De VN-top over natuur en biodiversiteit kiest voor een versnelling van de inspanningen, maar hoe loopt het in Vlaanderen en hoe moet het hier verder? "Vlaanderen hinkt achterop. Concrete actie vertraagt," zegt Vlaams parlementslid Mieke Schauvliege (Groen). Het kabinet van minister van Omgeving Jo Brouns (CD&V) pareert: "We verhogen de inspanningen."
Na VN-top over natuurherstel en biodiversiteit: wat doet Vlaanderen, en is het voldoende?
Michaël Torfs
Gepubliceerd:
In het kort:
Na de VN-top over biodiversiteit en natuurherstel klinkt er opnieuw kritiek op het Vlaamse beleid. Het gaat te traag, zeggen critici.
Groen-politica Mieke Schauvliege zegt dat het beleid onder minister van Omgeving Jo Brouns onvoldoende ambitieus is.
Het Wereldnatuurfonds WWF ziet enkele positieve dingen op Belgisch niveau, maar vindt ook dat het beter kan in Vlaanderen.
Greenpeace hekelt dan weer de geldstromen die een negatieve impact hebben op biodiversiteit.
Het kabinet-Brouns weerlegt de kritiek en zegt dat de inspanningen worden opgevoerd.
Het voorbije weekend is de VN-biodiversiteitstop in Armenië (COP17) na verlengingen alsnog geland met een akkoord. Kort samengevat: de inspanningen voor biodiversiteit schoten wereldwijd te kort, maar de bijna 200 deelnemende landen hebben beslist een versnelling in te zetten.
Maar hoe zit het in Vlaanderen? Ook hier is natuurherstel nodig. In februari bleek uit een groot onderzoek van het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek (INBO) nog dat de Vlaamse natuur onder druk blijft staan.
Vlaams Parlementslid en Groen-fractieleider Mieke Schauvliege woonde de onderhandelingen op COP17 in Jerevan bij en zag er "veel inspiratie" voor Vlaanderen maar ook "een scherp contrast".
De uitvoering van het Belgische biodiversiteitsbeleid ligt grotendeels bij de gewesten. Maar het Vlaamse natuurherstelplan is volgens Schauvliege "onvoldoende ambitieus, niet degelijk doorgerekend en niet gekoppeld aan duidelijke financiering."
Veel meer dan een exotische diersoort meer of minder
Biodiversiteit gaat hand in hand met veerkrachtige ecosystemen en een gezonde, robuuste natuur. Dat is dan weer van belang voor de mens, voor bijvoorbeeld de voedselveiligheid en voedselzekerheid, zuiver water en het vinden van nieuwe geneesmiddelen in unieke genetische codes in de natuur.
Maar de natuur verleent ons ook andere diensten, zoals het opslaan van broeikasgassen en het aanleveren van zuivere lucht. "Dit gaat niet enkel over natuurbehoud, dit gaat over de basis van ons overleven", vat Ines Verleye, onderhandelaar voor België, samen.
"Bovendien dreigt de Vlaamse regering zich rijk te rekenen door maatregelen op papier mee te tellen als natuurherstel, zonder dat vaststaat hoeveel natuur daardoor effectief herstelt op het terrein."
"De Vlaamse regering spreekt mooie woorden over natuurherstel, maar sinds minister Jo Brouns (CD&V) bevoegd is voor natuur, is het tempo vertraagd", vindt Schauvliege. Al wijst ze niet enkel naar de Vlaamse minister voor Omgeving.
De Vlaamse regering spreekt mooie woorden over natuurherstel, maar onder minister Jo Brouns is het tempo vertraagd
Mieke Schauvliege (Groen)
"Biodiversiteit is een zaak van de hele regering, natuurherstel is niet enkel iets voor de natuursector alleen. Dat bleek ook op de top zelf."
"Met rechters werd gediscussieerd over hoe natuur integraal in wetgeving kan worden opgenomen. Zo werd een kader voor nationale boswetgeving voorgesteld dat ook klimaatadaptatie en beleid rond natuurbranden omvat. Opvallend was de aanwezigheid van de financiële wereld, die mee nadacht over financieringsmechanismen voor natuurherstel en over het afbouwen van schadelijke subsidies."
