Koning Filip en koningin Mathilde vertrekken op een 3-daags staatsbezoek naar Noorwegen. Het land is een cruciale partner om mee samen te werken, voor onze veiligheid, onze energie en het vergroenen van onze industrie, en wordt met de dag belangrijker in deze oorlogstijden. Het is ook het eerste staatsbezoek van ons koningspaar aan een koningshuis in crisis, door controverse rond de Noorse kroonprinses Mette-Marit.
Van luchtafweer tot gas en wind: waarom het staatsbezoek aan Noorwegen op geen beter moment kan vallen
Noorwegen als schildwacht
Noorwegen is cruciaal voor onze veiligheid. Binnen Europa verdedigt het mee de Noordzee en alle energieverbindingen en digitale kabels erin. En ook binnen de is Noorwegen onmisbaar. Door zijn ligging, bij Rusland en het arctisch gebied, waar ook China interesse in heeft, is het de schildwacht van de noordflank van de alliantie.
We versterken nu onze samenwerking, door Noorse luchtafweersystemen te kopen. Luchtafweer is iets wat het Belgische leger niet heeft, en het eerste wat we nodig hebben, om bijvoorbeeld havens en luchthavens te beschermen, nu de wereld opnieuw vijandiger is.
Ons land koopt 10 Noorse NASAMS-luchtafweerbatterijen, via Nederland, dat er al een contract voor had. Zo kan het sneller (want iedereen wil nu luchtafweer). Én, door de systemen te koppelen, kunnen de Benelux-landen op termijn één grote verdedigingskoepel vormen.
Demonstratie van NASAMS
In Stavanger, aan de Noorse westkust, zien koning Filip en koningin Mathilde de Noorse NASAMS in actie, waarvan het eerste volgend jaar al naar ons land komt. Dat leasen we om hem nog sneller te hebben. Dat zal onder meer de haven van Antwerpen beschermen, zei premier Bart De Wever (N-VA) vorige maand. "Dat economische en militaire hart moet beschermd worden," benadrukt onze defensiespecialist Jens Franssen.
Ook de minister van Defensie en de chef Defensie sluiten aan in Stavanger. Sinds de Russische inval in Oekraïne staat ook defensie hoog op de agenda bij staatsbezoeken.
Minister Theo Francken (N-VA) ondertekent er een intentieverklaring met het bedrijf dat de NASAMS produceert. In zo'n LOI (letter of intent) drukken de partijen de wil uit om verder samen te werken.
Een NASAMS kan vliegtuigen, helikopters, drones en onderscheppen en heeft een bereik tot 50 km. Het voordeel is dat het mobiel is.
Zekere en betaalbare energie
Noorwegen is ook cruciaal voor onze energie, zowel fossiele als hernieuwbare. Het is onze grootste gasleverancier: maar liefst 36 procent van het gas dat we in België gebruiken, is Noors en komt rechtstreeks ons land binnen via de onderzeese pijpleiding Zeepipe.
Door Zeepipe is België ook dé toegangspoort voor gas naar Europa: 80 procent van het Noorse gas dat bij ons binnenkomt, stroomt verder naar het Europese vasteland, via onze havens, terminals en pijpleidingen. Om de energiebevoorrading van Europa weerbaarder te maken tegen schokken, willen beide landen dat potentieel verder benutten.
Noorwegen heeft al eens een schok (deels) opgevangen, na de Russische inval in Oekraïne in 2022. Sindsdien weert Europa Russisch gas zo veel mogelijk. Noorwegen heeft toen zijn gasproductie verhoogd met 8 procent.
Offshore wind
Ook hernieuwbare energie (waar Noorwegen een pionier in is) is iets wat Europa in het vizier heeft sinds de Russische agressie, zodat we zelf voor onze energie kunnen zorgen. Via wind op zee bijvoorbeeld, die we overvloedig hebben dankzij de Noordzee.
België en Noorwegen willen samen de Noordzee uitbouwen tot een centrum voor hernieuwbare energie. Een voordeel: de Noorse en Belgische windpatronen vullen elkaar aan, dus door samen te werken kunnen ze schommelingen in hun windenergieproductie beter opvangen.
