Het afbouwen van de uitstoot, geld aan arme landen en tropische bossen. Daarover gaan zowat 200 landen het hebben op de jaarlijkse VN-klimaatconferentie in Belém, Brazilië. Makkelijk worden de onderhandelingen niet. Wordt dit de "COP van de actie", zoals gastheer Brazilië hoopt?
In het kort:
Nog tot en met vrijdag 21 november vindt de 30e VN-klimaattop plaats, met focus op het verminderen van de uitstoot van broeikasgassen.
Landen moeten er hun aangepaste klimaatdoelen voor 2035 voorstellen, want de huidige plannen schieten ruimschoots te kort.
Ook de klimaatfinanciering met geld van rijkere landen voor armere landen staat hoog op de agenda, een jaar na de afspraken daarover op de vorige COP.
Gastland Brazilië plande de klimaattop aan de rand van het Amazonewoud en dat is geen toeval: het regenwoud gaat een belangrijke rol spelen, als natuurlijke opslagplaats voor koolstof.
Na de prelude met toespraken van staatshoofden en regeringsleiders donderdag en vrijdag, begint vandaag de COP (Conference of the Parties) echt. Wat mogen we verwachten? COP30 in 5 vragen en antwoorden.
Waarom is deze COP de "COP van de waarheid"?
Een gigantische capibara. Het was wat betogers midden oktober in de strijd gooiden bij een klimaatprotest in de aanloop naar COP30 in Brazilië. "COP30: het klimaat wacht niet. Het is tijd om te handelen", stond er op een banner te lezen. Het vat een beetje samen waar het op COP30 om draait, dit jaar meer dan ooit nu de klimaatcrisis steeds duidelijker om zich heen grijpt.
De gastheer van deze klimaatconferentie, de Braziliaanse president Luis Inácio 'Lula' da Silva, noemt het zelf de COP van de waarheid: "De tijd van mooie woorden en goede intenties is voorbij. COP30 zal over actie gaan", zei hij daarover.
Mensen dreigen hun geloof te verliezen in de COP. Deze top zal over actie gaan
Lula da Silva, Braziliaans president en gastheer voor deze klimaattop
"Als we onze speeches niet vertalen in actie, dan gaan de mensen geloof verliezen - niet enkel hun geloof in de COP's, maar ook in internationaal overleg en internationale politiek. Voor mij is deze COP de COP van de waarheid", aldus Lula.
VN-secretaris-generaal António Guterres trad hem daarin bij tijdens zijn openingsspeech. "Je hebt gelijk, Lula," klonk het. "Op deze COP moeten we uitvoeren, uitvoeren en uitvoeren", verwees hij naar de vele klimaatplannen en -beloftes die nog maar deels zijn uitgevoerd.
Na de groeiende kritiek op de trage werking van de COP de voorbije jaren, moet deze beter doen. Het concept van de klimaatconferentie zelf lijkt op een kruispunt te staan.
Waarover gaat de klimaattop?
Vorig jaar draaide COP29 in Bakoe, Azerbeidzjan, vooral om geld van de rijke aan de armere landen om het klimaatprobleem aan te pakken. Dit jaar staat opnieuw de afbouw van broeikasgassen centraal, en moet blijken of het klimaatakkoord van Parijs nog realistisch blijft.
Op COP30 moeten de verschillende landen hun aangepaste klimaatplannen voor 2035 voorstellen. België zit daarbij onder de Europese paraplu. De EU wil gaan voor 66,25 tot 72,5 procent minder uitstoot tegen 2035.
Volgens de meeste projecties stevent de wereld - op langere termijn - af op een opwarming met ongeveer 2,5 graden. Er is dus wel wat werk aan de winkel, want het akkoord van Parijs van 10 jaar geleden wil de opwarming van de planeet "ruim onder de 2 graden houden en streven naar anderhalve graad".
Maar uit het Greenhouse Gas Bulletin van de VN bleek onlangs dat het CO2-gehalte in de atmosfeer in 2024 met een recordhoeveelheid gestegen is, alle beloftes en goede voornemens ten spijt.
Het VN-Syntheserapport analyseerde onlangs de al beschikbare nieuwe klimaatplannen van de verschillende landen. Conclusie: de uitstoot van broeikasgassen zal tegen 2035 met 10 procent dalen tegenover 2019. Goed, maar nog (veel) te weinig. Om op het juiste pad voor Parijs te blijven, zou de uitstoot met 60 procent moeten afnemen, stipt het rapport aan.
CO2?
