Geen accident de parcours, wel nieuwe marsrichting: hoe VS-ambassadeur Bill White het plan van regering-Trump uitvoert

Een eerste misverstand is dat Bill White diplomatiek over de schreef gaat, omdat hij geen carrièrediplomaat is. De Amerikaanse ambassadeur in België was zelden of nooit een carrièrediplomaat, daarvoor weegt ons land eenvoudigweg niet zwaar genoeg.

Het was altijd al een politieke benoeming, meestal als een vorm van beloning voor een verdienstelijke bijdrage tijdens de verkiezingscampagne. Of de president nu Republikein of Democraat is, dat maakt geen verschil. Herinnert u zich Howard Gutman nog? Hij was een tijdlang ambassadeur voor president Barack Obama in ons land en op zijn eigen manier flamboyant en gretig om in de media te komen. 

Wat wel opvalt, is dat Donald Trump méér politiek benoemde ambassadeurs uitstuurt dan zijn voorgangers. In zijn eerste ambtstermijn was al bijna de helft van de ambassadeursposten (43,5 procent) een politieke benoeming. Tijdens deze tweede ambtstermijn zal die trend zich allicht nog doorzetten. Zelfs in grote landen als Frankrijk, Canada of India zitten nu ambassadeurs zonder diplomatieke skills of ervaring. 

Dat een ambassadeurspost een soort beloning is, verzekert een president automatisch van volgzame loyaliteit. Carrièrediplomaten zijn mogelijk geneigd om ook het standpunt van het gastland in overweging te nemen of ze zullen zich 'diplomatischer' opstellen in hun gesprekken, terwijl ambassadeurs zonder ervaring wat voortvarender en met minder nuances de verlangens en visie van hun opdrachtgever (de president) zullen vertolken. 

Bij Trump zie je dat die loyaliteit tweeledig is. Er zijn benoemingen die geïnspireerd lijken door een persoonlijke of zelfs familiale band, zoals Charles Kushner, schoonvader van Trumps dochter Ivanka, die ambassadeur is in Frankrijk.

Er zijn ook benoemingen die berusten op een verregaande ideologische loyaliteit, zoals die van Tom Rose in Polen, Sergio Gor in India of Kimberly Guilfoyle in Griekenland. Bill White kan je in beide categorieën plaatsen: hij gaat zelf prat op een persoonlijke band met de president en toont zich tegelijk een overtuigd Trumpist.

Daar komt bij dat er op het State Department (het ministerie van Buitenlandse Zaken) enerzijds veel carrièrediplomaten uit vrije wil vertrokken zijn, en anderzijds ook aan de deur zijn gezet. Halfweg vorig jaar kregen 1.300 ambtenaren van het ministerie hun ontslagbrief. Zelfs in december nog kondigde het ministerie aan dat een twintigtal carrière-ambassadeurs (nog benoemd door Biden) hun post moesten verlaten. 

Trumps diplomatieke apparaat is, kortom, veel systematischer op een ideologische leest geschoeid dan gebruikelijk was. Daarmee is de president gewapend om uit te voeren wat zijn regering nu al herhaaldelijk heeft aangekondigd: druk uitoefenen op Europa om van koers te veranderen, ook in het binnenlandse beleid. 

Het was vicepresident JD Vance die dat als eerste brutaal duidelijk maakte op de Veiligheidsconferentie in München in 2025. Hij haalde uit naar de opstelling van Europese regeringen én rechtbanken tegenover extreemrechtse partijen, en voegde daar een dreigement aan toe: "Als je wegloopt uit angst voor je eigen kiezers, dan kan Amerika niets voor jullie doen."

De boodschap van minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio, het voorbije weekend in München, was verbloemd in charmes en complimenten, maar in wezen dezelfde (zoals Rubio zelf ook bevestigde in een interview met Bloomberg na afloop van de speech).

Na een beschrijving van de weg die Trump was ingeslagen op domeinen als energie, industrie, handel, migratie en internationale relaties zei Rubio: "It is the path we ask you here in Europe to join us on." Versta: Europa moet zich spiegelen aan Trumps beleidskeuzes. 

En voor wie denkt dat speeches maar speeches zijn, is er ten slotte nog de nieuwe Nationale Veiligheidsstrategie van de VS. Daar staat het zwart op wit: "Het moet ons doel zijn om Europa te helpen zijn huidige koers te corrigeren." Dat wordt vertaald in een nog concretere doelstelling: "Het verzet voeden tegen de huidige koers binnen Europese naties."

