In amper 2 weken is de prijs van aardgas op de toonaangevende Europese TTF-beurs met meer dan 40 procent gestegen. Reden: de oplopende spanningen tussen de VS en de EU over Groenland. De Europese Unie is te afhankelijk geworden van Amerikaans aardgas. Dus: wat als Trump de gaskraan dichtdraait?
Aardgasprijs stijgt ruim 40 procent door geopolitieke spanningen: wat als Trump de gaskraan dichtdraait?
40,04 euro per megawattuur. Daarop klokte de Europese gasprijs afgelopen vrijdag af op de TTF-beurs. Dat is ruim 40 procent duurder dan 2 weken geleden. Toen stond de prijs op 28,37 euro. De oplopende spanningen tussen de EU en de VS hebben daar ongetwijfeld mee te maken.
Van 40 naar 12 procent Russisch gas
Voor het conflict in Oekraïne was de EU verslaafd aan Russisch gas: meer dan 40 procent van de import kwam uit Rusland. Om van die verslaving af te raken, kon de EU eigenlijk maar bij één ander land terecht: de Verenigde Staten.
De Noren voeren al op maximale capaciteit uit, Qatar kan het gat ook niet dichten terwijl de VS door de schaliegastechniek heel grote reserves kunnen aanboren. De VS was dan ook het enige land dat zijn aanvoer naar Europa stevig kon opkrikken.
Dat gebeurde dan ook: het aandeel aangevoerd Russisch aardgas daalde in geen tijd van meer dan 40 procent naar 12 procent vorig jaar. De Amerikanen maakten een omgekeerde beweging en zijn nu na Noorwegen de 2e leverancier van aardgas aan de EU geworden.
Volgens de laatste cijfers is al 27 procent van het aangevoerde gas in de EU van Amerikaanse herkomst.
"Een wispelturige president als Donald Trump wekt onrust op de markten"
Record aan LNG
Nog opmerkelijker is dat de Amerikanen dat aardgas alleen aanvoeren met tankschepen in gekoelde vloeibare vorm, het zogenaamde LNG. Daar is de dominantie van de Amerikanen ronduit verpletterend. Nu al komt bijna 60 procent van het aangevoerde LNG in Europa uit de Amerikaanse schaliegasvelden.
Die afhankelijkheid groeit nog: vorig jaar voerden de Amerikanen maar liefst 61 procent meer LNG naar Europa dan in 2024. En het gaat almaar sneller: het Internationaal Energie-agentschap verwacht dat we dit jaar een record aan LNG gaan invoeren.
Als Trump de gaskraan dichtdraait, is dat een ramp voor het gasverslaafde Europa
Europa is zijn verslaving aan Russisch gas dus razendsnel aan het invullen voor een verslaving aan Amerikaans LNG. LNG dat niet alleen een flink stuk duurder is dan het goedkope Russische pijpleidinggas, maar nu in de handen zit van een Amerikaanse regering die Europa ronduit als een vijand beschouwt.
De markten vrezen dan ook dat Trump bij wijze van spreken zijn gaskraan ook wel eens zou kunnen dichtdraaien om Europa tot concessies te dwingen. En als Trump de Amerikaanse gaskraan dichtdraait, is dat ronduit een ramp voor het gasverslaafde Europa.
Naïef van Europa
Experts geopolitiek waarschuwen voor de naïeve koers die Europa vaart. Begin deze week nog maakte het Nederlandse Clingendael Instituut, samen met het Ecologic Institute en het Noorse Instituut voor Internationale Zaken, een verpletterende analyse.
Onder de titel Europe's Selective Blindness on Gas (Europa's Selectieve Blindheid voor Aardgas) waarschuwen ze voor de ronduit gevaarlijke koers van Europa. Die is enkel gericht op het terugdringen van Russisch gas, zonder rekening te houden met de gevolgen.
En opmerkelijk: het is onzin Noorwegen te beschouwen als een buitenlandse aanvoerder van aardgas, gewoon omdat dat land niet tot de EU behoort. In de feiten is Noorwegen een Europees land. Dan pas zie je hoe groot het overwicht van de Amerikanen is, waarschuwen Clingendael & co: de Amerikanen zijn dan goed voor maar liefst... 40 procent van het niet-Europees aangevoerde aardgas.
De enige uitweg is massaal inzetten op hernieuwbare energie
Clingendael Instittut, Nederland
Europa moet dringend zijn leveranciers van aardgas beter monitoren, zo geven ze mee. Het mag zich zeker niet vastklikken op langetermijncontracten. Dat is nu massaal aan het gebeuren met de Amerikaanse gasboeren en is dus volgens de auteurs van het rapport een totaal verkeerde politiek.
Eigenlijk is er maar één uitweg, stellen de onderzoekers: Europa moet massaal inzetten op hernieuwbare energie om zijn verslaving aan fossiele brandstoffen zoals aardolie en-gas zoveel mogelijk af te bouwen.
