Op Facebook circuleren momenteel honderden advertenties waarin Pierre Wunsch, gouverneur van de Nationale Bank van België, zogezegd financiële investeringskansen aanprijst. In werkelijkheid gaat het om deepfakes, nepbeelden gemaakt met AI, die gebruikers naar frauduleuze investeringsplatformen lokken. Ook VRT NWS wordt in die oplichtingspraktijken meegezogen.
"Zeg, ben jij dat?": gouverneur Nationale Bank duikt massaal op in nepbeelden
Tim Verheyden
Gepubliceerd:
Samenvatting:
Op Facebook circuleren honderden nepadvertenties waarin Pierre Wunsch, gouverneur van de Nationale Bank, via deepfakes financiële investeringen aanprijst – in werkelijkheid lokken die advertenties slachtoffers naar frauduleuze platformen.
De Nationale Bank stelt dit jaar al 269 pogingen vast tot oplichting waarbij de gouverneurs wordt misbruikt. Meta verwijdert advertenties traag en geeft weinig feedback.
"Zeg Tim, ben jij dat die zo boos wordt op de gouverneur van de Nationale Bank?" vraagt een vrouw me via Instagram. Ze heeft net geklikt op een advertentie waarin de gouverneur van de Nationale Bank, Pierre Wunsch, te zien is en waarin het lijkt alsof ik inderdaad wel heel erg boos word op de man.
De scène speelt zich af in een televisiestudio. Het blijkt uiteindelijk te gaan om een foto die onder meer met artificiële intelligentie is gemaakt. Er zijn zeker 500 gelijkaardige advertenties van zo'n scène in een televisiestudio, blijkt uit ons onderzoek.
Connie, de vrouw die me contacteert, is dan al naar een nepartikel van Het Laatste Nieuws gelokt én een vals investeringsplatform. Ze stort uiteindelijk 200 euro, die ze kwijt is. Dit is voor de zoveelste keer oplichting via advertenties op Facebook en intussen blijkt ook dat Connie niet de enige is die door deze advertenties met de gouverneur geld kwijt is.
"Ik dacht dat het echt was"
De advertentie lijkt geloofwaardig: bekende figuren, een professioneel ogende foto, sensatie als lokmiddel en een heldere boodschap over investeren.
"Ik ben erop ingegaan en heb een account aangemaakt op dat investeringsplatform", vertelt Connie, "maar achteraf begon ik te twijfelen". Die twijfel bracht haar ertoe om contact met me op te nemen. Een belangrijke reflex, maar te laat om het eerste verlies te vermijden.
Connie wordt ook nog eens 'begeleid' door oplichters om meer te investeren. "Ze hebben me echt uitgevraagd: of ik een eigen huis heb, of ik nog laptops heb, of mijn gsm mijn enige toestel is." Dat is geen toeval. Oplichters proberen zo te bepalen hoeveel iemand kan investeren én hoe digitaal kwetsbaar die persoon is.
De belangrijkste boodschap blijft: stop onmiddellijk met betalen en neem contact op met je bank.
Dat net de gouverneur van de Nationale Bank wordt gebruikt, is geen toeval. Zijn functie geeft geloofwaardigheid aan oplichtingsadvertenties en dat maakt hem een aantrekkelijk doelwit voor fraudeurs.
"De figuur van Pierre Wunsch wordt opvallend vaak gebruikt om mensen in de val te lokken. Wij zien dit jaar alleen al 269 pogingen tot oplichting en phishing - niet alleen op Facebook - waarbij de gouverneur wordt misbruikt. Het is echt dweilen met de kraan open", zegt Ferre Vandael van de communicatiedienst.
De Nationale Bank maakt gebruik van een monitoringtool om frauduleuze advertenties op te sporen en te laten verwijderen. "Maar dat volstaat niet. Als we rechtstreeks via Facebook en Meta moeten werken, merken we dat het veel tijd kost en dat we weinig feedback krijgen. We moeten zelf nagaan of iets effectief offline is gehaald", klinkt het daar.
Valse profielen
Daarnaast duiken ook regelmatig valse profielen op Facebook op van de gouverneur.
"Wanneer we die nepprofielen melden, krijgen we soms te horen dat er geen probleem is, omdat de gouverneur zelf geen officieel profiel heeft. Dat maakt het volgens hen moeilijk om van imitatie te spreken."
Een redenering die volgens de Nationale Bank moeilijk te begrijpen is. Er wordt zelfs overwogen om een officieel, desnoods niet erg actief profiel aan te maken, enkel om misbruik beter te kunnen bestrijden.
"Het kan toch niet zijn dat je verplicht bent om een profiel op Facebook aan te maken, enkel en alleen om misbruik te vermijden. Dat is de omgekeerde wereld."
Probleem dat maar niet wordt aangepakt
"Dat dit soort advertenties blijft circuleren, is niet nieuw. In een Pano-reportage werd eind vorig jaar al aangetoond hoe frauduleuze advertenties systematisch door de moderatie van Facebook glippen. Volgens Meta zet het bedrijf artificiële intelligentie in om misbruik te detecteren. In de praktijk blijkt dat systeem structureel tekort te schieten.
Advertenties verdwijnen, maar verschijnen even snel opnieuw, vaak in een andere, licht aangepaste vorm.
AI maakt fraude efficiënter
De advertenties en de hele oplichting erachter passen in een bredere trend waarbij artificiële intelligentie fraude efficiënter en overtuigender maakt. Eén advertentie kan honderden mensen bereiken. En dus ook honderden potentiële slachtoffers.
"Sinds de opkomst van AI zien we echt een boom in dit soort fraude", zegt de Nationale Bank nog. "En de fraude stopt niet bij sociale media", waarschuwt Vandael ook. "Ook via zogenoemde spoofing, waarbij oplichters doen alsof ze bellen met het officiële nummer van de bank op het scherm worden slachtoffers benaderd. Dat is voor ons moeilijker te bestrijden."
Wat kan je doen?
Ga nooit in op investeringsaanbiedingen via sociale media, of controleer op zijn minst of het bedrijf achter de investeringen betrouwbaar is op de website van de FSMA
Neem bij twijfel contact op met je bank, ook als je al geld overmaakte
Controleer sowieso altijd de bron van een advertentie. Mensen als de Gouverneur van de Nationale Bank of premier Bart De Wever maken geen reclame voor investeringsplatformen. De Nationale Bank belt je ook niet op om investeringen te doen
Rapporteer verdachte advertenties bij Facebook en Instagram. En ook als je verdachte advertenties ziet op andere platformen zoals TikTok en YouTube
