie naar Europa zorgt.
Het is dus in het belang van Europa en veel anderen dat de Straat van Hormuz weer opengaat, én dat de oorlog stopt. Maar hoe?
Europa roept op tot een diplomatieke oplossing. Er is ook een opvallende toenadering tot de Golfstaten. Normaal trouwe bondgenoten van de Verenigde Staten. Maar nu krijgen ze zware klappen, en verliezen ze enorm veel inkomsten, omdat gas, olie en kunstmest niet verkocht geraken.
Kan Europa hier nieuwe geopolitieke vriendschappen sluiten, om samen druk uit te oefenen op de VS, Israël en Iran?
Topthema 2: dure olie en gas
De hoge energieprijzen zijn misschien wel hét hoofdthema op de Europese top. Het roept herinneringen op aan de energiecrisis van 2022, die het gevolg was van de Russische invasie in Oekraïne.
Toen gingen veel landen (o.a. België) diep in het rood met allerlei steunmaatregelen, zoals stookoliecheques. De Europese Commissie waarschuwt de lidstaten: zorg ervoor dat zulke steunmaatregelen nu vooral bij de meest kwetsbare groepen terechtkomen.
Ook op de informele top van Alden Biesen in februari waren de energieprijzen een groot issue. Gas in Europa was voor de oorlog met Iran al veel duurder dan in de VS of Azië, en dat zadelt de Europese industrie met een grote concurrentiehandicap op. En nu stijgen de prijzen nog meer.
De beste oplossing? Dat de straat van Hormuz weer opengaat. Veel andere oplossingen die op korte termijn soelaas brengen, zijn er niet. En op lange termijn: overschakelen naar hernieuwbare energie en kernenergie. Daarover lijkt er consensus te zijn.
Toch dringt een groep van landen er, net zoals in Alden Biesen, op aan om nu iets te doen aan het systeem van handel in emissierechten (ETS). Het gaat onder meer om Italië, Polen, Oostenrijk en ook Hongarije.
De zware industrie krijgt nu nog veel uitstootrechten gratis, maar volgens de huidige regels komt daar in 2034 een einde aan. Net zoals de Vlaamse regering eerder deze week, pleit deze groep van landen ervoor om langer gratis uitstootrechten te geven.
Gascentrales die elektriciteit produceren, krijgen zulke uitstootrechten niet gratis, ze moeten ze kopen. Dat maakt elektriciteit duurder op dagen dat er onvoldoende stroom wordt opgewekt door kerncentrales, zonnepanelen en windmolens, en gascentrales voor de overige stroom moeten zorgen.
Italië is nog erg afhankelijk van zulke gascentrales. Daarom dringt het misschien wel het felst aan op een bijsturing van ETS (Italië zou het systeem zelfs liefst opschorten). Spanje wil het systeem echter behouden. In tegenstelling tot Italië is Spanje wél overgeschakeld naar zonne- en windenergie om elektriciteit te produceren.
Spanje heeft daardoor lagere elektriciteitsprijzen (ETS heeft er veel minder impact), en heeft ook geen last van hogere gasprijzen. Ook Zweden, Denemarken, Finland en Portugal willen niet dat er geraakt wordt aan ETS. Het belooft een pittige discussie te worden.
Topthema 3: vlammende ruzie met Orban
Nog pittiger wordt de discussie met de Hongaarse premier Viktor Orbán. Er is al vaker ruzie geweest met hem wanneer hij een Europees besluit blokkeerde. Maar nog nooit was de inzet zo hoog als nu. Orban blokkeert de lening van 90 miljard euro aan Oekraïne. Zonder dat geld gaat Oekraïne failliet, en kan het zich niet blijven verdedigen tegen Rusland.
Orban heeft die lening nochtans mee goedgekeurd op de Europese top in december. Remember: dat was de oplossing die uit de bus kwam, toen premier De Wever erin slaagde om de andere landen te overtuigen om de Russische tegoeden bij Euroclear niet te gebruiken.
Hongarije kreeg, samen met Slovakije en Tsjechië een uitzondering, zodat ze er niet aan moeten meebetalen. Maar nu liggen ze toch dwars: ze blokkeren een besluit (dat unaniem genomen moet worden) dat de EU de mogelijkheid moet geven om de 90 miljard te gaan lenen op de financiële markten.
De reden? De Droezjba-pijpleiding die Russische olie vanuit Rusland via Oekraïne naar Hongarije en Slovakije brengt. Droezjba is Russisch voor vriendschap. In plaats van vriendschap zorgt Droezjba nu voor een hevige oorlog met woorden, tussen Oekraïne en Hongarije.
De pijpleiding ligt er al van in de jaren 60 van de vorige eeuw. Ze pompte olie van de Sovjet-Unie naar de bevriende communistische regimes in Centraal- en Oost-Europa. Toen de Europese Unie besliste om te stoppen met de import van Russische olie, na de invasie in Oekraïne, kregen Hongarije en Slovakije een uitzondering. Ze mogen de Russische olie via de Droezjbapijpleiding nog tot eind 2027 blijven kopen.
Maar, de pijpleiding geraakte beschadigd door een Russische aanval. Volgens Oekraïne is ze nog niet hersteld, volgens Hongarije en Slovakije is dat een leugen: zij zeggen dat Oekraïne bewust de pijpleiding blokkeert. En zolang er geen Russische olie naar Hongarije stroomt, blokkeert Orbán de 90 miljard voor Oekraïne.
De ruzie loopt hoog op. Viktor Orbán gebruikt de kwestie in zijn verkiezingscampagne, die gebaseerd is op anti-Oekraïense en anti-EU-standpunten. Op 12 april zijn er parlementsverkiezingen in Hongarije, de Fidesz-partij van Orbán ligt achter in de peilingen.
Daarom houdt men er in Brussel rekening mee dat Orbán deze keer niet gaat toegeven. Ook al zal hij vandaag zwaar onder druk worden gezet: het is not done om een beslissing die je eerst hebt goedgekeurd, daarna weer te gaan blokkeren, klinkt het bij zowat alle andere landen. Dat zal hij in vriendelijke en minder vriendelijke bewoordingen te horen krijgen.
De Europese Commissie en Oekraïne proberen een uitweg te vinden. Een Europees team van inspecteurs gaat kijken hoe het nu zit met die pijpleiding: is ze echt beschadigd? Europa gaat de herstelling van de schade zelfs betalen.
De Europese belastingbetaler betaalt op die manier de oorlogsschade die door Rusland is aangericht, zodat Hongarije en Slovakije opnieuw Russische olie kunnen kopen, die de oorlogskas spijst van … Rusland. Tot grote frustratie van de Oekraïense president Zelensky. Hij zal de regeringsleiders toespreken via videoverbinding. Zo komt het alvast niet tot een fysieke confrontatie met Viktor Orbán.
