Zeker 93 spermadonoren zijn in ons land meer gebruikt dan wettelijk toegestaan. Dat blijkt uit cijfers die onze redactie opvroeg bij het federaal geneesmiddelenagentschap FAGG. Het cijfer ligt 3 keer hoger dan tot nu toe bekend was. En zelfs dan gaat het waarschijnlijk nog om een onderschatting.
Donorschandaal dijt uit: spermastalen vaker gebruikt dan toegelaten bij minstens 93 donoren
Fien Macken
Gepubliceerd:
Eind mei brak er in ons land een donorschandaal los, toen bleek dat 1 Deense donor maar liefst 53 kinderen bleek te hebben verwekt bij 38 gezinnen in ons land. Dat is veel meer dan het Belgische wettelijke maximum van 6 gezinnen per donor. De donor heeft bovendien een genetische afwijking die het risico op kanker sterk verhoogt. Zeker een deel van de kinderen erfde die afwijking.
Bovendien kwam in de nasleep van dat schandaal aan het licht dat nog zeker 29 andere spermadonoren met een genetische afwijking vaker gebruikt werden dan toegelaten in ons land.
Nog 63 andere donoren te vaak gebruikt
Dat aantal breidt sterk uit, nu er nog zeker 63 andere spermadonoren zijn die kinderen hebben verwekt bij meer dan 6 gezinnen. Dat blijkt uit nieuwe cijfers die het federaal geneesmiddelenagentschap FAGG bezorgde aan VRT NWS.
De teller komt in totaal dus op minstens 93 donoren te staan, die vaker werden gebruikt dan volgens de wet is toegelaten.
Bij zeker een deel van de nieuw bekende donoren werd achteraf ook een genetische afwijking vastgesteld. Pas nadat de donor werd gebruikt dus. Om welke afwijkingen het gaat, is niet duidelijk. Ook hoe vaak de donoren gebruikt werden en hoeveel donorkinderen er precies met hun zaad werden verwerkt, is onduidelijk.
Oude gegevens samengebracht
Dat het FAGG nu nieuwe, hogere cijfers heeft, komt omdat het agentschap in de nasleep van het donorschandaal oude informatie heeft samengebracht. Daarnaast hebben fertiliteitscentra zelf ook spontaan nieuwe meldingen gemaakt van donoren die bij meer dan 6 gezinnen werden gebruikt. En het FAGG volgt voortaan ook beter op hoe vaak een donor gebruikt is, bijvoorbeeld tijdens inspecties.
Jarenlang werd de wetgeving niet gevolgd, zonder dat het FAGG heeft ingegrepen
Frieda Gijbels, N-VA
N-VA- parlementslid Frieda Gijbels vindt dat het FAGG nonchalant is geweest met gegevens. "Er is een schrijnend gebrek aan verantwoordelijkheidszin bij het FAGG", zegt Gijbels. "En dat terwijl het hier gaat om materiaal waar kinderen mee worden gemaakt."
De eerste overschrijding van de limiet van 6 gezinnen werd al in 2011 vastgesteld door het FAGG. "Jarenlang werd de wetgeving niet gevolgd, zonder dat het FAGG heeft ingegrepen", zegt Gijbels. "Dat is niet te verantwoorden tegenover de gezinnen die vandaag met de gevolgen leven."
Cijfers zijn onderschatting
Hoe dan ook blijven deze cijfers het topje van de ijsberg. De wettelijke limiet van 6 gezinnen geldt al sinds 2007, maar pas in 2024 kwam er een nationaal donorregister. Daarin kunnen fertiliteitscentra zien hoe vaak een donor is gebruikt in ons land.
Voor 2024 konden fertiliteitscentra dus maar moeilijk nagaan hoe vaak een donor al in andere centra werd gebruikt. Daardoor zullen er wellicht geregeld donoren opduiken die bij meer dan 6 gezinnen gebruikt zijn in ons land.
Minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke (Vooruit) besliste in de nasleep van het donorschandaal al om het donorregister aan te vullen met data van voor 2024. Het is nu wachten tot dat effectief gebeurd is om een volledig zicht te krijgen op het aantal donoren dat bij meer dan 6 gezinnen werd gebruikt. Het FAGG zegt dat het vanaf juli 2027 zal beginnen met het aanvullen van het register met oude gegevens.
N-VA vraagt sancties
"Dit gaat over mensenlevens. Over kinderen die het recht hebben te weten van wie ze afstammen. Over ouders die mochten vertrouwen op een overheidsinstelling die haar werk doet", zegt Gijbels. "Dat vertrouwen is beschaamd: niet één keer, maar keer op keer. Dat vraagt om echte consequenties, geen zachte rapporten."
Zo wil Gijbels een nieuw bestuur bij het FAGG, een externe audit en een onmiddellijke aanvulling van het donorregister met gegevens uit het verleden.
Vandenbroucke: "Verleden kunnen we niet meer rechtzetten"
Voor minister Vandenbroucke komen deze cijfers niet als een verrassing. "We hebben altijd gezegd dat er meer overschrijdingen zouden komen bovendrijven. Dat is ontzettend pijnlijk voor de betrokken gezinnen en leidt tot ongerustheid onder veel donorgezinnen", zo reageert hij.
"Wat in het verleden is gebeurd kunnen we niet meer rechtzetten. De fertiliteitscentra zullen we opnieuw inspecteren. Daaruit zal blijken of nieuwe maatregelen ten aanzien van de centra nodig zijn. Ook bij het Federaal Agentschap voor Geneesmiddelen en Gezondheidsproducten werd een eerste audit afgewerkt en is een herstelplan in opmaak in samenwerking met een crisismanager."
Ouders die met vragen zitten, nemen best contact op met hun fertiliteitscentrum.
