Bedoeld voor 1,1 miljard hectare en 73 ontwikkelingslanden: hoe werkt het nieuwe fonds voor tropische bossen en wie betaalt?

Het fonds (officieel TFFF, naar Tropical Forests Forever Facility) is een idee van Lula da Silva. Hij ziet in eigen land het Amazonewoud achteruitgaan, door menselijke druk maar ook door de klimaatverstoring.

Lula werkte al langer aan het fonds, en met COP30 is zijn moment gekomen om het voor te stellen en meteen geld te vragen van donoren. Hij noemt het TFFF de toekomst van klimaatfinanciering, omdat het werkt met kleinere, concrete investeringsmodellen. "Voor de eerste keer in de geschiedenis kunnen landen uit het Zuiden een prominente rol opnemen in de klimaatagenda." 

VN-secretaris-generaal António Guterres loofde het initiatief in zijn openingsspeech. Hij zegt dat het fonds "regenwoud waardevoller moet maken dan afgebrand woud (voor landbouw bijvoorbeeld, red.)".  

Nochtans is het behoud van bossen cruciaal in de strijd tegen de klimaatverandering: ze houden miljarden tonnen koolstof vast. Voor het Amazonewoud alleen al zou het gaan om verschillende jaren van wereldwijde CO2-uitstoot. Ook voor de waterkringloop en de biodiversiteit is het belangrijk. 

Kort samengevat: het moet meer opbrengen om regenwoud te laten staan, dan om het te laten verdwijnen om allerlei redenen (de verkoop van tropisch hout, mijnbouw, grootschalige landbouw, afbranden voor lokale landbouw enzovoort). 

Het plan is om 125 miljard dollar op te halen, waarvan 25 miljard publiek geld van rijke landen en 100 miljard van private investeerders. Het fonds moet ontwikkelingslanden helpen om hun kostbare wouden beter te beschermen en het verdwijnen van bossen tegen te gaan - door illegale houtkap, commerciële exploitatie, voor landbouw of veehouderij of door branden. Om de zaken op te volgen, zullen onder meer satellietgegevens worden gebruikt. 

Het fonds is bedoeld als een positieve motivator: arme landen die hun bossen goed beheren en ontbossing tegengaan, zouden 4 dollar per hectare bewaard bos krijgen. Elk jaar zou er geld worden uitbetaald. "4 dollar lijkt weinig, maar we spreken wel over 1,1 miljard hectare verspreid over 73 ontwikkelingslanden", zei Lula daarover. De genoemde oppervlakte is ongeveer 360 keer die van België. 

Een deel van het geld zal gaan naar investeerders. En 20 procent van het verzamelde geld moet naar inheemse volkeren vloeien. Op deze COP zijn inheemse volkeren trouwens prominent aanwezig, vooral uit Brazilië en de buurlanden. 

Of het fonds aan de 125 miljard dollar zal raken, is onduidelijk. Wel gebruikt Lula het momentum van deze COP om alvast iets op te halen. Hij mikt op 10 miljard tijdens het eerste jaar. 

Zijn land gaf zelf het goede voorbeeld: Brazilië stopte al 1 miljard in het fonds. Voor de grootste bijdrage op de openingsdag zorgde Noorwegen, met 3 miljard dollar, al is dat gespreid over 10 jaar en onder voorwaarden. Indonesië beloofde net als Brazilië 1 miljard. 

De Franse president Emmanuel Macron beloofde op de openingsdag 500 miljoen dollar, onder voorwaarden. Colombia wil 250.000 dollar bijdragen. Op dag 2 kondigde de Duitse bondskanselier Merz "een aanzienlijk bedrag" aan, maar het is niet bekendgemaakt hoeveel. 

Sowieso hebben al 53 landen de verklaring over het fonds ondertekend, waaronder België. Ons land heeft voorlopig nog geen aankondiging gedaan over een eventuele bijdrage. Bij de ondertekenaars zijn 34 landen uit het Zuiden, die samen 90 procent van de tropische bossen beheren. Het gaat onder meer om Brazilië zelf, Indonesië en de Democratische Republiek Congo. Ook China tekende al. 

Het fonds zal welkom zijn. Vier jaar geleden werd op de COP in Glasgow een deelakkoord gesloten om tegen 2030 de wereldwijde ontbossing te stoppen. Maar 2 jaar later, in de herfst van 2023, bleek uit een WWF-rapport dat de wereld nog niet op schema zit daarvoor.

Volgens het Britse persbureau Reuters krijgt Lula's tropische bossenfonds concurrentie. Uit een document dat Reuters kon inkijken, blijkt dat een groep Europese landen zich schaart achter een fonds om het regenwoud in het Congobekken te ondersteunen. Het kreeg de naam "The Belem call for the Forests of the Congo Basin" (de oproep van Belém voor de bossen uit het Congobekken). 

Het initiatief zou geleid worden door de Fransen, en de steun hebben van Duitsland, Noorwegen, Groot-Brittannië en België. De bedoeling van dit fonds is om binnen dit en 5 jaar 2,5 miljard dollar samen te krijgen, bovenop de inspanningen die landen uit de regio al doen. Het kabinet van federaal klimaatminister Jean-Luc Crucke bevestigt het Belgische engagement, maar heeft nog geen bedrag aangekondigd. 

Volgens diplomaten die anoniem wilden blijven, is dit fonds heel verschillend van het TFFF en is er geen overlap, maar is het bestaan van 2 zulke fondsen niet ideaal.