Na Vlaanderen keert ook VS de voedingsdriehoek om, met opvallende hoofdrol voor vlees en zuivel

Net als bij ons worden in de VS de voedingsrichtlijnen van de overheid op gezette tijden herzien. Onder de noemer 'real food', echte voeding, presenteerden de Amerikaanse ministers van Volksgezondheid Robert F. Kennedy Jr. en zijn collega van Landbouw Brooke Rollins vorige week de nieuwe voedingsdriehoek. 

Die nieuwe driehoek vertoont opvallende gelijkenissen met de Vlaamse voedingsdriehoek. Dat viel ook de voedingsexperte Loes Neven op . Neven is voedingsexperte bij Gezond Leven. Dit Vlaamse instituut lanceerde bij ons in 2017 de huidige versie van de voedingsdriehoek. 

De plaats van een voedingsmiddel in de voedingsdriehoek weerspiegelt het effect op je gezondheid: hoe hoger in de driehoek, hoe beter voor je gezondheid. In de oude piramide, met brede basis en smalle top, was dit net omgekeerd. 

Toen ze de Amerikaanse driehoek zagen, waren ze bij Gezond Leven blij verrast dat de Amerikanen dezelfde redenering gevolgd leken te hebben. "Maar als je van naderbij kijkt, zie je dat de invulling bij hen op een aantal punten toch anders is", zegt Neven. 

In de Amerikaanse driehoek is de hiërarchie minder duidelijk dan in de Vlaamse. Net als in het Vlaamse model, krijgen groenten en fruit een prominente plaats bovenaan in de piramide. Maar in tegenstelling tot bij ons, zetten de Amerikanen vlees en zuivel - dus dierlijke eiwitbronnen - helemaal in de linkerbovenhoek”, stelt de diëtiste vast. 

Door de manier waarop we lezen - te beginnen van linksboven - springen ze het meest in het oog. In de bijhorende tekst worden deze voedingsproducten sterk aanbevolen.

In Vlaanderen is vlees veel lager in de voedingsdriehoek geplaatst. Dat gebeurde enerzijds omdat de vleesconsumptie volgens Gezond Leven veel te hoog ligt, veel hoger dan gezond is. 

Anderzijds hebben ze bij het Vlaams instituut ook gekeken naar de duurzaamheid, naar de impact op het milieu, legt Loes Neven uit. "In deze tijd kan je voor je aanbevelingen niet alleen kijken naar wat gezond is voor de mens; je moet ook rekening houden met wat gezond is voor de planeet." Vleesproductie is nu eenmaal schadelijker dan plantaardig voedsel produceren.

Maar waar moeten we dan onze eiwitten vandaan halen? Want als we de Amerikaanse voedingsdriehoek mogen geloven en de alomtegenwoordige proteïne-labels op allerlei producten in de supermarkten hebben we dat toch heel hard nodig? Volgens Neven is dat laatste vooral een marketingding, om producten als gezond en onmisbaar in de markt te zetten. 

"Eiwitten zijn een belangrijke voedingscomponent", dat staat volgens Loes Neven buiten kijf. "Ze zijn belangrijk voor de spieropbouw, voor jonge kinderen in de groei en bij ouderen voorkomen ze spierafbraak."

Maar ze ziet geen eiwittekort bij de bevolking. "Integendeel, we eten meer eiwitten dan nodig is. Anderzijds betekent een hoge inname niet meteen een gezondheidsrisico. "Daarvoor moet je al heel extreem veel eiwitten eten."

Wat is dan een goed alternatief voor vlees om een gezonde hoeveelheid eiwitten binnen te krijgen? Daarvoor kijkt Neven naar plantaardige bronnen, zoals peulvruchten, noten en volle graanproducten. Bovendien hebben die vaak het voordeel dat ze vezelrijk zijn, vult de diëtiste aan. Daardoor zijn ze ook nog eens beter voor je gezondheid.

Een ander opvallend verschil dat Neven spotte, is de plaats van graanproducten. "Graanproducten worden in de Amerikaanse piramide helemaal onderaan gezet, terwijl het verhogen ervan recent nog door de Belgische Hoge Gezondheidsraad als gezondheidsadvies nummer 1 naar voren werd geschoven." 

Neven begrijpt dat de Amerikaanse minister van Volksgezondheid Kennedy en co de inname van koolhydraten willen inperken. Dat doen ze ook, door de consumptie van zwaar bewerkte graanproducten, zoals wit brood of koekjes af te raden. 

De voedingsexperte merkt op dat volkoren graanproducten zoals volkorenbrood en havermout een belangrijk gezondheidsvoordeel bieden: “Ze beschermen bijvoorbeeld tegen darmkanker en hebben een gunstig effect op de cholesterol.” Dat onderkennen de Amerikanen ook: in hun voedingsadvies worden vezelrijke granen als gezond naar voren geschoven.

Zowel in de Amerikaanse als de Vlaamse driehoek is er ook plaats voor vetten. Waar er in de jaren 90 nog een taboe rustte op vetten en alles light moest zijn. "Men dacht toen echt dat vetten de demonen waren en dé oorzaak waren van hart- en vaatzieken en overgewicht."

Maar dat was een verkeerde opvatting, omdat vetten relatief veel calorieën leveren. "Eén gram vet levert 9 kilocalorieën, terwijl een gram koolhydraten of eiwitten slechts 4 kilocalorieën leveren", legt Loes Neven uit. 

Omdat vetten dubbel zoveel calorieën bevatten, werden ze als slecht gezien. Maar nu is het inzicht gegroeid dat het eten van vetten, zoals die in volle zuivel en noten zitten, niet per definitie nadelig moet zijn. "Dergelijke producten kunnen wel in een gezond voedingspatroon passen." Vandaar ook dat Kennedy en Trump het drinken van volle melk promoten. 

Minister Kennedy bindt met zijn nieuwe voedingsadvies verder de strijd aan met wat we ultrabewerkte voeding zijn gaan noemen. Die term verwijst naar alle voedingsmiddelen die verschillende en soms complexe industriële bewerkingsstappen hebben ondergaan. 

Die voeding is vaak rijk aan toegevoegde suikers, vet en zout. Concreet gaat het om snoep, snacks en fastfood. Terwijl die in de Vlaamse voedingsdriehoek nog in een rode bol werden gedropt, werden ze resoluut uit de Amerikaanse driehoek geknikkerd. 

In de Vlaamse driehoek werd ongezonde voeding zoals frisdranken, alcohol en frieten nog in die bol gestopt omdat ze voor vele Vlamingen nog deel uitmaken van hun voedingspatroon. 

"Wat in de bol buiten de driehoek staat, zijn extraatjes, voor af en toe, maar hou ze beperkt. We willen niet met het vingertje zwaaien, maar een kompas aanbieden richting betere en milieuvriendelijkere eetgewoontes", klinkt het bij Gezond Leven.