Clusterbommen vermomd als voetballen in Zuid-Libanon: waar komen de beelden vandaan en zijn ze echt?

Op sociale media zoals X gaat op dit moment een foto rond van een kleine voetbal. Het Israëlische leger zou bewust bommen die op een voetbal lijken, achterlaten in Zuid-Libanon. 

De claim werd onder andere gedeeld door Mohamad Safa , vertegenwoordiger van de Patriotic Vision Association (PVA ). Dat is een internationale, niet-gouvernementele organisatie (ngo) die zich inzet voor mensenrechten en onder andere actief is in Libanon. De organisatie heeft ook een officiële adviesrol bij de Verenigde Naties. 

Het bericht verschijnt op een moment van oplopende spanningen in het Midden-Oosten. Na aanvallen tussen Israël en Iran heeft de Iraansgezinde gewapende beweging Hezbollah vanuit Zuid-Libanon raketten afgevuurd op Israël. Israël antwoordde met bombardementen in heel Libanon en met een grondoffensief in Zuid-Libanon. 

Eerst hebben we gezocht op de afbeelding via Google om te achterhalen waar de afbeelding gemaakt is. Dat leverde geen duidelijk antwoord op over de exacte locatie of over het tijdstip waarop de foto is genomen. We kunnen zelfs niet bevestigen of de foto wel in Zuid-Libanon is genomen.

Is het wel een echte foto? Als volgende stap probeerden we na te gaan of het beeld misschien met artificiële intelligentie is gemaakt. We gebruikten daarvoor het programma SynthID dat zoekt naar verborgen watermerken in de afbeelding.

Volgens de tool is de afbeelding niet gemaakt met de AI van Google, maar dat sluit niet uit dat de afbeelding met andere AI-software gemaakt kan zijn. Op zichzelf zijn er geen elementen die wijzen op AI, maar we hebben geen verdere tools die dat met zekerheid kunnen bepalen.

Er is geen detail dat iets kan verraden over het tijdstip of de locatie van de foto. Belangrijker nog: er is evenmin een detail dat erop wijst dat het om meer dan een gewone bal gaat. 

De post op X werd dus verspreid door Mohamed Safa. Hij vertegenwoordigt de organisatie PVA bij de Verenigde Naties. We vroegen daarom de organisatie om een reactie.

De organisatie liet weten dat ongeruste lokale bewoners bij hen melding hebben gemaakt van verdachte voorwerpen. Zo kregen zij melding van onder meer blauw-roze bollen, zwart-witte bollen, metalen kokers en metalen voorwerpen in de vorm van dennenappels die op speelgoed lijken. Hieronder nog een foto die PVA binnenkreeg met de vraag of het mogelijk om een clusterbom ging. De foto werd ook gedeeld door hun vertegenwoordiger Mohamed Safa.

PVA benadrukt dat het de gemelde gevallen niet zelf heeft kunnen verifiëren. "Als gevolg van de beperkingen op de bewegingsvrijheid in Zuid-Libanon zijn wij er niet in geslaagd deze gevallen zelf te verifiëren en te documenteren."

De organisatie voegt daaraan toe dat zij ook de authenticiteit van de foto’s nog niet kan bevestigen. Toch deelde hun vertegenwoordiger Mohamad Safa de beelden mét de stellige claim dat het om bommen ging, vermomd als speelgoed. Hij gaat daarmee dus verder dan zijn eigen organisatie. 

VRT NWS probeerde via de organisatie PVA ook een reactie van Safa te krijgen. De organisatie liet weten dat hij zijn functie momenteel op eigen initiatief tijdelijk niet uitoefent. Op het moment van publicatie had VRT NWS geen reactie van Safa ontvangen en stonden zijn berichten op X over de bommen nog steeds online.

