COP29 is afgelopen met een akkoord waar heel wat landen ontevreden mee zijn. De grote verliezer is het klimaat zelf, zo lijkt het. Het was weer bijzonder moeilijk om tot een moeizaam (en uiteindelijk zwak) akkoord te komen, nadat weer verlengingen moesten worden gespeeld. Is het format van een klimaattop stilaan voorbijgestreefd? De meningen zijn verdeeld: "Vergelijk het met een snelkookpan voor bepaalde kwesties, met snel een goede focus en druk om iets te bereiken".
Na de zwakke uitkomst van COP29: zijn VN-klimaattoppen hun houdbaarheidsdatum voorbij, of zijn ze net nuttig?
Michaël Torfs
Gepubliceerd:
Na een van de vele persconferenties in het uitgestrekte COP-dorp vrijdag stond er iemand recht voor een vraag: moeten we niet op zoek naar een andere formule om iets te bereiken? Er was net een update geweest over de nieuwe tekst die voorlag - een vrij zwakke tekst over klimaatcenten van de rijke landen voor de arme landen.
Het is een gevoel dat wel breder leeft. Na het akkoord over de slottekst in Bakoe liet India weten dat het zijn geloof heeft verloren in het systeem - al zien op de COP zelf veel onderhandelaars er wel nog het nut van in.
Er zijn nu eenmaal zowat 200 landen (en de EU als blok) bij betrokken - zowat de hele wereld was hier samen om het over de toekomst van de planeet te hebben. Maar al die spelers hebben (soms fel) uiteenlopende belangen en op het einde moet er een compromis worden gevonden. Bovendien zijn er telkens veel lobbyisten aanwezig van de fossiele industrie. Voor deze COP was er sprake van 1.700.
Greta Thunberg boos: "Klimaattoppen falen"
Gisteren plaatste klimaatactiviste Greta Thunberg op X nog een ferme post waarin ze haar boosheid toonde over het gebrek aan vooruitgang. "Het proces op de klimaattoppen faalt", zei ze ronduit. Al zei ze er meteen bij dat het falen deel uitmaakt van een breder systeem van onrechtvaardigheid in de wereld.
Komt daar nog bij dat wat er dan wel wordt bereikt op een COP, vaak niet, slecht of te traag wordt uitgevoerd in de praktijk. Denk aan het vorige financieringsdoel van 100 miljard dollar voor het klimaatfonds, dat vele jaren lang niet werd gehaald.
Of aan de vele plannen voor het reduceren van broeikasgassen, die met slepende voeten worden opgevolgd in veel landen. Het klimaatakkoord van Parijs ligt bijna op intensieve zorg intussen.
Zwakke taal, maar toch naar de rechter?
Toch heeft een COP ook zijn voordelen. Het nadeel dat de groep om beslissingen te nemen zo groot is, kan immers ook een voordeel zijn. Iedereen krijgt een stem en is betrokken. Iedereen moet rekening houden met elkaar. De slotverklaring zelf is ook bindend, in tegenstelling tot bijvoorbeeld de nationale beloftes voor uitstootreducties die landen (of de EU) maken in het kader van een COP.
Een punt van kritiek is dan weer dat de taal die in een slottekst wordt gebruikt, doorgaans vrij afgezwakt en genuanceerd klinkt. Het klinkt dan bijvoorbeeld als "landen zullen ernaar streven om...".
Wie in de praktijk totaal het omgekeerde gaat doen, kan door de rechter op de vingers worden getikt
Alec Van Vaerenbergh, advocaat klimaatrecht
In de eindverklaring van vorig jaar stond dat de wereld "de transitie weg van fossiele brandstoffen gaat versnellen". Toch heeft dat zijn waarde, zegt Alec Van Vaerenbergh, een Vlaamse onderhandelaar voor Mauritius die we in Bakoe konden spreken over de kwestie.
"Zwakke taal? Misschien, maar als je als land in de praktijk totaal het omgekeerde zou gaan doen door bijvoorbeeld in te zetten op nieuwe olie- en gasboringen, en dat ook openlijk zegt, dan zou iemand naar de rechtbank kunnen stappen", zegt Van Vaerenbergh. "Een rechter kan dan die instantie juridisch op de vingers tikken via de zogenoemde marginale toetsing."
Hij sluit niet uit dat een bepaald land in de toekomst naar het Internationaal Gerechtshof in Den Haag stapt, dat toezicht houdt op het naleven van internationale verdragen
"Wat in de slottekst staat, is de kleinste gemene deler, maar niemand kan er zomaar zijn rug naar keren, of hij kan erop worden aangesproken. Iedereen kan zijn eigen pad ernaartoe uitzetten, maar niemand zeggen "het telt niet mee, het is niet belangrijk."
Uiteindelijk zullen bedrijven in de verschillende landen ook zien welke richting het uitgaat, en welke beslissingen ze kunnen nemen. De COP heeft daarvoor een heel belangrijke signaalfunctie.
De COP als snelkookpan
Een ander voordeel van een COP: er is een grote mediafocus op de zaken, weet Van Vaerenbergh. "Het gaat om dingen zoals een rechtvaardige transitie - hoe gaan we de economie omgooien op een eerlijke manier - of gender, tot de Europese grenstaks op koolstof, een belasting op producten die elders op een minder groene manier zijn geproduceerd (denk bijvoorbeeld aan staal uit China red.)."
Hier kan iedereen zich een idee vormen en goed nadenken en discussiëren, zodat er een beter begrip komt van de kwestie met een betere focus, schetst Van Vaerenbergh.
Hij vergelijkt het met een snelkookpan: "Je hebt de druk van de media hier, van de ngo's en de bedrijven die hier ook allemaal zijn. Je haalt de landen uit hun diplomatieke comfort zone. Het is een soort reality check die binnenkomt. Je creëert tegelijk een druk om verder te gaan en de wereld kijkt intussen toe. Je moet voor zoiets fysiek samenkomen."
Een ander punt dat in het voordeel van de VN-klimaattoppen speelt: is er eigenlijk wel een alternatief?
Wat als er geen VN-klimaattoppen waren geweest?
Je kan in de discussie over een COP de zaken tot slot ook omdraaien. De Vlaamse VN-jongerenambassadeur op deze klimaatconferentie, Daan Vandenberghe, zei daar het volgende over: "Momenteel stevent de wereld nog af op 3,1 graden opwarming, maar zonder de klimaattoppen was het misschien 4 graden geweest."
