De beslissing van de Europese Unie om Oekraïne met 90 miljard euro te steunen is zonder meer historisch. Eveneens historisch is dat de Europese Unie voor een gezamenlijke lening kiest. Door de Russische tegoeden met rust te laten, is een harde confrontatie vermeden. Maar hoe dan ook: de factuur voor de EU volgt nog. Is dat ook het geval voor een afrekening met België?
Russische confrontatie vermeden, maar volgt er nog een afrekening voor België na historische EU-top over Euroclear-tegoeden?
In het kort:
De Europese Unie gaat 90 miljard lenen op de kapitaalmarkt om daarmee de steun voor Oekraïne te betalen, zo is beslist op de EU-top
De lening zal terugbetaald moeten worden via het budget van de EU, en dus via de Europese belastingbetaler
De Russische tegoeden bij Euroclear worden met rust gelaten, iets waar onze premier Bart De Wever voor ijverde
De Wever krijgt in eigen land complimenten, maar elders klinkt er kritiek: hij heeft alvast de operatie schadebeperking ingezet
Het was, denk ik, de derde persconferentie van de Oekraïense president Volodymyr Zelensky in Brussel die ik bijwoonde. Deze was anders. Niet alleen Oekraïne, maar ook België stond op deze top in het centrum van de belangstelling.
Zelensky had net een gesprek met premier Bart De Wever gehad. Die verzette zich met hand en tand tegen het voorstel om Oekraïne te steunen met de Russische tegoeden bij Euroclear. Wat vond Zelensky van het argument van De Wever, dat dit illegaal was, dat wou ik vragen. En wat hij vond van de angst van de meeste Belgen voor Russische represailles? (De avond voordien had iemand me op de trein nog gevraagd: is mijn spaargeld wel veilig, met heel dat Euroclear-verhaal?)
Toen ik de aandacht had kunnen trekken van de woordvoerder van Zelensky (door een papier te tonen met daarop in grote letters: VRT BELGIUM), en ik de vraag mocht stellen, was dat toch met enige gêne.
Even voordien had een Oekraïense journalist er immers in zijn vraag op gewezen dat er dat moment Russische drones de stad Dnipro aan het aanvallen waren. En dat Russische raketten Odessa hadden getroffen. Van een heel andere orde dan waar mijn vraag over ging: de juridische claims waar Euroclear en België zich zorgen maakten. En dat was ook het antwoord van Zelensky. Jullie lopen risico, maar wij lopen al bijna 4 jaar veel grotere risico's.
Met enige gêne stelde journalist Rob Heirbaut zijn vraag aan Zelensky
Waar België bang voor was, dat waren Duitsland, Denemarken, Polen, Zweden, de Baltische staten, Nederland en Ierland wél bereid om te doen: de harde confrontatie aangaan met Poetin, door de tegoeden van de Russische Centrale Bank aan Oekraïne te geven.
Het zijn niet toevallig de landen (op Ierland na) die Oekraïne tot nu toe al veel meer financiële steun hebben gegeven dan de rest van de EU. In plaats van nog meer eigen belastinggeld aan Oekraïne te geven, leek dit voor hen een eerlijkere oplossing, waarbij de risico's gespreid zouden worden.
Lening
Toen premier De Wever en zijn team, door hard voorbereidend werk achter de schermen, voldoende landen hadden kunnen overtuigen van de mogelijke omvang van die risico's, bleef er geen andere keuze over dan plan B: met zijn allen 90 miljard lenen op de kapitaalmarkt, en daarmee de steun voor Oekraïne betalen.
Bij ons krijgt premier De Wever van iedereen complimenten. Maar buiten België is er ook kritiek te lezen. De Europese belastingbetaler draait op voor de kosten, terwijl men de kans laat liggen om de Russische belastingbetaler te doen betalen voor de oorlog (door de Russische tegoeden aan Oekraïne te geven), zeggen die critici.
Een frontale aanval op Poetin komt er niet, massieve steun voor Oekraïne komt er wel. Via eurobonds dan nog wel, een lening van de Europese Unie. Een historische beslissing, tot voor kort ondenkdaar. Duitsland en Nederland zijn er bijvoorbeeld altijd principieel tegen gekant. Alleen voor het coronaherstelfonds hebben ze een uitzondering gemaakt. En nu dus opnieuw.
Oekraïne moet die pas terugbetalen wanneer Rusland oorlogsschade vergoedt. De kans hierop is klein. De lening zal dus terugbetaald moeten worden via het budget van de Europese Unie. Daaruit zullen sowieso al de interesten betaald moeten worden. Ongeveer 3 miljard euro per jaar.
