LIVE Federaal parket opent strafonderzoek na cyberaanval: "Motief van hackers achterhalen zal moeilijk worden"

Ook in Sicilië, in Italië, zijn verschillende supermarkten getroffen door een cyberaanval. Het gaat over de supermarkten van Coop. "In minstens 3 vestigingen in Catania en 1 in Palermo hebben hackers het gemunt op de koelsystemen", zo klinkt het bij de algemeen directeur van de Radenza-groep die de Coop-supermarkten beheert. 

De politie onderzoekt de oorsprong en omvang van de aanvallen en gaat na of er een verband is met de incidenten in andere Europese landen, meldt de Italiaanse openbare omroep Rai. 

Naast Italië zijn er ook 6 winkels in Roemenië die het doelwit waren van een cyberaanval. 

"In het verleden is al gebleken dat  het moeilijk is om te achterhalen waarom hackers een cyberaanval plegen." Dat zegt Miguel De Bruycker, directeur van het Centrum voor Cybersecurity Belgium (CCB), in VRT NWS Journaal.

Volgens De Bruycker zijn er 3 types hackers: "Je hebt criminelen die het voor het geld doen, en je hebt hackers die handelen in het belang van een staat - bijvoorbeeld om desinformatie te verspreiden. Tot slot zijn er de hacktivisten, die aandacht proberen te trekken omdat ze niet tevreden zijn met bepaalde maatschappelijke ontwikkelingen." Onder welke categorie de recente cyberaanval valt, is voorlopig nog niet duidelijk.

Nu viseren hackers supermarkten, maar wat is het volgende doelwit? "Heel lang lagen de blinde vlekken in de financiële sector, maar nu zien we ook in andere sectoren grote bezorgdheden. Denk maar aan de transport- of de telecomsector. Stel je voor dat ze plots het internet platleggen of bepaalde telefoonverbindingen overnemen."

De regels om ontdooid of te lang onvoldoende gekoeld voedsel in winkels weg te gooien, zijn te streng. Dat vindt microbioloog Frank Devlieghere (UGent), die gespecialiseerd is in voedselbewaring. Na de grote cyberaanval op hun koelsystemen moeten supermarkten nu heel veel voeding weggooien, omdat dat nu eenmaal de regels zijn. 

Door de problemen met de koel- en vriesinstallaties zijn er geen algemene problemen met de bevoorrading, want de distributiecentra zijn niet getroffen. Dat verzekert minister van Binnenlandse Zaken Bernard Quintin (MR). 

De precieze oorzaken moeten nog worden vastgelegd en er wordt geen enkele piste uitgesloten, ook geen cyberaanval, voegt de minister daar aan toe. 

"De incidenten beperken zich tot de koelinstallaties van bepaalde winkels (...) Ze leggen er de nadruk op dat de informaticasystemen beter moeten worden beschermd en dat de sector weerbaarder moet worden tegen cyberdreigingen", aldus de minister.

Op wetgevend vlak heeft België zijn kader in december vorig jaar al versterkt, met de omzetting van de Europese CER-richtlijn. "Deze wetgeving heeft tot doel de weerbaarheid van kritieke entiteiten te versterken tegen alle risico's en dekt voortaan ook de voedingssector, van de productie tot aan de verdeling."

Minister Quintin zit binnenkort rond de tafel met sectorfederatie Comeos om te kijken welke maatregelen nodig zijn om de bescherming van onze infrastructuur en de continuïteit van de essentiële diensten te versterken. 

De cyberaanval op koelinstallaties in supermarkten in verschillende Europese landen is het gevolg van een gebrekkige reactie op een vergelijkbare cyberaanval in Frankrijk vorige maand. Dat stelt ethische hacker Keanu Nys van Spotit.

Dat de koelinstallaties toch nog gehackt konden worden, wijst er dus op dat er onvoldoende actie werd ondernomen. Bovendien is er volgens Nys geen enkele reden dat dergelijke koelinstallaties publiek toegankelijk zijn op het internet. 

Daarbij hebben hackers gebruikgemaakt van een gekende kwetsbaarheid bij leverancier Danfoss. Het bedrijf had vorig jaar wel een veiligheidsupdate naar buiten gebracht, maar nog niet iedereen heeft die al doorgevoerd. Bovendien gold die update ook enkel voor de producten die door de leverancier nog werden ondersteund.

