Energie was een van de hoofdtopics bij de economische missie van prinses Astrid naar Noorwegen. Ze trok met een delegatie van 450 deelnemers, onder wie 5 ministers en een staatssecretaris naar het Scandinavische land. Logisch, voor energie kunnen we niet zonder Noorwegen. Ook niet voor de energietransitie. Noorwegen is tegelijk onze belangrijkste aanvoerder van gas en wereldwijd de vierde grootste exporteur van aardolie, én ook een aanjager van groene energie. Hoe verzoent het land die opmerkelijke combinatie?
Hoe Noorwegen tegelijk het Saudi-Arabië van West-Europa en een pionier in groene energie is
Pascale Mertens
Gepubliceerd:
De fossiele rijkdom van Noorwegen
Noorwegen is machtig rijk geworden door olie en gas. Hun voorraden zijn ontdekt in 1970, in hun EEZ of Exclusieve Economische Zone. Die zone strekt zich uit tot 200 zeemijl buiten de kust van een staat, en daarbinnen mag een staat alle grondstoffen exploiteren. Het betekende de jackpot voor Noorwegen. Sindsdien werden olie en gas de motor van hun economische groei.
Intussen is Noorwegen de grootste olie- en gasproducent van West-Europa, en de derde grootste gasproducent van de wereld. Aan Europa levert het zijn gas via een netwerk van pijpleidingen van meer dan 8.800 km lang, de afstand tussen Oslo en Bangkok. En ook het grootste deel van de gewonnen olie in Noorwegen is bestemd voor export. Wereldwijd is Noorwegen de vierde grootste exporteur van aardolie, na Saudi-Arabië, de VS, en Rusland.
Noorwegen werd zo een van de rijkste landen ter wereld. De berg geld die de olie- en gasindustrie binnenbrengt, gaat sinds de jaren 90 in een speciaal investeringsfonds. Een enorme Noorse spaarpot, waarvan de regering elk jaar 3 procent van de meeropbrengst mag gebruiken voor uitgaven. Daardoor heeft Noorwegen geld in overvloed om te investeren. In zijn welvaartsstaat, en ook in groene energie.
Onze CO2 in de Noorse Noordzee
Een van de projecten waarin Noorwegen investeert om klimaatneutraler te worden, kunnen we zelf zien, aansluitend op de economische missie. We trekken naar Bergen, in het westen van Noorwegen, en vandaar naar het project ‘Northern Lights’. Samen met de federale minister Tinne Van der Straeten (Groen) van Energie en Waals minister van Klimaat & Energie Philippe Henry (Ecolo).
‘Northern Lights’ is een project waarbij industrieel afgevangen CO2 permanent wordt opgeslagen in de Noorse Noordzeebodem. Streefdoel is om elk jaar 1,5 miljoen ton CO2 uit Europese industrieën op te slaan, eenmaal alles operationeel is. De technologie is nodig voor de uitstoot van industrie die niet vermeden kan worden, en dus zijn behalve de beleidsmakers ook industriële spelers uit ons land mee.
We krijgen een rondleiding op de site en een uitleg over hoe het werkt. Bedoeling is dat de CO2 wordt afgevangen op industriezones in de verschillende Europese landen en daar vloeibaar wordt gemaakt. Dat vloeibaar CO2 gaat dan per schip van de opvanglocaties naar de ontvangstterminal van Northern Lights in Noorwegen voor tijdelijke opslag. Daarna wordt het via een pijpleiding getransporteerd voor veilige en permanente opslag in een reservoir op 2600 meter diepte, onder de zeebodem van de Noordzee.
Qua timing zitten ze naar eigen zeggen op schema om dit jaar nog de eerste CO2 te ontvangen. Northern Lights zou daarmee het eerste bedrijf worden dat die grensoverschrijdende CO2-oplossing aanbiedt. Intussen werkt ook het Noorse energiebedrijf Equinor aan een CO2-pijpleiding van België naar Noorwegen van 1.000 km, samen met Engie en Fluxys. Die pijpleiding, de ‘CO2-snelweg’, zou in 2030 operationeel kunnen zijn.
Het is een technologie die ook het IPCC, het Intergovernmental Panel on Climate Change van de Verenigde Naties, aanbeveelt voor industrieën die moeilijk koolstofvrij te maken zijn, al is dat eerder bij gebrek aan een betere oplossing, en wijst het IPCC op het risico op lekkage van de CO2 die opgeslagen is in de ondergrondse reservoirs. Noorwegen investeert er intussen zwaar in. Het heeft dan ook veel potentiële onderzeese opslaglocaties voor de permanente opslag van afgevangen CO2 in lege gasvelden.
