"Fertiliteitsklinieken moeten meer inzetten op transparantie en ondersteuning." Dat zeggen Vlaamse en Nederlandse donorkinderen en -ouders die te maken kregen met inseminatiefraude in een nieuw onderzoek van de KU Leuven. Zij ervaren de fouten uit het verleden eerder als "misbruik" dan als "fraude" en pleiten voor een andere benaming.
Waarom donorkinderen liever niet over 'inseminatiefraude' spreken: "Het voelt als misbruik"
Stien Schoofs
Gepubliceerd:
De schandalen die de voorbije maanden naar buiten kwamen rond het grote aantal kinderen dat door eenzelfde donor is verwekt, laten diepe sporen na bij donorkinderen en hun gezinnen.
Astrid Indekeu, psycholoog en onderzoeker aan de KU Leuven, sprak voor haar kwalitatief onderzoek met 19 direct en indirect betrokkenen: 5 ouders en 14 donorkinderen.
"In de media komen deze verhalen vaak kort en krachtig aan bod, maar de gesprekken leerden me dat het een slepend proces is dat families nog heel lang bezighoudt. Vaak focust men op het technische aspect, maar ik wilde weten wat zo'n ontdekking echt doet met de families."
Complexe puzzel
De problematiek is complex en kent veel gezichten. Er is sprake van inseminatiefraude wanneer een arts zijn eigen sperma gebruikt in plaats van dat van een donor, of wanneer er donorsperma wordt ingezet terwijl er een afspraak was met het zaad van de eigen partner.
Het komt ook voor dat sperma dat eigenlijk voor wetenschappelijk onderzoek was gedoneerd, toch bij wensouders belandt. Daarnaast ontdekken veel donorkinderen dat ze veel meer halfbroers en -zussen hebben dan hen altijd is verteld.
"Soms is er zelfs sprake van een dubbele fout", verduidelijkt Indekeu. "En er is een andere donor en een donor is veel te vaak ingezet."
Van fraude naar misbruik
Omdat de praktijken zo uiteenlopen, willen de getroffen gezinnen de definitie van inseminatiefraude verruimen.
Het voelt voor donorfamilies aan als misbruik. Misbruik van macht en misbruik van de artsenpositie
Astrid Indekeu, psycholoog en onderzoeker (KU Leuven)
Bovendien dekt het woord 'fraude' voor hen de lading niet. "Het voelt voor hen echt als misbruik", legt Indekeu uit. "Misbruik van macht en misbruik van de artsenpositie." Daarom vragen de gezinnen om de term te veranderen naar 'inseminatiemisbruik'.
Nood aan transparantie
Het psychologische proces dat de gezinnen doormaken, kan een stuk menselijker verlopen. Vandaag botsen getroffenen nog te vaak op gesloten deuren of vage antwoorden bij de betrokken instellingen.
"Gezinnen vragen om openheid en het nemen van verantwoordelijkheid", zegt Indekeu. "Ze willen proactieve klinieken en oprechte excuses, zodat de zorgrelatie niet meteen omslaat in een juridisch conflict."
Dit helpt ook bij de verwerking. "Weten wie de donorvader is, helpt donorkinderen vooruit. Het geeft eindelijk antwoord op de vragen en onduidelijkheden waar ze al hun hele leven mee worstelen."
Ondersteuning
Naast openheid is er een grote nood aan specifieke, psychosociale ondersteuning op maat. "Zowel vroeger als nu worden ouders en kinderen te vaak aan hun lot overgelaten", stelt Indekeu vast.
"Er is wereldwijd een groot gebrek aan een vaste plek waar zij met hun vragen terechtkunnen. De nazorg voor gezinnen die een donorkind verwelkomen, staat nog steeds in de beginfase."