Greenpeace: "Belgisch beleid is bedroevend"
Ook bij milieu- en natuurorganisaties klinkt al enige tijd kritiek. Greenpeace noemt het Belgische biodiversiteitsbeleid "bedroevend" en wijst naar de schadelijke subsidies, geldstromen die biodiversiteit schaden (zoals de subsidies voor fossiele brandstoffen). Die fossiele subsidies zijn hoofdzakelijk een federale materie.
"Met 95 procent van onze leefgebieden in slechte staat is het blijven financieren van deze roofbouw geen nalatigheid meer, maar een bewuste politieke keuze. Gezien de dringende noodzaak tot natuur- en oceaanherstel die in Jerevan is herhaald, moet België stoppen met het subsidiëren van natuurvernietiging en dat geld snel heroriënteren naar het herstel van onze natuur”, zegt Nadia Cornejo, woordvoerder van Greenpeace België.
WWF ziet goede dingen, "maar ministers moeten nu aan de slag"
Laurence Drèze, specialist biodiversiteit bij WWF-België, ziet enkele goede Belgische initiatieven. "Ons land besloot enkele maanden geleden om een bijdrage van 80 miljoen euro te geven aan het grootste multilaterale milieufonds ter wereld (het Global Environment Facility of GEF, red.)."
Het GEF ondersteunt ontwikkelingslanden bij het verbeteren van de biodiversiteit, de bodem- en waterkwaliteit en bij het aanpakken van vervuiling.
We zien goede dingen, maar er is zeker nog werk aan de winkel in Vlaanderen
Drèze onderstreept ook de bijdrage van het Belgische bedrijf E-Biom aan het Cali-fonds. Dat is specifiek opgericht om wereldwijd de biodiversiteit te beschermen, met financiële input van bedrijven die gebruikmaken van genetische hulpbronnen uit de natuur. Het gaat dan om DNA-informatie die ze gebruiken voor producten in bijvoorbeeld de farmaceutische sector, voor wasmiddelen of cosmetica.
Toch moet er nog veel gebeuren, vult WWF-woordvoerder Hans Moyson aan. "De versnelling die afgesproken is in Armenië, moet nu door de verschillende ministers vertaald worden op nationaal en regionaal niveau. Want in België en in Vlaanderen is er zeker nog werk aan de winkel."
Het beleid gaat te traag, ook in Vlaanderen, zegt Moyson: "De uitvoering volgt niet. We zitten nog ver af van de doelstellingen voor natuurherstel en -bescherming."
Natte gebieden, graslanden en bossen
Het kabinet van Vlaams minister van Omgeving Jo Brouns wijst via woordvoerder Tom Demeyer op de positieve punten in het Natura 2000-rapport van het INBO dat de Vlaamse natuur evalueerde: "Daar waar we op voldoende grote schaal natuur herstellen, krijgen soorten nieuwe kansen. Een aantal soorten maken de laatste jaren een comeback, zoals de otter, de boomkikker en de fint."
"Het Sigmaplan (dat voor gecontroleerde overstromingsgebieden en wetlands zorgt, red.) is wellicht het grootste en meest succesvolle natuurherstelproject voor Vlaanderen", aldus Demeyer.
Hij wijst ook op andere projecten, in het kader van het Natura 2000-beleid, "zoals het herstellen van heide, het vernatten van de natuur, het omvormen van monotone naaldbossen tot robuuste gemengde loofbossen, het ecologisch beheren van graslanden en het verwijderen van barrières voor vissen."
"We verhogen de inspanningen"
"Al betekent dat uiteraard niet dat het met de volledige biodiversiteit goed gaat", geeft Demeyer toe. Hij zegt dat de financiële inspanningen wel verhogen. "In 2025 ging er 174,4 miljoen euro naar natuurbeheer, natuurherstel, grondaankopen en bosuitbreiding, tegenover 118,9 miljoen in 2020."
De Blue Deal om water langer vast te houden loopt verder (al mag het volgens verschillende spelers meer zijn, red.), en ook de samenwerking met landbouwers groeit, aldus Demeyer. Zij kunnen bijvoorbeeld een vergoeding krijgen om hagen en heggen te onderhouden.
Dat zijn uitgelezen leefplekken voor weide- en akkervogels die het moeilijk hebben, zoals de kievit, de veldleeuwerik en de grauwe gors, maar ook voor andere dieren. "De inzet van landbouwers zal nodig zijn", besluit Demeyer. "We willen landbouwers helpen om op hun bedrijf meer ruimte te maken voor biodiversiteit."