Kan het nog duidelijker? De VS wil de koers van Europese landen bijsturen. Dat ze dit beogen als het over het Europese buitenlands beleid gaat, is volstrekt begrijpelijk en behoort tot het terrein van de diplomatie. Dat ze ook druk willen uitoefenen op het binnenlands beleid is  - zeker onder bondgenoten - een absolute afwijking van wat diplomatiek aanvaardbaar wordt geacht. 

De druk van Bill White op de Belgische regering en justitie in verband met het gerechtelijk onderzoek tegen 3 joodse besnijders is daarom geen toevallige uitschuiver. Het zal ook niet het laatste incident zijn, en evenmin is White de enige ambassadeur die voortvarend zijn ongenoegen kenbaar maakt over wat in zijn of haar gastland gebeurt. 

De rel van de voorbije weken in Polen is een ander treffend voorbeeld. Daar pikte ambassadeur Tom Rose het niet dat parlementsvoorzitter Wlodzimierz Czarzasty had verklaard dat president Trump, naar zijn oordeel, de Nobelprijs voor de Vrede niet zou verdiend hebben.

Rose noemde dat een "schandalige belediging" en verbrak alle contacten met Czarzasty (een hoogst ongebruikelijk besluit voor een ambassadeur). Dat incident is vergelijkbaar met Bill Whites uithaal naar Vooruit-voorzitter Conner Rousseau. Het valt misschien eerder in een categorie van pietluttige ruzietjes, al tonen beide voorbeelden aan dat Trumps ambassadeurs geen kritiek dulden. 

Niet alle druk komt breeduit in de pers. In maart vorig jaar al stuurde het State Department brieven naar grote bedrijven in Frankrijk met het verzoek om standaarden en programma's te schrappen die gericht waren op inclusiviteit en tegen discriminatie - wilden ze nog zaken doen in de VS. Of bedrijven geplooid zijn, is nog niet echt in kaart gebracht. Maar de druk alleen al kan effect sorteren en de marsrichting is duidelijk. 

Er kondigen zich intussen confrontaties aan tussen Europa en de VS die zwaarder wegen en verder reiken dan de discussie over de joodse besnijders in ons land.

Er hangt een conflict in de lucht over de prijszetting van Amerikaanse geneesmiddelen. Die worden volgens Trump in Europa te goedkoop verkocht, waardoor de Amerikaanse patiënten naar verhouding te veel zouden betalen. In feite valt Trump het Europese model van gezondheidszorg aan, waarin de overheid een grotere rol speelt en met de farmaceutische ondernemingen over prijzen onderhandelt. 

Er is al een krachtmeting ingezet over de digitale regelgeving van Europa. De Europese Commissie wil dat techbedrijven transparant zijn, de privacy respecteren en inspanningen doen om desinformatie te bannen. Voor Trump en de tech-Trump-fluisteraars gaat het om niets anders dan censuur en inperking van free speech. In dit verband heeft het State Department al enkele personen sancties opgelegd, onder wie gewezen Europees Commissaris Thierry Breton. 

En de president liet zich al herhaaldelijk schamper uit over de Europese bouw en inzet van windmolens. Voorlopig blijft het bij schimpscheuten, maar niets garandeert dat de VS Europa niet onder druk zal zetten om de keuze voor hernieuwbare energie terug te schroeven, ten bate van Amerikaanse LNG of olie. Ook Rubio haalde in München weer uit naar het klimaatbeleid, alsof Washington zich als strategisch doel heeft gesteld om alle groene investeringen en beleidskeuzes te kelderen.  

In het licht van die nakende krachtmetingen is de huidige rel met Bill White in België een mineur incident. Minder groot en breed dan wat nog te verwachten valt, maar wel betekenisvol.

België en Europa kunnen zich beter schrap zetten voor dit soort druk. Het belangrijkste is om voorbereid te zijn, met dossierkennis en stevige argumenten, om niet verrast te worden door mediatieke manoeuvres. Rubio's charmes en lofbetuigingen aan de Europese cultuur ten spijt, de Amerikanen aanvaarden niet langer dat Europa een eigen Europese koers wil varen.