Agressieve scammers benaderen Belgen vanuit callcenters in Belgrado, in Servië, zo blijkt uit onderzoek van Pano. Een ex-werknemer getuigt anoniem dat hij 240 mensen per dag moest bellen. "Er hangt een sfeer zoals in 'The Wolf of Wall Street', waar succesvolle oplichters beloond worden met cocaïne." De impact van de fraude op de slachtoffers is groot, vertelt Dirk, die 150.000 euro verloor.
Dossier
240 telefoons per dag en feestjes met cocaïne: Pano spreekt met online oplichter die Belgen belt vanuit Belgrado
Samenvatting:
Oplichters bellen dagelijks honderden mensen, onder wie Belgen, vanuit callcenters in Belgrado
Ex-werknemers getuigen over een sfeer zoals in 'The Wolf of Wall Street' met hoge bonussen, drugs en feestjes als beloning voor succesvolle oplichting.
In de eerste helft van dit jaar verdween in ons land 15 miljoen euro door investeringsfraude, een verdrievoudiging tegenover vorig jaar.
Als je klikt op een van de vele nepadvertenties die circuleren op Facebook, kom je op een 'landingspagina' terecht. Vaak ziet die eruit als een valse nieuwswebsite, met een formulier om je gegevens achter te laten. Daar zijn de oplichters op uit. Vrijwel meteen word je opgebeld.
Wie zijn die bellers? Het onderzoek van Pano leidt onder meer naar Belgrado, de hoofdstad van Servië, net buiten de Europese Unie. Het is een van de hotspots voor illegale callcenters die mensen overal ter wereld oplichten.
In de stad zijn er naar schatting tientallen. Echt verborgen zijn ze niet. Ze opereren vanuit dezelfde gebouwen als gewone bedrijven en gedragen zich ook zo.
Overheidscorruptie
"Er is in Servië een traditie van overheidscorruptie", vertellen lokale onderzoeksjournalisten Sasha en Alexander. "We hebben geen bewijs dat de regering dit ondersteunt, maar het is wel heel vreemd dat de frauduleuze callcenters al 10 jaar lang kunnen uitbreiden zonder gevolgen." Al zijn er recent wel enkele invallen geweest door politiedienst Europol.
Via normaal uitziende vacatures worden jonge Servische werkzoekenden gerekruteerd. Voor hen zijn het interessante jobaanbiedingen, want de lonen liggen hoog. Vaak weten ze in het begin zelfs niet dat het illegaal is.
"Er wordt heel veel geld verdiend", vertelt de anonieme getuige
"Een criminele achtergrond is niet nodig. Ze moeten enkel goed Engels spreken. Ze zijn er zich ook goed van bewust dat ze hierover niet mogen praten met de buitenwereld of met de politie."
Mensen vinden die bereid zijn om te spreken, is dan ook moeilijk. Toch getuigt een ex-werknemer anoniem. "Je enige taak is om mensen te bellen. Als ze opnemen, doe je je praatje. Als ze niet opnemen, dan vink je ze af van de lijst en ga je door. Er was een minimumdrempel van 240 mensen per dag die je moest bellen", vertelt Misha, een schuilnaam.
Als uit die telefoontjes een interessant 'target' naar boven komt, wordt die persoon doorgespeeld aan iemand met veel verkoopervaring.
Lijst met Belgen
"De sfeer in veel van die callcenters is een beetje zoals in 'The Wolf of Wall Street'", vertelt journalist Sasha. "Niet allemaal, maar veel wel. Er worden veel drugs gebruikt, cocaïne wordt als beloning gegeven."
Ook getuige Misha vertelt over feestjes met drank, drugs en escortes. Hij heeft weet van een collega die 70.000 euro op een dag binnenbracht. "Hij kreeg daar zelf 20 procent van."
Op een lijst die in Belgrado circuleert, staan 380 Belgen. Met 15 van hen kon Pano contact leggen. Ze investeerden tussen 200 en 150.000 euro. Iedereen wordt tot op de dag van vandaag nog altijd gecontacteerd. Want eens je op zo'n lijst staat, blijven ze je bellen.