En ze zijn niet alleen. 9 landen aan de Noordzee (waaronder België en Noorwegen) hebben eind januari samen met de windsector een mega-investering aangekondigd van 1.000 miljard euro in nieuwe windturbineparken in de Noordzee.
Doel: 8 keer meer windenergie opwekken tegen 2050, en zo onafhankelijker worden van fossiele import uit landen als Rusland of de VS.
Nieuw installatieschip voor ‘next generation’ windturbines op zee
Koning Filip en koningin Mathilde gaan samen met kroonprins Haakon en ministers Prévot (Les Engagés) en Diependaele (N-VA) aan boord van Norse Wind, het nieuwe installatieschip dat windturbines en funderingen op zee plaatst van het Belgische bedrijf DEME.
DEME is pionier in windenergie op zee en wereldleider in baggerwerkzaamheden, maritieme infrastructuur en milieusanering. Een jaar geleden nam het een Noorse offshore windaannemer over, en versterkte zo zijn positie op de offshorewindmarkt.
Norse Wind is ontworpen om de volgende generatie offshore windturbines te installeren, giganten met rotordiameters van meer dan 300 meter op XXL- die tot 3.000 ton wegen. Dankzij de kraan van 3.200 ton kan het werken in water tot 70 meter diep, waardoor installaties sneller en efficiënter kunnen.
"Offshore wind is voor Vlaanderen een strategische industrie die we moeten koesteren en uitbouwen", zegt Vlaams minister-president Matthias Diependaele. "We moeten de kennis en capaciteit in eigen huis – in Europa – houden, zodat we niet afhankelijk worden van spelers van buitenaf voor onze energievoorziening."
Onze industrie verduurzamen via CO2-opslag in Noorse Noordzee
Noorwegen kan ook helpen om industrie te vergroenen die niet anders kan dan CO2 uitstoten (zoals kalk, cement, staal, chemie). Een belangrijke oplossing daarvoor is de CO2 die vrijkomt, afvangen en opslaan.
Noorwegen investeert daar zwaar in, en slaat afgevangen Europese industriële CO2 op in zijn Noordzeebodem, in lege gasvelden.
Northern Lights, aan de Noorse westkust, pioniert daarin, zoals onze politici en industrie (en wijzelf) 2 jaar geleden konden zien, in de marge van de Economische Missie met prinses Astrid. België wil daarin graag mee een sleutelrol spelen.
Belgische bedrijven als Fluxys en Exmar willen logistieke partners worden voor het transport van die CO2 vanuit Belgische, Franse en Duitse industrieën. Via een CO2-snelweg, een CO2-pijpleiding parallel aan de gaspijpleiding Zeepipe op de Noordzeebodem.
Hoe haalbaar dat is, wordt onderzocht. Concreet wordt op dit staatsbezoek wel al een bilateraal akkoord ondertekend dat de wettelijke basis voor de CO2-pijpleiding vormt.
Niet gewoon handen schudden
Diependaele stipt het belang aan van dit staatsbezoek: "Met 14 toonaangevende Vlaamse spelers in ons spoor, van maritieme experts tot defensiespecialisten, verdiepen we bestaande banden en openen we deuren die anders gesloten blijven. De ondertekening van het bilaterale verdrag voor CO2-infrastructuur is daarin een mijlpaal."
Hij reist zelf ook door naar Northern Lights, samen met Waals minister-president Dolimont (MR) en Vlaamse en Waalse bedrijven: "Om onze regio uit te bouwen tot een Europese voortrekker in CO2‑afvang, ‑transport en ‑opslag."
Eind vorig jaar hebben Vlaanderen en Wallonië 'de Verklaring van Mons' getekend, om CO2-transport en -opslag in België te versnellen.
Als bedrijven hun CO2 afvangen en opslaan, hoeven ze minder ETS-emissierechten of CO2-taks betalen. "We zijn hier niet enkel om handen te schudden, maar om via concrete infrastructuurprojecten en nieuwe regelgevende kaders (zoals het verdrag over CO2-transport) de toekomst van onze industrie veilig te stellen", verzekert Diependaele.