Sowieso kan de vraag worden gesteld of koelinstallaties wel publiek toegankelijk moeten zijn via het internet. Volgens Nys zorgen supermarkten er in de praktijk best voor dat dergelijke installaties enkel via het intern netwerk bereikbaar zijn, bijvoorbeeld via een VPN.

Nys stelt dat dergelijke installaties, ook wel operational technology genoemd, over het algemeen minder goed beveiligd zijn dan laptops, servers of printers. Ze worden vaak ook door een derde partij geïnstalleerd, waardoor het interne team geen zicht heeft op de veiligheidssystemen.

Wie achter de aanval zit, is natuurlijk nog koffiedik kijken. Aangezien er geen financieel gewin bij komt kijken, schuift Nys twee pistes naar voren: ofwel gaat het om iemand die het voor het plezier heeft gedaan, ofwel komt de aanval vanuit een staat om paniek te veroorzaken. 

Ook in de Delhaize van Eeklo hebben ze voor tienduizenden euro's schade door de cyberaanval op de koelkasten en diepvriezers. De hackers stelden de temperaturen van de diepvriezers in op 50 graden.

Collega Moonray Grunewald sprak met de zaakvoerster in onderstaand artikel. 

De problemen met koel- en vriesinstallaties in een aantal Europese landen "laten zien dat cyberaanvallen diensten kunnen verstoren, bedrijven kunnen treffen en rechtstreeks invloed hebben op het dagelijkse leven van burgers", zo reageert de Europese Commissie. De Commissie zal blijven samenwerken met de lidstaten om de cyberveiligheid te versterken, luidt het.  

"We maken gebruik van CYCLONe voor coördinatie en het delen van informatie, aangezien verschillende lidstaten hierdoor zijn getroffen", zo verwees de woordvoerder van de Commissie naar het Europese netwerk van nationale autoriteiten die instaan voor de aanpak van cybercrisissen.

Cyberveiligheid is in eerste instantie een bevoegdheid van de lidstaten, maar vanwege het vaak grensoverschrijdende karakter ervan is de voorbije jaren ook op Europees niveau regelgeving aangenomen om de lidstaten te ondersteunen, onder meer bij de bescherming van kritieke infrastructuur en software en hardware.

Het versterken van de cyberveiligheid is ook de opdracht van een overkoepelend Europees agentschap, Enisa, dat onder meer CYCLONe beheert. "De Commissie zal blijven samenwerken met de lidstaten om de cyberveiligheid in de hele Unie te versterken", verzekert de woordvoerster.

"Het gaat niet om een cyberaanval bij Sabcobel zelf. Het zijn de koelinstallaties in de winkels die rechtstreeks zijn aangevallen", verduidelijkt Stephan Moelans, CEO van Sabcobel, het bedrijf dat koelsystemen installeert. 

"Koelinstallaties in winkels hebben een centrale regelaar die vaak via het internet bereikbaar is. Die is rechtstreeks door de hackers aangevallen. Het lijkt op hetzelfde scenario als 3 weken geleden in Frankrijk."

Nochtans heeft Sabcobel sinds die aanval in Frankrijk gecommuniceerd met de supermarkten waar ze mee samenwerken. "We hebben geadviseerd om de internetverbinding te beveiligen en  die in het slechtste geval zelfs los te koppelen."

Dat was in veel winkels al gebeurd, maar duidelijk nog niet overal. "Ik denk wel dat de impact daardoor relatief beperkt is." De winkels die wel getroffen zijn, namen al snel contact op met Sabcobel. "We zijn zo snel mogelijk ter plekke gegaan, maar het gaat snel bij zulke koelinstallaties. Wat waardeverlies is bijna onvermijdelijk." 

In Finland zijn er ook enkele winkels getroffen. Dat meldt het cybersecuritycentrum Traficom. "Uit de informatie die we hebben ontvangen, blijkt dat er enkele winkels getroffen zijn en er beperkte schade is", klinkt het in de Finse krant Ilta-Sanomat. 

