Zeker 7 fertiliteitscentra in België hebben de wettelijke limiet van 6 gezinnen per spermadonor zélf binnen hun ziekenhuis overtreden. Dat blijkt uit cijfers die VRT NWS opvroeg bij het federale geneesmiddelenagentschap FAGG. Daaruit blijkt ook dat het agentschap verschillende pv’s bezorgde aan het parket. "We vermoeden dat het aantal nog zal oplopen", zeggen de fertiliteitscentra zelf.
Zeven fertiliteitscentra in België gebruikten spermadonoren zélf vaker dan toegelaten: "We vermoeden dat aantal nog oploopt"
Fien Macken
Gepubliceerd:
Samenvatting:
Zeker 7 Belgische fertiliteitscentra hebben de wettelijke limiet 6 gezinnen per spermadonor overtreden binnen het eigen centrum.
Het geneesmiddelenagentschap FAGG heeft daarover 10 pv's overgemaakt aan het parket. De centra hadden zelf moeten weten hoe vaak ze het zaad van een donor gebruikten, ook al was er geen nationaal donorregister.
De fertiliteitscentra verwachten dat het aantal vastgestelde overtredingen nog verder zal oplopen. Ze vinden onder meer dat de wettelijke regels in het verleden niet altijd duidelijk waren.
In totaal gaat het om 35 overschrijdingen die gebeurd zijn binnen de fertiliteitscentra zelf. “Het gaat zowel over binnenlandse als buitenlandse donoren, met of zonder genetische afwijking”, zegt het FAGG, dat de cijfers bezorgde aan VRT NWS. Bij elk van de donoren zijn er dus meer dan 6 gezinnen die kinderen hebben van die donor.
10 pv's naar parket
Eén van de 7 fertiliteitscentra kwam ervan af met een waarschuwing. Voor de 6 andere zijn er een of meerdere pv's overgemaakt aan het parket. Het gaat in totaal om 10 pv’s die meerdere overschrijdingen kunnen behandelen.
Of ook effectief 10 onderzoeken zijn geopend naar aanleiding van de doorgestuurde pv’s kan het FAGG niet zeggen. Dat hangt af van wat het parket beslist. “Het FAGG wordt wel niet systematisch geïnformeerd over de opvolging van de overgemaakte dossiers”, klinkt het.
Fertiliteitscentra die zich niet aan de wettelijke limiet houden, riskeren een geldboete van 8.000 tot 80.000 euro. Daarnaast kan een gevangenisstraf volgen voor artsen van 1 tot 5 jaar. De rechter kan ook een verbod uitspreken om gedurende 5 jaar enige activiteit uit te oefenen in de geneeskunde of medisch onderzoek.
Wel vaker overschrijdingen
Dat donoren vaker gebruikt zijn dan wettelijk toegelaten, komt vaker voor. De wet die de limiet van 6 gezinnen per donor in ons land vastlegt, bestaat al sinds 2007. Pas in 2024 is er een nationaal donorregister gekomen. Daarin kunnen fertiliteitscentra zien hoe vaak een donor in ons land al gebruikt werd.
Voor 2024 was het dus een blinde vlek hoe vaak andere centra al een beroep deden op een donor, waardoor de limiet geregeld werd overschreden. “Wij kunnen centra niet verantwoordelijk stellen voor een inbreuk waarvan ze zelf niet wisten dat ze die aan het begaan waren", zei het FAGG eerder in een . Het zette zo de fertiliteitscentra uit de wind.
Centra konden er al die tijd er natuurlijk wel op toezien dat ze zich zelf, binnen hun eigen centrum, wel aan de limiet van 6 gezinnen hielden. Maar bij minstens 7 centra is het daar foutgelopen.
Fertiliteitscentra: "Niet met opzet wet overtreden"
De Belgische vereniging voor reproductieve geneeskunde, BSRM, zegt in een reactie dat er verschillende redenen zijn waarom centra soms zaad van een donor te vaak hebben gebruikt. "We wensen te benadrukken dat de wet in het verleden niet bewust of met opzet werd overtreden door de centra", zegt Shari Mackens, ondervoorzitter van BSRM.
Zo wijst de vereniging er vooral op dat het voor fertiliteitscentra lange tijd onduidelijk was of buitenlandse wensouders ook meegeteld moesten worden. Het FAGG liet het volgens de centra na om daarover duidelijkheid te geven. "We vermoeden dat dit een belangrijk aantal van de vastgestelde overschrijdingen kan verklaren", vertelt Mackens.
Het lijkt ons onwaarschijnlijk dat er slechts 35 overschrijdingen zouden zijn binnen een centrum zelf
Shari Mackens, ondervoorzitter BSRM
Omdat er pas in 2024 een nationaal donorregister werd ingevoerd, waren de centra in de jaren daarvoor aangewezen op hun eigen systemen om het aantal gezinnen bij te houden. "Geen enkele van deze systemen, zeker niet in de beginjaren, was feilloos."
Wensouders werden soms pas aan een donor gekoppeld wanneer ze lieten weten dat ze zwanger of bevallen waren. Op die manier loop je achter de feiten aan, zeker wanneer sommige ouders niets meer laten weten aan hun fertiliteitscentrum.
Oude gegevens samengevoegd
Bij het begin van het donorschandaal in juni 2025 zei het FAGG nog dat er geen signaal was dat er een “systematisch of groot probleem was op het niveau van de fertiliteitscentra zelf.”
Dat er intussen toch minstens 7 Belgische centra blijken te zijn die de wettelijke limiet niet gerespecteerd hebben, komt doordat het agentschap in de nasleep van het donorschandaal oude gegevens heeft samengebracht. Daarnaast hebben centra ook zelf overschrijdingen gemeld en is het FAGG strenger gaan controleren.
Aantal zal wellicht nog stijgen
De fertiliteitscentra vermoeden bovendien dat de aantallen nog verder zullen oplopen. "Gezien duizenden donoren gebruikt werden in België sinds de ingang van de wet in 2007 lijkt het ons onwaarschijnlijk dat er slechts 35 overschrijdingen zouden zijn binnen een centrum zelf", zegt Mackens van de BSRM.
"Tegelijk verwachten we dat de overschrijdingen binnen één centrum maar een minderheid zullen zijn van de bulk aan inbreuken over de centra heen."
Het is nu wachten tot het nationaal donorregister wordt aangevuld met data uit het verleden om een volledig zicht te hebben op het aantal donoren dat in België bij meer gezinnen werd gebruikt dan wettelijk toegelaten.
Maar intussen is dus duidelijk dat ook binnen fertiliteitscentra zelf, de wet niet altijd werd gerespecteerd.
Ouders, kinderen of donoren die met vragen zitten, nemen best contact op met hun fertiliteitscentrum.
Heb jij een tip rond het donorschandaal of spermadonoren? Stuur een e-mail naar nieuws@vrt.be. Wij gaan vertrouwelijk om met je verhaal. Getuigen kan ook altijd anoniem.
In een eerdere versie van dit artikel stond dat er 35 donoren vaker gebruikt zijn dan toegelaten. Dat was niet correct. Het gaat om 35 overschrijdingen. Enkele donoren werden binnen verschillende fertiliteitscentra vaker gebruikt dan toegelaten.