Ongekende boost elektrisch vervoer
Noorwegen maakt nog andere resoluut klimaatneutrale keuzes. Het loopt voorop in de elektrificatie van auto’s, met een reeks subsidies voor nul-emissieauto’s. Zij betalen niet de belastingen die diesel- en benzineauto’s wel betalen én ze krijgen korting bij het parkeren, op tolwegen en op de veerboot.
Dat heeft elektrische auto’s in Noorwegen een ongekende boost gegeven: 80 procent van de nieuwe auto’s zijn volledig elektrisch, wat meer dan 90 procent in de uitstoot van nieuwe auto’s heeft bespaard. Dat heeft niet alleen andere landen geïnspireerd, maar ook andere vormen van emissievrij vervoer gestimuleerd. Zoals elektrisch busvervoer en elektrische ferry’s, waar Terzake in 2021 een reportage over maakte.
Noorse wind voor Europa
Noorwegen investeert ook in windenergie. In 2022 haalden de Noren 10 procent van hun energie uit windenergie. Verder in de Noorse energiemix kwam 88,1 procent uit waterkracht, 0,8 procent uit aardgas en 0,16 procent uit zonne-energie. Die 10 procent windenergie willen ze opschalen, via grote windparken op zee. Tegen 2040 wil de Noorse overheid 30 GW aan offshore windvermogen toewijzen.
Op deze economische missie werd ook de samenwerking met ons land daarrond besproken. Vorig jaar al was er de Verklaring van Oostende, waarin negen Europese landen (België, Duitsland, Frankrijk, Nederland, Ierland, Denemarken, Luxemburg, Noorwegen en het Verenigd Koninkrijk) zich engageerden om de capaciteit voor windenergie in de Noordzee te verhogen als onderdeel van de Green Deal van de EU: tot 120 gigawatt in 2030 en 300 GW in 2050.
Momenteel heeft België een vermogen van 2,2 GW offshore windenergie operationeel in het Belgisch deel van de Noordzee, sinds 2020. Tegen ten laatste 2030 wil het dat verhogen tot maximaal 3,5 GW, in de Prinses Elisabeth-zone.
Ook Noorwegen heeft al windenergie op zee. Het grootste drijvende offshore windmolenpark ter wereld zelfs. Opvallend is dat die windenergie gebruikt wordt om Noorse boorplatformen te voorzien van groene energie. ‘Hywind Tampen’ is bijna een jaar operationeel, en levert stroom aan 5 offshore olie- en gasplatformen. Het is ook het eerste windpark dat stroom levert aan olie- en gasplatformen.
Noorwegen heeft ook plannen voor getijdenturbines, die energie opwekken uit oceaanstromingen, en voor groene waterstof. Samen met België heeft het in 2022 een Memorandum van Overeenstemming ondertekend om de export van Noorse waterstof te stimuleren. De Belgische afdeling van het Zweedse ingenieursbureau Sweco mag intussen voor chemiebedrijf Ineos een waterstoffabriek ontwerpen in Noorwegen. Het wordt een van de eerste groene waterstoffabrieken daar, en moet de koolstofvoetafdruk van Ineos in Noorwegen verkleinen.
Nieuwe Noorse olie- en gasboringen
Noorwegen neemt dus een heel scala aan groene energie-initiatieven, mogelijk gemaakt door zijn fossiele rijkdom. Tegen 2050 wil het Noorse energiebedrijf Equinor zelfs klimaatneutraal zijn. Dat zal niet zijn door de Noorse gas- en olieproductie op te geven.
Integendeel, er komt nog productie bij. De Noorse regering heeft vorig jaar groen licht gegeven voor negentien nieuwe olie- en gasprojecten. Ook daarin investeren ze hun fossiele rijkdom: meer dan 17 miljard euro. Grootste motivatie is de energiebevoorrading van Europa, en het beveiligen en verzekeren ervan.
Sinds Rusland minder gas levert aan Europa na zijn inval in Oekraïne, heeft Noorwegen zijn productie met 8 procent verhoogd, in 2022, waardoor het een extra 100 terawattuur aan energie kon leveren aan de Europese markt.
En terwijl de meeste Noren het er wel over eens zijn dat ze vroeg of laat hun fossiele industrie moeten lossen, blijft Noorwegen, en ook Saudi-Arabië, voorlopig balanceren op de klimaatparadox, van groene investeringen financieren met fossiel geld.