Volgens andere Finse media zouden enkele supermarkten van de K Group getroffen zijn. Dat is een van de grootste winkelketens in het land. Volgens hen gaat het om enkele kleinere winkels die niet onder de centrale beveiliging vallen. 

Afgelopen nacht hebben hackers het koelsysteem van slagerij Butcher's Store in Hove aangevallen, waardoor de temperaturen opliepen. De slagerij moet nu enkele honderden kilo's vlees, bereidingen en andere verse producten laten vernietigen.

Een vijftiental filialen van Intermarché in België is getroffen door "een panne". De Franse supermarktketen wil niet uitweiden over de oorzaak van het incident, maar het gaat vermoedelijk om de grootschalige cyberaanval op koelinstallaties van verschillende supermarkten.

Intermarché heeft 150 winkels in Brussel en Wallonië, die worden uitgebaat door zelfstandigen. Bij sommige is slechts 1 toestel defect, bij andere zou de schade groter zijn. De keten benadrukt dat het incident geen impact heeft op de werking, dat de winkels open zijn en dat de schappen worden aangevuld. 

In Luxemburg worden verschillende Delhaize-supermarkten getroffen, aldus RTL Today. 

In Nederland zijn de vries- en koelsystemen van minstens 17 bedrijven aangevallen, waarbij de temperatuur is aangepast. Het gaat om kleine buurtwinkels en slagerijen. Dat meldt de Nederlandse openbare omroep NOS op basis van een woordvoerder van leverancier Danfoss.

Dat is dezelfde leverancier als de supermarktketens die midden oktober al getroffen werden in Frankrijk. Op aanraden van Danfoss moesten klanten hun systemen loskoppelen en via een beveiligd netwerk opnieuw verbinden. 

"Het merendeel van de winkels heeft toen maatregelen genomen, maar een klein aantal niet", zegt de woordvoerder bij NOS. "Die zijn nu de dupe hiervan."

In de Delhaize-winkels van Sint-Amandsberg in Gent en Grembergen in Dendermonde kunnen klanten niet hun volledige boodschappenlijstje afwerken. Bepaalde producten, vooral vleeswaren dan, zijn er uit de koelkasten gehaald.

Bij de Delhaize in Grembergen stonden klanten vanochtend voor een gesloten deur. "Ik kom achter brood, maar de winkel is gesloten omdat er blijkbaar gehackt is. Gelukkig zijn de bakkers open, ik ga vandaag mijn brood daar halen", klinkt het.

"Ik had gelukkig niets nodig uit de diepvries, wel van de Buurtslagers", zegt Jenny, die net buitenkomt uit de Proxy Delhaize in Sint-Amandsberg. "Ook daar was de toog leeg en dat is wel ambetant, want we komen ons vlees altijd hier halen."

"Je ziet wel dat de cyberaanval een grote impact heeft op de winkelrekken", zegt een andere klant. "Zelf had ik er niet zoveel last van. Ik kon mijn appelsienen kopen, ik kon mijn melk kopen en mijn eitjes. Dat stond niet in de koeling, zeiden ze. Vlees en vis lagen er niet."

13 filialen van de Ierse supermarkt SuperValu zijn ook getroffen door een vermoedelijke cyberaanval. Dat meldt de Ierse openbare omroep RTE. 

De getroffen winkels werken allemaal met hetzelfde koelsysteem. Er wordt gezocht naar een oplossing. In de tussentijd zijn de versproducten en diepvriesproducten uit de rekken gehaald. 

Enkele winkels zijn wat later opengegaan door het voorval. 

Supermarkten die getroffen zijn door de cyberaanval, moeten nu zelf de temperatuur van hun frigo's en diepvriezers gaan checken. Dat zegt het FAVV, het federaal agentschap voor de veiligheid van de voedselketen.

"Alle winkels vallen onder het systeem van autocontrole", zegt woordvoerster Hélène Bonte. "Ze moeten ook de temperatuur van al hun producten meten met een infrarood- of kernthermometer."

Want die temperatuur mag voor gekoelde producten niet stijgen boven 7 graden. "Voor gevoelige producten als vis of vlees is dat zelfs 5 graden", aldus Bonte. Voor diepvriesproducten geldt een ondergrens van min 18 graden. 