We contacteerden de Verenigde Naties in Zuid-Libanon. Hadden zij gehoord van explosieven vermomd als een voetbal? Tilak Pokharel, woordvoerder van United Nations Interim Force in Lebanon (UNIFIL ), de VN-vredesmissie die toeziet op de naleving van het staakt-het-vuren in Zuid-Libanon, zegt aan de telefoon dat voorlopig niets daarop wijst: "We hebben het aan verschillende instanties gevraagd en zij hebben geen bevestigde gevallen van bommen vermomd als speelgoed."

Ook de International Campaign to Ban Landmines – Cluster Munition Coalition (ICBLC-CMC ) geeft aan niet over geverifieerde informatie te beschikken waaruit blijkt dat bommen vermomd zijn als speelgoed. De ICBL-CMC zet zich in voor de wereldwijde uitbanning van antipersoonsmijnen en clustermunitie en monitort wereldwijd het gebruik van clustermunitie.

Een woordvoerder zegt daarover: "Ik heb hierover overleg gepleegd met collega's van Human Rights Watch, maar noch onze organisatie, noch Human Rights Watch heeft gevallen bevestigd of gedocumenteerd."

Hoewel er voor de 'voetbal-bom' geen bewijs is, zijn clusterbommen op zichzelf wel degelijk een reëel gevaar in de regio. Clusterbommen verspreiden tientallen kleinere explosieven over een groot gebied. Daarmee maken ze geen verschil tussen militaire doelen en gewone burgers. Een deel van de kleinere munitie ontploft niet meteen bij inslag. Dat heet dan “blindganger”. Ze blijven op de grond liggen en kunnen jarenlang een gevaar vormen voor burgers.

Het gebruik ervan is verboden onder de Conventie inzake Clustermunitie , maar Israël is geen deelnemende partij. Het Israëlische leger heeft in het verleden clusterbommen gebruikt in bevolkte gebieden in Libanon, onder meer in 2006 en volgens onderzoek van The Guardian ook in 2025 . Op dit moment zijn er geen bevestigde gevallen die aantonen dat Israël opnieuw clustermunitie heeft ingezet in Libanon liet ICBL-CMC weten.

Human Rights Watch schat dat de clusterbeschietingen zo'n 4 miljoen niet-ontplofte explosieven hebben achtergelaten in 2006. Het gebruik van clustermunitie door Israël was het meest omvangrijke sinds de Golfoorlog van 1991 en was geconcentreerd in een relatief klein gebied. 

Dat terugkerende inwoners ongerust zijn, is dus niet verwonderlijk. Tientallen gemeenten in Zuid-Libanon hebben alsnog met klem gewaarschuwd voor de aanwezigheid van clustermunitie, terwijl ook de Libanese media hierover uitgebreid hebben bericht . 

Omdat 'blindgangers' door vuil en corrosie soms gaan lijken op alledaagse voorwerpen zoals een frisdrankblikje, een steen of speelgoed , worden ze vaak onbewust door kinderen opgepakt. Zelfs een lichte aanraking kan al een dodelijke explosie veroorzaken.

Dat illustreert hoe kwetsbaar kinderen zijn in conflictgebieden. Volgens UNICEF zijn sinds 28 februari meer dan 1.100 kinderen gedood of gewond geraakt door het escalerende geweld in het Midden-Oosten. 

Een soortgelijke claim dook eerder al op toen het Israëlische leger zich op 10 oktober 2025 terugtrok uit delen van Gaza. Ook toen waarschuwden socialemediaberichten voor speelgoedbommen, maar de gedeelde beelden bleken toen minstens 7 jaar oud en konden dus niets te maken hebben met de toenmalige ontwikkelingen in Gaza.

Voor de volledigheid: het bewust verstoppen van explosieven in alledaagse voorwerpen, zogenaamde boobytraps, is in een ander conflict wel degelijk gebeurd. Zo meldden The Guardian en de BBC dat terreurgroep IS in steden als Mosul en Ramadi knuffels, speelkaarten en jerrycans met explosieven achterliet.

Voor het huidige conflict in Zuid-Libanon is daar op dit moment geen bewijs voor. Wel is het aannemelijk dat er in het gebied nog steeds niet-ontplofte explosieven aanwezig zijn.