In de verkiezing van Vogel van het Jaar 2022 kwam de kievit als winnaar uit de bus. Het diertje kreeg maar liefst een kwart van de stemmen achter zich en liet zo elf andere vogelsoorten achter zich. Maar zo populair als de kievit is, zo bedreigd is hij ook, waarschuwt Vogelbescherming Vlaanderen.
Het is een bijzonder vogeltje, de kievit. Met zijn kenmerkende kuif en roep (die klinkt zoals zijn naam) halen vogelspotters hem er zo uit.
En het blijkt nu ook een zeer populair dier. Met 679 stemmen op een totaal van 2612 haalde de kievit 26 procent van het aantal stemmen in de online verkiezing van de Vogel van het Jaar. Volgens organisator Vogelbescherming Vlaanderen is dat een ongezien hoge score. Op plaats twee en drie volgden respectievelijk de veldleeuwerik (339 stemmen) en de patrijs (262).
In het Waals regeerakkoord staat dat ze vierduizend kilometer heggen willen aanplanten. Dat zou ook in Vlaanderen kunnen helpen
Jan Rodts, Vogelbescherming Vlaanderen
Alle twaalf de vogels op de longlist waren dit jaar weide- en akkervogels. En dat is niet toevallig. Vogelbescherming Vlaanderen wil daarmee aandacht te vragen voor het lot van de weidevogels in ons land. Want ze staan er niet goed voor. De kievitpopulatie alleen al is sinds 2002 met zestig procent teruggelopen.
Vogel voor de vos
Dat komt vooral doordat er te weinig kuikens overleven. Doordat graslanden steeds vroeger en vaker gemaaid worden, en akkers tijdens de broedperiode omgeploegd, worden kievitnesten vernield. Bovendien wordt de geliefkoosde habitat van de kievit steeds zeldzamer. Terwijl moderne landbouwgebieden vaak uitgestrekte maïsakkers zijn, heeft de kievit vooral grasland nodig dat niet intensief bewerkt wordt, met sloten waar het water hoog staat en drassige randen.
Bovendien komen er in veel broedplekken meer roofdieren voor dan vroeger, zoals vossen, kraaiachtigen, marters en verwilderde katten. Dat maakt van de kievit, die door de manier van bemesten ook moeilijker voedsel vindt, een vogel voor de, welja, vos.
Maar het heeft geen zin om roofdieren met de vinger te wijzen, vindt Jan Rodts van Vogelbescherming Vlaanderen. "Dat is nu eenmaal de wet van de natuur: het is een kwestie van eten of gegeten worden. Zij zijn er op zich niet de oorzaak van dat de kievit achteruit gaat. Het zijn opportunisten die gewoon de gemakkelijkste weg naar voedsel kiezen. Je moet kijken naar de oorzaken die ervoor zorgen dat de kievit als soort in de eerste plaats verzwakt raakt."
Overigens gaat de kievit niet enkel in ons land achteruit. Tussen 1980 en 2016 verdween maar liefst 55 procent van alle Europese kieviten.
Schaalvergroting en pesticiden
De achteruitgang is niet gemakkelijk te keren. Toch wil Vogelbescherming Vlaanderen in 2022 rond de tafel zitten met andere natuurorganisaties en landbouwers en hun belangenverenigingen om te bekijken hoe ze weide- en akkervogels beter kunnen beschermen. Rodts wil de schuld niet leggen bij individuele landbouwers, maar wel bij het systeem van schaalvergroting waar de sector in beland is. "We moeten echt op een andere manier aan landbouw gaan doen", vindt Rodts, "met meer oog voor de natuur".
Toch kunnen ook kleine ingrepen al een verschil maken voor de kievit. Dat kan door in samenwerking met boeren nesten op te sporen vóór het maaien of ploegen, of door gericht aan te planten rond akkerland. "Voor alle wilde dieren in de Vlaamse natuur kan het in ere herstellen van kleine en lintvormige landschapselementen al een groot verschil maken", zegt Rodts. "In het Waals regeerakkoord staat bijvoorbeeld dat ze vierduizend kilometer heggen willen aanplanten. Dat zou ook in Vlaanderen kunnen helpen in onze strijd voor meer biodiversiteit en de terugkeer naar een kleinschalige landbouw. Dat zou ook alle fauna ten goede komen."