"Als die temperaturen zijn overschreden of er is twijfel over de voedselveiligheid, dan moeten de producten uit de rekken gehaald worden. Ze mogen dan niet meer verkocht worden", besluit Bonte. 

Als hackers een beheersaccount kunnen kraken van een bedrijf dat koelsystemen beheert voor klanten zoals supermarkten, dan kunnen ze heel veel fout doen gaan.

De koelsystemen worden vaak vanop afstand meebeheerd door leveranciers. Die kunnen dan vanop afstand het onderhoud doen, updates uitvoeren of ingrijpen als er iets verkeerd gaat, bijvoorbeeld als zij een alarmsignaal krijgen. Dat vertelt expert cyberveiligheid Patrick Hauspie van VLAIO, het steunplatform van de Vlaamse overheid voor ondernemers.

Ikea Bergen meldt dat de koelkasten en diepvriezers in de winkel getroffen zijn door een cyberincident. Verder zijn er in België geen Ikea-filialen getroffen, zo meldt de Zweedse keten aan Belga.

Momenteel is Ikea bezig met een controle van de getroffen koelinstallaties en producten in Bergen. "De veiligheid van onze klanten en medewerkers en de kwaliteit van onze producten staan voorop", klinkt het. De impact op het restaurant en de 'Zweedse Shop' zou beperkt zijn. De winkel is maandag gewoon open voor klanten.

Ikea België onderzoekt intussen volop wat er gebeurd is. Uit voorzorg controleren de medewerkers ook de installaties van de andere winkels in België, maar tot nu toe lijken die niet getroffen te zijn. 

"Wij hebben weet van een incident, maar hebben geen verdere informatie." Zo reageert het Centrum voor Cybersecurity België (CCB) op de cyberaanval op koelsystemen in Belgische supermarkten.

"Wij zijn bezorgd omwille van het toenemend aantal incidenten, onder meer door het gericht inzetten van AI. Alle IT-systemen zijn potentieel kwetsbaar, en met AI kan dat nu succesvol uitgebuit worden, zeker door geavanceerde actoren. Dit is een evolutie van de laatste 6 maanden. De situatie verandert zeer snel", laat het CCB weten aan VRT NWS. 

In de media in Estland verschijnt dat ook daar problemen zijn opgedoken met het koelsysteem bij een supermarktketen. 

"Een van onze klanten is aangevallen", zegt Jann Mutso, CEO van een Ests koeltechnologiebedrijf, bij ERR . Hij heeft het over een "grote keten", maar noemt niet welke. "Andere klanten zijn ook getroffen in Estland, niet alleen die van ons bedrijf." 

De hackers zijn erin geslaagd om de temperatuur van de koelkasten op te drijven tot zelfs 50 graden. 

In de Belgische vestigingen van Carrefour blijft de impact voorlopig beperkt, laat de keten weten aan onze redactie. 

Het incident heeft 15 van de 700 vestigingen getroffen, zowel in Vlaanderen als Wallonië. Alle winkels blijven open, klinkt het nog, omdat er slechts "een paar diepvriezers" getroffen zijn. 

We hebben nog steeds geen volledig overzicht, maar intussen weten we zeker dat deze vestigingen problemen hebben met hun koelinstallatie: 

• Delhaize Boortmeerbeek en Sint-Truiden

• Proxy Delhaize Grootzand Dendermonde, Sint-Amandsberg, Hoepertingen, Kouter Gent

• Carrefour Heist-op-Den-Berg

Volgens RTL Info is ook de Proxy Delhaize in Overijse getroffen. 

Bij de Proxy Delhaize in Hoepertingen (Tongeren-Borgloon) in Limburg is de schade "immens". Dat laat zaakvoerder Gerte Bouchet weten aan Het Belang van Limburg.

De temperatuur in de diepvriezers liep op tot 15 graden, terwijl die normaal op – 22 graden moeten draaien. "Ik schat dat we voor minstens 60.000 euro eten weggegooid hebben", aldus Bouchet. 

Bij slagerij De Laet & Van Haver, die verschillende winkels heeft in de provincie Antwerpen, gingen vannacht ook de alarmbellen af. Rond 3 uur hadden ze door dat "er van buitenaf gemorreld werd aan de parameters van hun koelingssystemen".

