Een derde van de schepen in de schaduwvloot van Rusland, Venezuela en Iran vaart zonder geldige vlag, om internationale sancties te omzeilen. Terwijl enkele Europese landen hun optreden aanscherpen, houdt België het voorlopig bij monitoren. Nochtans doorkruisten de voorbije maanden 13 schepen met valse vlag onze wateren. België werkt intussen wel aan een wetswijziging om harder te kunnen ingrijpen, blijkt uit internationaal onderzoek waar VRT NWS en De Tijd aan meewerkten.
Meer dan 500 schepen van schaduwvloot varen onder valse vlag: België werkt aan wet om ze te kunnen enteren
In het kort:
Meer dan een derde van de tankers in de schaduwvloot van Rusland, Iran en Venezuela vaart zonder geldige vlag om internationale sancties te omzeilen, blijkt uit internationaal onderzoek van VRT NWS en partners.
In de voorbije 3 maanden voeren 13 schepen met valse vlag door de Belgische EEZ; België monitort deze schepen, maar werkt aan strengere wetgeving.
Verschillende Europese landen scherpen hun aanpak aan.
Dit onderzoek kwam tot stand in samenwerking met De Tijd, KRO-NCRV (Pointer), Follow The Money, The Times, NDR, WDR, Süddeutsche Zeitung (SZ).
Half december 2025. De Ethera, een 180 meter lange olietanker die sinds oktober 2025 op een Europese sanctielijst staat en sinds juli op een sanctielijst van de VS , vaart door de Belgische Exclusieve Economische Zone (EEZ), het deel van de internationale wateren waar België voor verantwoordelijk is. Het schip is vanuit het Kanaal op weg naar Sint-Petersburg. Op 8 januari zien we het schip in omgekeerde richting door onze EEZ varen.
De Ethera maakt deel uit van de Russische schaduwvloot: om sancties te omzeilen vaart het schip niet onder Russische vlag, maar voert het de vlag van het West-Afrikaanse land Guinee.
Een schaduwvloot bestaat uit schepen die bepaalde tactieken gebruiken om sancties te omzeilen of andere illegale activiteiten uit te voeren.
Maar volgens informatie van het Europese informatiesysteem Equasis gaat het om een valse vlag. Dat bevestigt ook het Guineese schipregistratiebureau, aan wie we een lijst van 45 verdachte schepen bezorgen. “We hebben uw lijst bekeken en alle vermelde schepen varen frauduleus onder de Guineese vlag.”
Nochtans vaart de Ethera nog steeds rond, ook door onze Noordzee.
61 tankers in Europese wateren
In ons onderzoek kijken we naar 1.398 tankers van de Russische, Iraanse en Venezolaanse schaduwvloot. Die landen gebruiken die vloot om internationale handelssancties tegen hen te omzeilen. Uit data van de International Maritime Organization (IMO) blijkt dat van deze tankers er meer dan 500 rondvaren zonder vlag of met een valse vlag. Dat is meer dan een derde.
En dat gebeurt ook in Europese wateren en in onze Noordzee. Volgens ons onderzoek konden in de voorbije 3 maanden (van 1 november 2025 tot 1 februari 2026) 61 tankers uit de schaduwvloot zonder geldige vlag door Europese wateren varen. In diezelfde periode voeren 13 van die schepen door de Belgische EEZ.
Een valse vlag is niet hetzelfde als een “goedkope vlag”
Veel schepen uit de schaduwvloot varen onder “goedkope vlaggen” van landen als Palau of Vanuatu, waar de regels minder streng zijn. Hoe komt dat?
"Scheepseigenaars kiezen zelf hun vlaggenstaat", zegt professor internationaal zeerecht Klaas Willaert (UGent). Volgens het VN‑zeerechtverdrag moet er wel een soort “wezenlijke band” bestaan tussen schip en vlaggenstaat, maar door gebrek aan duidelijke invulling blijft dat grotendeels een lege doos.
“Vlaggenstaten bepalen hun eigen voorwaarden voor registratie en kunnen zo’n link eisen, bijvoorbeeld via nationaliteit van de eigenaar of de crew”, aldus Willaert. Maar zogenaamde goedkope vlaggenstaten die dat niet doen, zijn niet meer weg te denken uit de mondiale scheepvaart. "Een vermeend gebrek aan zo'n link vormt geen basis om de nationaliteit van een schip te ontkennen. Als je zo’n schip op volle zee wil betreden, heb je - zoals voor alle schepen - toestemming van de vlaggenstaat nodig.”
Wat kunnen we doen tegen deze schepen?
“Wanneer een schip geen of een frauduleuze vlag heeft, wordt het schip beschouwd als de facto ‘staatloos’ en mag elke staat het betreden en controleren”, zegt Magali Michiels, doctoraatsonderzoeker internationale politiek (VUB).
Dat is bij ons recent nog niet gebeurd.
Maar dat wil niet zeggen dat België niets doet. “Ze worden permanent gemonitord, ook al voordat ze de Belgische wateren doorvaren. En als een schip van de schaduwvloot een Belgische haven zou aandoen, zal het onverwijld aan de ketting worden gelegd", zegt woordvoerder van de federale overheidsdienst Mobiliteit Thomas De Spiegelaere.