We proberen zoveel mogelijk informatie in te winnen, zodat we de aangevulde lijst met op te lichten mensen later kunnen verkopen voor meer geld
Misha
"Als wij de eersten zijn die bellen, proberen we zoveel mogelijk informatie in te winnen, zodat we de aangevulde lijst later kunnen verkopen voor meer geld", vertelt Misha.
"De meeste bedrijven zijn zelfs niet op zoek naar nieuwe mensen om op te lichten. Ze richten zich opnieuw en opnieuw op dezelfde mensen. Die lijsten zijn dan ook enorm duur."
"Verblind door de mooie verhalen"
Een van de 15 Belgen is Dirk. Nog altijd krijgt hij 3 à 4 keer per dag telefoon. Nu legt hij meteen af, maar in het verleden liet hij zich overtuigen. Hij had een BV-advertentie aangeklikt op Facebook en was er absoluut van overtuigd dat hij winst zou maken met een echt beleggingsplatform.
"Je wordt verblind door de opbrengsten en de mooie verhalen", vertelt hij. "Heel je leven heb je gewerkt en op een zekere leeftijd begin je geld over te hebben. Ik heb mijn chalet verkocht en met de overschot van dat geld zijn ze nu weg, 150.000 euro. Dat is mijn levenswerk."
Dirk praat er openlijk over, voor veel slachtoffers is dat moeilijk. "Heel veel mensen zijn beschaamd over wat ze hebben meegemaakt, ook tegenover familie. Tegen wie moet je het dan vertellen?"
Dirk verloor 150.000 euro door oplichting met nepadvertenties
De kans dat slachtoffers zoals Dirk hun geld ooit terugzien, is bijzonder klein. Bij de parketten stapelen de dossiers zich op. In amper 5 op de 100 daarvan zijn bruikbare sporen waarmee speurders aan de slag kunnen.
De cijfers tonen dat het probleem enkel maar toeneemt. In de eerste helft van het jaar is zo'n 15 miljoen euro in ons land verdwenen bij investeringsfraude, een verdriedubbeling tegenover dezelfde periode vorig jaar.
Hoe werkt de oplichting met nepadvertenties?
De nepadvertenties met bekende Vlamingen in de hoofdrol lijken erg sterk op bekende krantenartikels of nieuwswebsites. Maar het zijn geen echte artikels. Ze promoten vaak een bepaalde investering, met de belofte op gigantische winsten. Klik je op zo'n advertentie, dan kom je op een website waar sprake is van een "groot geheim". Als je daar meer over wil weten, kan je je gegevens achterlaten.
Vaak word je al na een paar minuten gebeld. Je wordt aangespoord om een bedrag te investeren in digitale munten. Doorgaans gaat het om zo'n 250 euro. En verder hoef je niets te doen, want "AI zal voor je beleggen". Eerst denk je dat het verhaal klopt, want op de website zie je het bedrag groeien. Je wordt aangemoedigd om nog meer te investeren. Maar het is een leugen: je krijgt het geld nooit meer terug.
Hoe kan je zo'n nepadvertentie herkennen?
De Autoriteit voor Financiële Diensten en Markten (FSMA) geeft tips om fraude met deepfakevideo's te herkennen.
Kijk naar het webadres of de URL van het artikel in de adresbalk. Komt dit overeen met het medium dat zogezegd het artikel verspreidt?
Als een artikel echt schokkend nieuws heeft, valt het makkelijk terug te vinden op de originele website. Surf zelf naar de website, zonder door te klikken op links in het artikel.
Nepartikels zijn vaak vertaald met een vertaalmachine of geschreven door AI. De tekst is dan ook vaak onnatuurlijk en bevat schrijffouten.
Luister bij video’s goed naar de stemmen. De stem klinkt eerst geloofwaardig, maar kan dan een Nederlands accent krijgen.
Let op de lippen. Als er gewoon ander geluid over een video is gelegd, komen de mondbewegingen niet overeen met het geluid. In deepfakes zijn de lippen wel bewerkt om overeen te komen met het geluid. Dan is de mond vaak een stuk minder scherp in beeld dan de rest van het gezicht.