"Die parameters werden anders ingesteld, waardoor de koelingen anders reageren", vertelt Werner Muylle, teamleider operations bij de slagerijgroep, aan Belga. "De verdampers waren op ontdooien gezet, waardoor elementen in de frigo beginnen te verwarmen om te ontdooien".

Zelf waren ze er op tijd bij en konden ze het systeem pauzeren voordat de frigo's hoge temperaturen zouden halen.

Verschillende Zweedse supermarkten melden dat ook hun koelsystemen verstoord zijn door een cyberaanval. Dat schrijft de Zweedse krant Aftonbladet.

Zowel koelkasten als diepvriezers zijn in verschillende Zweedse supermarkten van ketens ICA en Coop verstoord. Een ICA-filiaal in de gemeente Sjöbo meldt via sociale media dat zijn koelsystemen zijn gehackt. De temperaturen van de diepvries zouden op 50 graden Celsius gezet zijn. "We vinden het ontzettend jammer en zijn druk bezig met het weggooien van de producten", klinkt het.

De ketens zijn nog aan het uitzoeken hoe groot de omvang van het IT-probleem is. Bij ICA gaat het volgens de woordvoerder voorlopig om een "beperkt aantal winkels" en Coop heeft het over 6 winkels die getroffen zijn. 

Midden oktober werden verschillende supermarkten in Frankrijk getroffen door een gelijkaardig incident. Koelinstallateur Sabcobel bevestigt dat het nu in België om exact hetzelfde mechanisme gaat: de aanvallers hebben de verdampers van de installaties op afstand in ontdooimodus gezet, waardoor de koelkasten opwarmen, aldus CEO Stephan Moelans.

"Wij zijn vanaf 1 uur vannacht begonnen met het mobiliseren van techniekers om de situatie onder controle te krijgen", zegt Moelans. "We zijn al heel de nacht en ochtend bezig om de getroffen installaties van het net te halen." Sommige winkels zouden desondanks verlies lijden en producten moeten weggooien.

De afgelopen weken heeft de firma al geprobeerd om klanten te beveiligen tegen "die kwetsbaarheid", klinkt het. 

Volgens hem volstaat een software-update niet: de installaties moeten fysiek worden aangepast. "Dat vraagt een investering. De eenvoudigste oplossing is de frigo's over een beveiligde internetverbinding te beheren. De meeste van onze klanten zijn daarop overgeschakeld sinds de aanval in Frankrijk." 

De Delhaize-vestiging in de Sint-Paulusstraat in Antwerpen waarschuwt haar klanten: "Delhaize ondervindt momenteel enkele technische problemen met een aantal IT-systemen", staat te lezen op een A4'tje aan de frigo. 

De winkel blijft geopend, maar ze excuseren zich voor eventueel ongemak en vragen om begrip. 

De Delhaize in Boortmeerbeek opent pas vanmiddag om 12.30 uur, maar bevestigt aan VRT NWS-journaliste Machteld Libert dat ze hun frigo's en vriesvakken leegmaken. 

Er is momenteel geen volledige lijst met getroffen winkels. Voorlopig zou het gaan om: 

• Een 40-tal Delhaize winkels, waaronder die van Boortmeerbeek, Mechelen-noord, Hoepertingen en die in de Sint-Paulusstraat in Antwerpen. RTL Info schrijft dat voornamelijk Shop & Go-winkels die grenzen aan Q8-tankstations, Delhaize Proxy-winkels, maar ook bepaalde Delhaize-supermarkten en winkels langs de snelwegen getroffen zijn.

• 15 vestigingen van Carrefour in België

• Een 5-tal Spar-winkels die zelfstandig worden uitgebaat, meldt Colruyt Group. Colruyt-winkels zelf zijn niet getroffen. 

In meer dan 40 supermarkten van Delhaize zijn de koelsystemen vanochtend verstoord door een "IT-incident". Ook Carrefour en Spar melden intussen soortgelijke problemen. 

Er wordt volop gezocht naar een oplossing. 

Vanochtend zijn verschillende winkelketens in België getroffen door een mogelijke cyberaanval. Door een "IT-incident" is de temperatuur van koelsystemen verstoord, waardoor de temperaturen oplopen. Je kan nieuwe ontwikkelingen vandaag volgen in onze liveblog.