Europese 'koolstoftaks' met jaar uitgesteld, maar klimaatdoel van 90 procent minder uitstoot tegen 2040 blijft overeind

Er zijn 2 belangrijke wijzigingen in het nieuwe akkoord:

De toegevingen houden onder meer in dat landen een groter deel van hun uitstoot in het buitenland kunnen kopen als ze het reductiedoel niet halen. Eerst was er sprake van 3 procent, nu is dat opgetrokken tot 5 procent. Volgens critici wordt de doelstelling daarmee afgezwakt tot, in het slechtste geval, 85 procent binnen Europa. Later kan dat zelfs 10 procent worden.

Individuele landen en bedrijven kunnen bijvoorbeeld bossen aanplanten in Afrika, of elektrische bussen inzetten in Azië. Of ze kunnen buitenlandse bedrijven helpen om sneller te vergroenen. Die koolstofkredieten in het buitenland moeten voor de Europese Commissie "van hoge kwaliteit" zijn, maar critici vrezen voor een gebrek aan transparantie.

"De boekhouding zal heel belangrijk worden", zegt Yelter Bollen van de Bond Beter Leefmilieu, die het dossier op de voet volgt. "De ervaring uit het verleden leert ons dat het (de klimaatwinst door buitenlandse projecten, red.) soms moeilijk te verifiëren is." De Europese Commissie zal de regie voor de internationale kredieten minder strak in handen kunnen houden, nu individuele landen en bedrijven zelf meer mogelijkheden krijgen, vreest Bollen. 

Ook de uitbreiding van de koolstofmarkt, in het jargon ETS2 maar ook wel koolstoftaks genoemd, wordt met een jaar uitgesteld, van 2027 naar 2028.

Die koolstoftaks is van toepassing op transport en verwarming van gebouwen. Het concrete gevolg zou zijn dat de kosten stijgen voor wie verwarmt met gas of stookolie en/of rijdt met een auto op benzine of diesel.  

Oorspronkelijk wilde de Europese Commissie van geen uitstel weten, terwijl bepaalde landen aanstuurden op een uitstel met 3 jaar. 

België heeft zich bij de stemming onthouden, net als Bulgarije. Hongarije, Polen en Slovakije stemden tegen. Zij vrezen dat een te ambitieuze doelstelling de eigen industrie kan schaden. Maar voor een goedkeuring moest niet elk land akkoord gaan, wel minstens 15 van de 25 landen. 

Italië verkocht zijn huid duur tijdens de onderhandelingen. Dat komt omdat premier Meloni gekant is tegen het Europese verbod op de verkoop van auto's met verbrandingsmotoren vanaf 2035. 

Vlaams minister-president Matthias Diependaele (N-VA) vond dat er in het akkoord te weinig garanties zaten voor de industrie, en daardoor moest België zich onthouden. Federaal minister van Klimaat Jean-Luc Crucke (Les Engagés) betreurt de "blokkering door Vlaanderen" en noemt de onthouding "een stap achteruit voor de geloofwaardigheid van België, en een verzwakking van de positie."

Ook Vlaams minister van Klimaat Melissa Depraetere (Vooruit) is niet tevreden. "Ik ben als minister van Klimaat ook teleurgesteld dat we daarover geen akkoord hebben kunnen bereiken", moest ze toegeven tijdens het vragenuurtje in het Vlaams Parlement. "We hebben onszelf buiten spel gezet." 

De EU kan nu wel naar de klimaattop in Brazilië met een duidelijk klimaatdoel. Hoewel: het doel voor 2040 mag dan wel vastliggen, het tussentijdse doel voor 2035 blijft een brede vork: een vermindering tussen 66,25 en 72,5 procent.

De EU moet een nieuwe klimaatdoelstelling voorleggen op de klimaatconferentie in Brazilië, die morgen al begint met een prelude van toespraken van staatshoofden en regeringsleiders. De grotere doelstelling op lange termijn blijft klimaatneutraliteit richting 2050.

"We zitten met een heel dubbel gevoel. Het is goed dat de doelstelling voor 2040 overeind blijft, maar er is een hoge prijs voor betaald. Wij begrijpen niet waarom ETS2 erbij is gehaald, want dat had op zich niks te maken met de doelstelling voor 2040", zegt Yelter Bollen. 

"Goed dat er eindelijk een klimaatdoel is, maar ministers openen het achterpoortje nog verder voor landen die te weinig ambitieus zijn", reageert Sara Matthieu (Groen), Europarlementslid en Milieucoördinator in de milieucommissie. "Industrie en investeerders kijken naar ons om de richting te bepalen, maar dit signaal ondermijnt de zekerheid die zij nodig hebben." 

Bruno Tobback (Vooruit) is positief. Hij heeft het over "een cruciale overwinning voor wie de economische toekomst van ons continent ter harte neemt. De miljarden die we moeten investeren om die toekomst uit te bouwen kunnen we immers alleen mobiliseren als er een duidelijk en onveranderd punt aan de horizon is, dat zekerheid biedt aan burgers, investeerders en ondernemers."  

Andy Pieters (N-VA) reageert ontgoocheld op X: "Het uitstel van ETS2 is een klein lichtpuntje, maar ik vrees onvoldoende om deze aanslag op de portefeuille van de hardwerkende Vlaming en op de concurrentiekracht van onze kmo's te milderen." Hij voegt eraan toe: "Van uitstel zou beter afstel komen." 

Vlaams Belang liet eerder al weten niet warm te lopen voor verdere uitstootreducties en voor ETS2. 

Wouter Beke (CD&V) heeft gemengde gevoelens: "Bedrijven hebben nood aan een langetermijnzekerheid. Maar de tekst die op tafel lag, bood te weinig garanties voor de koopkracht van gezinnen, de concurrentiekracht van onze bedrijven en de toekomst van onze landbouwers".