Belém 2025 zal vaak gaan over minder broeikasgassen uitstoten. Het gaat dan, naast methaan, vooral over CO2. Het is minder krachtig dan methaan, maar wel het belangrijkste broeikasgas omdat we er zoveel van uitstoten door het gebruik van fossiele brandstoffen. CO2 neemt momenteel zowat 70 procent van de opwarming van de aarde voor zijn rekening. Het probleem is dat het honderden tot duizenden jaren blijft hangen in de atmosfeer. Daarom is het erg belangrijk om de CO2-uitstoot zo snel mogelijk af te bouwen, om de klimaatopwarming te vertragen.
Waarom wordt het een moeilijke oefening?
Net voor deze belangrijke COP is de internationale context voor klimaatactie niet geweldig goed te noemen nu oorlogen, geopolitieke spanningen en het Amerikaanse beleid veel aandacht wegkapen. De Verenigde Staten, onder president Joe Biden nog een voortrekker van klimaatbeleid, hebben onder Trump de kar helemaal gekeerd.
Het is de Europese Unie die nu de rol van voortrekker gaat moeten spelen, maar de EU is zelf verdeeld geraakt. Een akkoord over een eigen klimaatdoel voor 2040 (90 procent minder uitstoot) werd slechts heel moeizaam bereikt, pas kort voor de start van COP30. Er staan ook toegevingen in aan EU-landen die minder snel willen gaan.
Wordt China dan misschien de verrassing van deze COP30? Volgens Hayley Walker, professor aan de IESEG School of Management, is China "one to watch" (een land om in het oog te houden).
China is de grootste uitstoter ter wereld. Het gaat voor 7 tot 10 procent minder uitstoot tegenover de eigen uitstootpiek die dit jaar of misschien volgend jaar zou vallen. Dat is minder dan velen hadden gehoopt, maar anderzijds zal China in de praktijk misschien wel beter doen, onder meer dankzij zijn voortrekkersrol op het vlak van groene technologie.
Het is een van de lichtpuntjes op deze COP, waar de belangen van olieproducerende landen lijnrecht staan tegenover die van landen die snel willen gaan. Het is onzeker wat daar gaat uitkomen. Een voorbereidende klimaatconferentie in Bonn vorige zomer eindigde zonder grote doorbraak - geen goede prelude.
Ook geld is opnieuw een thema
Wat er nog bijkomt, is de kloof tussen de westerse landen en de ontwikkelingslanden. Zij vragen meer geld van de rijkere landen. "Wij willen de omslag maken naar een groenere economie, en willen ons beter beschermen tegen de impact van de klimaatverstoring die er nu al is. Maar daarvoor hebben we te weinig centen", klinkt het.
In de aanloop naar COP30 schreef de VN in haar Adaptation Gap Report dat "door veranderende politieke prioriteiten en een klimaatcrisis die erger wordt, de financiële noden van ontwikkelingslanden eigenlijk 12 tot 14 keer groter zijn dan wat ze nu krijgen."
Vorig jaar in Azerbeidzjan liepen de spanningen op tijdens de slotonderhandelingen over geld, dat zal dit jaar niet anders zijn. Maar net dit jaar moet wat in Bakoe is afgesproken, verder worden uitgewerkt. Er is in Bakoe 300 miljard dollar per jaar beloofd aan de ontwikkelingslanden tegen 2035, een bedrag dat (wat de ontwikkelingslanden betreft) zou moeten stijgen naar 1.300 miljard.
Gaststad Belém is 'poort naar de Amazone' (en dat is geen toeval)
Dat de klimaattop plaatsvindt aan de rand van het Amazonewoud, is geen toeval. President Lula zal de diensten die het Amazonewoud - en bij uitbreiding de andere grote regenwouden en bossen - ons leveren, in de verf zetten.
Denk aan de massale opslag van koolstof. Volgens de Amerikaanse klimaatdienst NOAA gaat het om 123 miljard ton, boven en onder de grond (andere bronnen hebben het over 150 miljard ton of meer). Dat laatste is het equivalent van ongeveer 15 jaar wereldwijde CO2-uitstoot.
Brazilië lanceert op COP30 een nieuw fonds voor een betere bescherming van de grote bossen, officieel het TFFF (Tropical Forest Forever Facility). De bedoeling is om daarmee 125 miljard dollar te verzamelen, via publiek en privaat geld. Het is een voorbeeld van de 'actie' waar Lula het over heeft.
Het fonds zal welkom zijn. 4 jaar geleden werd op de COP in Glasgow een deelakkoord gesloten om tegen 2030 de wereldwijde ontbossing te stoppen. Maar 2 jaar later, in de herfst van 2023, bleek uit een WWF-rapport dat de wereld nog niet op schema zit daarvoor.
Het regenwoud wordt ongetwijfeld 1 van de gespreksonderwerpen op COP30. Het is geen toeval dat een zekere Curupira als mascotte is gekozen. Curupira is een figuur uit de Braziliaanse folklore die bekendstaat als bewaker van het bos en van de dieren. Deze 'boswachter' kijkt in de achtergrond toe op deze COP30.