Anders dreig je in een perfecte storm terecht te komen: de Amerikanen die het conflict met de EU op de spits drijven met hun gas als handelswapen, Europa dat te lage gasreserves heeft én op hetzelfde moment een winterprik. En laat het nu uitgerekend dat zijn wat er de voorbije weken is gebeurd.
Europese aardgasreserves historisch laag
Want er was niet alleen de dreiging van Trump met zijn handelstarieven en zijn brutale aankondiging dat de VS mogelijk Groenland gewapend zouden overnemen, er waren ook nog de Europese gasreserves. En die zijn er niet zo goed aan toe, zo ontdekten we in de cijfers van het AGSI, het Aggregated Gas Storage Inventory . Dat houdt dagelijks de gasvoorraden in Europa bij.
Op 21 januari bleken die reserves nog met amper 47,6 procent gevuld. Amper, want vorig jaar zaten we op hetzelfde moment nog op 58,4 procent. In 2024 en 2023 was dat zelfs ruim boven de 70 procent. En de reserves blijven dag na dag dalen.
Sinds het begin van de metingen, 16 jaar geleden, hebben de gasreserves nog nooit zo laag gestaan
De aardgasreserves in Europa hebben sinds het begin van de metingen 16 jaar geleden nog nooit zo laag gestaan als nu. Alleen in het crisisjaar 2022 stonden ze lager. Maar de Russen hadden toen hun Gazprom-opslagfaciliteiten bewust laten leeglopen, om bij het uitbreken van het conflict in Oekraïne Europa het energiemes op de keel te kunnen zetten.
Europa vaardigde toen een maatregel uit: elk Europees land moest zijn opslagcapaciteit elk jaar voor de start van de winter met minstens 90 procent hebben gevuld. De Europese landen kwamen jaar na jaar die verplichting na. Alleen vorig jaar voor het eerst niet.
Samen met de winterprik van de vorige weken zorgt dat ervoor dat gasreserves momenteel op een historisch dieptepunt staan.
Nochtans maken de Europese gasnetwerkbeheerders zich nog geen zorgen, zo gaven ze mee in een schriftelijke reactie aan onze redactie. Europa heeft genoeg aanvoerlijnen om de dalende reserves op te vangen. Dat zijn onder meer... de Amerikaanse LNG-tankers.
Een Amerika waarmee Europa vorige week zelfs bijna op militaire ramkoers lag. Een perfecte storm dus. Gevolg: de gasprijzen gingen in geen tijd door het dak.
Wat betekent dit voor onze gasfactuur?
De stijging van de voorbije 2 weken zal ook zijn effect hebben op onze gasfacturen. Variabele contracten zullen heel waarschijnlijk wat duurder worden. Want nogal wat leveranciers kopen een deel van hun gas op de daggroothandelsmarkt. Die prijzen worden met enige vertraging verrekend in de factuur.
De prijspiek zal variabele contracten duurder maken
Huishoudens die een vast contract hebben afgesloten, zitten voorlopig veilig. Maar niemand weet hoe de hyperzenuwachtige gasmarkt de komende maanden zal bewegen. De recente mildere opstelling van Trump in Davos, kan de prijzen al even scherp doen dalen als ze zijn gestegen.
Net voor onze perfecte ministorm stond de gasprijs overigens redelijk laag. We zitten ook nu nog altijd mijlenver verwijderd van de torenhoge prijzen van de energiecrisis van 2022.
Feit is: Europa is meer dan ooit een speelbal van de wispelturige gasmarkt. Een gasmarkt die op haar beurt een speelbal is in de handen van een al even wispelturige Amerikaanse president. Dat is helemaal niet geruststellend en iets waar Europa dringend en ernstig over moet nadenken.
En voor de industrie?
Ook over de gasfacturen van onze energie-intensieve industrie overigens. Het hele voorbije jaar 2025 was de gasprijs op de toonaangevende Europese TTF-beurs systematisch ruim 3 keer duurder dan die op zijn tegenhanger, de Amerikaanse Henry Hub.
Dat is sinds de energiecrisis in 2022 altijd al zo geweest en het zal er met de situatie van de voorbije weken zeker niet beter op zijn geworden.
Voor onze energie-intensieve industrie is de energiecrisis nooit gestopt
De gevolgen zijn ernaar: onze energie-intensieve industrie gaat kapot aan de dure energieprijzen en kan de concurrentie met de Amerikanen en de rest van de wereld niet meer aan. Her en der worden investeringen stopgezet en bedrijven gesloten.
Voor de huishoudens is de energiecrisis ogenschijnlijk voorbij. Maar we beseffen te weinig dat dat voor onze industrie nooit het geval is geweest. Sinds 2022 kampen ze onafgebroken met hun te dure energie. Iets waar onze Europese leiders hopelijk toch ook van wakker liggen.