Dat komt bovenop de 20 miljard euro (minstens) per jaar die voorzien wordt in de Europese meerjarenbegroting voor de terugbetaling van de lening die we zijn aangegaan voor het coronaherstelfonds. Om dit te kunnen betalen, wordt er onder andere in het landbouwbudget gesnoeid. Het was een van de redenen waarom donderdag landbouwers hun woede richtten op het Europees Parlement.
Factuur
Op dit ogenblik lijkt de lening voor Oekraïne nog gratis te zijn, maar de factuur komt later. Ofwel moeten de lidstaten hun bijdrage aan het EU-budget verhogen, ofwel besparen ze op posten zoals het Europees landbouwbudget en dergelijke. Voor de derde optie, nieuwe inkomstenbronnen of Europese belastingen, bestaat weinig animo.
Hongarije, Slovakije en Tsjechië willen niet meedoen met de lening, en zullen ze ook niet moeten afbetalen. Het betekent een kleine meerkost voor de overige 24 landen. Viktor Orban (Hongarije), Robert Fico (Slovakije) en Andrej Babis (Tsjechië) houden zo Poetin te vriend, en hopen in eigen land te scoren door hun bevolking niet mee te doen betalen.
Dat de drie zich buitenspel lieten zetten, en zich niet verzetten tegen "versterkte samenwerking" om met 24 geld te gaan lenen, is betekenisvol. De Europese Unie blokkeren, daarvoor wegen ze niet zwaar genoeg. Het opent ook de deur naar andere vormen van "versterkte samenwerking".
Hoedanook: de lening voor Oekraïne zal bijkomende druk zetten op de onderhandelingen over de Europese meerjarenbegroting 2028-2034, die tegen eind volgend jaar afgerond moeten zijn. De lening van 90 miljard dekt overigens alleen maar de financiële nood van Oekraïne voor 2026-2027.
Terugbetaling met Euroclear-tegoeden?
Ook de steun voor de periode erna zal uit de meerjarenbegroting moeten komen. Kunnen de Russische tegoeden nog gebruikt worden om de lening aan Oekraïne terug te betalen? Zo staat het alvast wel in het akkoord dat de Europese regeringsleiders hebben bereikt. De Duitse bondskanselier Merz gebruikt het zinnetje alvast om te kunnen zeggen dat zijn voorstel ook nog op tafel ligt.
Dreigt er dan opnieuw een rampscenario voor Euroclear en België? Volgens de denktank CEPS (Center for European Policy Studies) bestaat er een manier om dat te vermijden, en tegelijk de tegoeden toch te gebruiken om Oekraïne te steunen. De Russische tegoeden zouden in dit voorstel wél bij Euroclear blijven (zodat het geen confiscatie is), en toch veel meer middelen kunnen genereren voor Oekraïne.
Reputatieschade voor België?
De Russische miljarden bij Euroclear, en het Belgische verzet daartegen zal zijn sporen nalaten. In januari zal Euroclear zijn resultaten bekendmaken. Met daarbij de vermelding hoeveel vennootschapsbelasting het heeft betaald aan de Belgische schatkist (wellicht ongeveer 1,2 miljard euro).
Dit steekt bij landen die geen Euroclear of bank met Russische tegoeden hebben. Het klopt dat België het enige land is dat hierover transparant is, en dat er landen zijn die zedig zwijgen, zoals premier De Wever zegt. Maar het kleeft aan het imago van België. Net zoals toen zijn voorganger Alexander De Croo zich verzette tegen een invoerverbod van Russische diamant of Russische LNG.
Zal België hiervoor nu, na het torpederen van de herstellening, de rekening gepresenteerd krijgen? Vincent Van Peteghem zag zijn droom om voorzitter van de Eurogroep al in rook opgaan. België rekende op de steun van Friedrich Merz om de Einsteintelescoop naar Limburg te halen. Komt dit in gevaar? De Europese Commissie wil dat België 600 miljoen euro douanerechten afdraagt aan de Europese meerjarenbegroting, maar België verzet zich daartegen. Is dit verzet nog houdbaar, nu de lening aan Oekraïne die meerjarenbegroting onder druk zet?
Premier De Wever heeft de operatie schadebeperking alvast ingezet. Op de persconferentie in Kopenhagen in oktober zag ik een cassante De Wever in forse taal brandhout maken van de plannen om de Russische tegoeden bij Euroclear te gebruiken. Nu zag ik vrijdagochtend een De Wever die opvallend mild was voor Friedrich Merz en Ursula von der Leyen. Zal dit volstaan? We zullen het maar best in de gaten houden.