Alleen, waarom worden die schepen dan wel ongemoeid gelaten wanneer ze door onze EEZ-wateren varen? Er wordt aan wetgeving gewerkt, laat het kabinet van minister van Justitie en Noordzee Annelies Verlinden (CD&V) weten aan VRT NWS.
“'Het VN-Zeerechtverdrag bevat al een aantal regels over het controleren en eventueel enteren van schepen, zeker wanneer ze zonder vlag of onder valse vlag varen. Om bepaalde bepalingen in België toepasbaar te maken, moeten zowel juridisch - bijvoorbeeld wie de beslissing tot enteren kan nemen - als operationeel een aantal zaken worden vastgelegd. Deze bepalingen worden momenteel uitgewerkt”, laat het kabinet ons weten.
Kunnen we een schip in beslag nemen zoals de VS dat deed?
“Een schip in beslag nemen is nog een compleet andere zaak en ligt juridisch veel complexer”, aldus Michiels.
“In het internationaal recht staat dan wel dat een schip niet zonder vlag mag varen, in de Belgische regelgeving is dit niet strafbaar. Je kan dus niet louter op basis van het ontbreken of de frauduleuze aard van een vlag een schip in beslag nemen. Dit is overigens niet uniek aan België: ook andere landen worstelen daarmee”, aldus Michiels.
Ook volgens professor internationaal zeerecht Klaas Willaert (UGent) biedt het VN-Zeerechtverdrag geen rechtsbasis om over te gaan tot aanhouding en inbeslagname van een schip met valse vlag, zoals de VS dat recent wel deed. “Daar bestaat dus enige verdeeldheid over. Toch kan de aanpak van de VS op bijval rekenen, aangezien deze assertieve strategie een lacune in het zeerecht overschrijft.”
Wat doet Europa?
In Europa proberen de lidstaten naar een oplossing te zoeken om assertiever te reageren. Recent publiceerde de Raad van de Europese Unie een verklaring die stelt dat de lidstaten gebruik mogen maken van het internationaal recht om de dreiging van de schaduwvloot tegen te gaan.
Maar “de EU-verklaring wijzigt de basisaanpak niet fundamenteel”, laat Defensie weten aan VRT NWS. “Ze bevestigt en versterkt het politieke kader om bestaande rechten onder het zeerecht ten volle te benutten.”
Nieuwe aanpak in andere Europese landen
Toch zien we in een aantal landen nieuwe pogingen ontstaan om de praktijken van de schaduwvloot aan banden te leggen.
"We hebben recent een verschuiving in de aanpak gezien, die in zekere zin het gevolg lijkt van de acties van de VS”, zegt Frederik Rogiers, doctoraatsonderzoeker internationaal zeerecht en maritieme veiligheid (UGent). Begin januari enterden Amerikaanse troepen een olietanker die ze al 2 weken volgden.
Frankrijk en Nederland
Eind januari lieten Franse militairen zich in de Middellandse Zee uit een helikopter op het dek van de Grinch zakken, een 22 jaar oude olietanker die olie vervoert voor Rusland. De Franse president Emmanuel Macron zei dat de tanker "onderworpen is aan internationale sancties en ervan verdacht wordt onder valse vlag te varen.”
In Nederland klonk het eind januari dat er “met spoed” een wetswijziging zou worden uitgewerkt om de schaduwvloot harder aan te pakken.
En nu?
Of er meteen grootscheepse acties in de Noordzee komen, is nog maar de vraag. “Hoe groot is de risicobereidheid van de Europese landen om het probleem te laten escaleren?” vraagt politicoloog Yf Reykers (Maastricht University) zich af.
Rusland wordt volgens hem steeds assertiever, “soms met gewapende mannen aan boord en drones”. Reykers pleit onder andere voor meer Europese coördinatie.
Valse vlag of Russische vlag?
Intussen reageren de Russen zelf ook: steeds meer schepen uit de schaduwvloot kiezen plots voor een Russische vlag. De Russische vlag maakt het schip meer herkenbaar bij de handhaving van sancties tegen Rusland, maar tegelijk biedt de Russische vlag ook bescherming die een valse vlag niet biedt. In december 2025 wisselden zeker 17 tankers hun (valse) vlag in voor een Russische, meldt de Britse krant The Times .
Hoe gingen we aan de slag?
We stelden een lijst samen van 1.398 schepen op basis van een lijst van de Kyiv School of Economics en een lijst van Tanker Trackers . Schepen behoren zowel tot de Russische, Venezolaanse als Iraanse schaduwvloot.
Van alle schepen controleerden we de status in de GISIS -database van het IMO.
We vroegen ook na bij 27 vlaggenstaten of schepen inderdaad geregistreerd stonden bij hen. Van 11 ervan kregen we een antwoord.
Om te bepalen welke schepen door Europees water voeren, bekeken we de routes in de periode van 1 november 2025 tot 1 februari 2026.
