Ondanks een (wankel) staakt-het-vuren zijn Iran en Israël elkaar weer aan het bestoken met aanvallen. Hoe komt dat? Waarom net nu? En welke rol spelen de Verenigde Staten nog?
Afgelopen nacht heeft Iran opnieuw raketten afgevuurd op Israël, omdat Israël de voorbije weken "meerdere rode lijnen heeft overschreden", volgens Iran. Gisteren nog heeft Israël de Libanese hoofdstad Beiroet aangevallen.
Iran zegt ook dat het van plan is om een hele week lang Israël aan te vallen. Israël reageert dan weer met een reeks aanvallen op Iraanse doelen. Er geldt (of gold) nochtans een staakt-het-vuren - zij het enkel in naam - sinds 17 april.
Wie is er begonnen?
Een onmogelijke vraag om eenduidig te beantwoorden, zegt Midden-Oostenexpert Jens Franssen in De Ochtend op Radio 1. "Dit conflict is geen weken, maanden of zelfs een jaar bezig. Dit sleept al decennialang aan. Waar moet je dan beginnen?"
"Wat we wel zeker weten: gisteravond heeft Iran opnieuw raketten afgevuurd op Israël, gevolgd door Israëlische tegenaanvallen."
Hoe zwaar zijn de Israëlische aanvallen op Iran?
"Dat weten we nog niet, maar de bombardementen zijn volop bezig", zegt Franssen. "Israël zegt petrochemische sites te hebben geraakt. Veel militaire doelwitten zijn er trouwens niet meer in Iran. De militaire luchthavens, marinebases en commandocentra zijn grotendeels vernietigd. Daarom richt Israël zich nu vooral op economische infrastructuur."
Waarom viel Iran aan?
Al weken beweert de Amerikaanse president Donald Trump dat een akkoord met Iran nakend is, maar dat blijft aanslepen. "Kortom: er was een impasse", zegt Franssen. "En Iran wil die impasse doorbreken. Het land zegt ook dat er helemaal geen akkoord is en dat er niet naar hen geluisterd wordt."
"We zien nu een escalatie om de prijs voor vrede op te drijven."
"Militair gezien weet Iran trouwens dat die raketten weinig effect hebben. Israël heeft een zeer sterk luchtafweersysteem en onderschept doorgaans 9 op de 10 luchtaanvallen. Maar het ging Iran vooral om een politiek signaal."
Door raketten af te vuren toont Iran dat het nog steeds slagkracht heeft, zegt Franssen. "Hiermee geeft Iran aan dat het serieus genomen wil worden in onderhandelingen over vrede, maar ook over bijvoorbeeld de Straat van Hormuz."
Waarom nu?
"Iran speelt het spel op dit moment heel slim", zegt Franssen. "Timing is altijd cruciaal. En nu is het, vanuit Iraanse hoek, het ideale moment." Er is de voorbije periode namelijk een breuklijn ontstaan tussen Trump en de Israëlische premier Benjamin Netanyahu."
Geweld tussen Iran en Israël escaleert: "Dit drijft prijs onderhandelingen op"
"Trump wil een akkoord en drong er bij Israël op aan te stoppen met aanvallen in Libanon. Tegelijk kwam afgelopen week een pijnlijk schandaal aan het licht: de Israëlische geheime dienst bleek Amerikaanse toponderhandelaars te hebben bespioneerd.
"De VS verhoogden zelfs het veiligheidsniveau voor Israëlische spionage", zegt Franssen. "Iran zag zijn kans: door nu te reageren, duwt het een wig tussen de VS en Israël. Netanyahu zat in een verlies-verliessituatie: niet reageren maakt hem zwak, wel reageren zet hem opnieuw op ramkoers met Trump."
Wat heeft Libanon hiermee te maken?
"Israël voert in Libanon een oorlog tegen Hezbollah, een gewapende militie die al jaren door Iran wordt gesteund", legt Franssen uit. En ondanks het staakt-het-vuren veegt Israël nog altijd hele dorpen in Zuid-Libanon van de kaart. "Als er een akkoord moet komen, moet dat ook over hun bondgenoot gaan, zegt Iran dus."
Welke rol spelen de Verenigde Staten nog?
Trump zou Netanyahu gisteren meteen na de aanval van Iran gebeld hebben met de boodschap om niet te reageren. Hij hoopte daarmee een escalatie te vermijden, want hij hoopt nog een akkoord uit de brand te slepen. Netanyahu heeft die boodschap alsnog in de wind geslagen. Tegelijkertijd laat Trump via verschillende media weten dat hij de baas is. Maar is dat zo?
"Absoluut niet", zegt Franssen. "Iemand zal hem dat moeten zeggen. Er is een groot verschil tussen wat Trump zegt en wat er op de grond gebeurt."
"Je zit in het Midden-Oosten met spelers die al decennialang conflicten hebben, maar Trump wil snel onderhandelen. Zo werkt dat niet. De conflicten zijn er verweven als filodeeg: Iran, Israël, Hezbollah, regionale oorlogen... Alles hangt samen. Je hebt ervaren onderhandelaars en vooral tijd nodig. En Trump heeft geen van beide."
Is er nog sprake van een staakt-het-vuren?
"Neen, nu niet", zegt Franssen. "Het staakt-het-vuren werd sinds april al enkele keren geschonden geweest, maar nooit op deze schaal. Beide landen zijn elkaar volop aan het aanvallen. Dit is echt een escalatie."
Dat betekent niet dat het staakt-het-vuren niet hernomen kan worden, benadrukt hij. "Dit kan enkele dagen duren. Maar dit kan ook het begin zijn van een 2e ronde in de oorlog. Israël is zich daar alleszins wel al op aan het voorbereiden, door reservisten op te roepen."
"Alleszins zullen die bruggen op termijn sowieso opnieuw gebouwd moeten worden, maar dat is nu niet aan de orde."
Komt er een escalatie in de regio?
"Die escalatie is op een manier al bezig", zegt Franssen. "De Houthi-rebellen in Jemen, die gesteund worden door Iran, hebben namelijk een aanval uitgevoerd op Israël. Maar dit zal niet leiden tot een regionale oorlog."