Eerste staatsbezoek naar koningshuis in crisis
Het Noorse koningshuis gaat door zijn grootste crisis ooit. Oorzaak is kroonprinses Mette-Marit, de schoondochter van koning Harald. Zij ligt onder vuur, sinds begin februari bleek dat haar band met de veroordeelde zedendelinquent Jeffrey Epstein closer was dan gedacht.
Tegelijk stond haar oudste zoon Marius Borg Høiby, geboren voor ze huwde met kroonprins Haakon, terecht voor verkrachting en mishandeling. Het Openbaar Ministerie vroeg vorige week 7 jaar en 7 maanden cel, de uitspraak wordt verwacht tegen de zomer.
Sinds het proces en de Epstein-onthullingen is de steun voor de monarchie bij de Noren gezakt van 70 naar 60 procent. Mette-Marit krijgt een cijfer van 3,7 op 10, tegenover 7,4 ervoor. Veel Noren twijfelen of ze wel ooit hun koningin kan zijn.
Kroonprinses Mette-Marit haakt af
Normaal zou Mette-Marit deelnemen aan het staatsbezoek. Haar eerste officiële optreden sinds ze zich had teruggetrokken tijdens het proces, en na de Epstein-heisa. Maar vorige week zei het Noorse hof dat ze moet afhaken "omwille van haar verslechterende gezondheid".
Mette-Marit lijdt sinds 2018 aan longfibrose. Door littekenweefsel in de longen worden die stijf en kleiner, en wordt ademen moeilijker. Zij en Haakon vertelden eind december dat ze zo achteruitgaat dat ze een longtransplantatie nodig heeft.
Over Epstein heeft ze vorige vrijdag eindelijk gesproken, geflankeerd door Haakon: "Ik ben gemanipuleerd en bedrogen." Afwachten of dit interview de Noren kan overtuigen. Haar schoonouders zijn er nog wel voor haar, zei ze: "Ze zijn de meest fantastische schoonfamilie ter wereld en hebben me hierin enorm gesteund."
Kroonprinses Mette-Marit spreekt over Epstein met snik in de stem
Intussen werkte koning Harald (89) naarstig voort, al speelt zijn gezondheid hem wel parten. 'Business as usual' is zijn strategie om om te gaan met alle ophef. Hij is als een grootvader van de natie, en krijgt van de Noren nog altijd het topcijfer van 9,2 op 10.
Het Noorse koningshuis deelt overigens familiebanden met het onze: onze koningin Astrid (de geliefde en populaire eerste vrouw van koning Leopold III, helaas verongelukt toen ze 29 was) was de zus van de Noorse kroonprinses Märtha, de moeder van koning Harald. Ze waren allebei Zweedse prinsessen. Daarom logeren Filip en Mathilde op het paleis.
Is dit wel het goede moment, met de oorlog in het Midden-Oosten?
Is dit wel het goede moment voor dit staatsbezoek, nu de oorlog in het Midden-Oosten met de dag escaleert? Minister-president Diependaele vindt van wel: "Hoewel de escalatie in het Midden-Oosten onze volle aandacht en diepe bezorgdheid verdient, vormt deze crisis net het juiste momentum voor dit bezoek aan Noorwegen. Het conflict legt immers pijnlijk bloot hoe kwetsbaar we zijn wanneer we voor onze basisbehoeften afhankelijk blijven van instabiele of bedenkelijke regimes."
"Door de banden met een betrouwbare partner als Noorwegen aan te halen, zetten we een belangrijke stap naar de strategische onafhankelijkheid die Vlaanderen nu meer dan ooit nodig heeft. Onze focus op energiezekerheid en innovatie in het noorden is dan ook een logisch antwoord op de geopolitieke onrust in het zuiden."
"Dit bezoek is dus geen afleiding van de wereldactualiteit, maar een essentieel onderdeel van een proactief beleid om onze eigen koers en veiligheid op de lange termijn veilig te stellen."
