'Ultrabewerkte voeding' leidt tot overgewicht, maar wat is dat precies en hoe kun je het herkennen in de winkel?

De term 'ultrabewerkte voeding' verwijst naar alle voedingsmiddelen die verschillende en soms complexe industriële bewerkingsstappen hebben ondergaan. 

De voedingsindustrie gebruikt verschillende bewerkingsstappen om producten te produceren. Het hoeft daarom niet altijd om ingewikkelde processen te gaan, zoals extrusie of hydrogenatie. Ook het koken van groenten, het bakken van vlees, het pasteuriseren van melk en het invriezen van fruit vallen onder de noemer "bewerkingsstappen". 

Heel veel van het voedsel dat we consumeren, heeft dus één of andere vorm van bewerking ondergaan. Dat hoeft niet altijd een probleem te zijn: "Een bewerking kan ervoor zorgen dat we veilig kunnen consumeren en er niet ziek van worden", zegt Sofie Verdoodt van het Vlaams Instituut Gezond Leven in De Wereld Vandaag op Radio 1. "Ook zorgt het pasteuriseren van melk er bijvoorbeeld voor dat we het product langer kunnen bewaren." 

Er is alleen een verschil tussen bewerkte en ultrabewerkte voedingsmiddelen: de ultrabewerkte variant is vaak rijk aan toegevoegde suikers, verzadigde vetzuren, zoals palmolie en een grote hoeveelheid zout. 

Al is een duidelijke lijn trekken tussen bewerkte en ultrabewerkte voeding vaak moeilijk: choco (met palmolie) kan je zonder meer bij de ultrabewerkte voeding rekenen. En ook de Belgische friet, want die wordt gefrituurd (een bewerkingsstap met ongezonde implicaties). "Maar een verse kant-en-klaarmaaltijd met veel groentjes kan perfect evenwichtig zijn."

"De nutritionele kwaliteit van ultrabewerkte producten is vaak heel laag", luidt het bij Verdoodt. Bovendien raken ultrabewerkte voedingsmiddelen vaak de "sweetspot van het zoet, zout en vettige", licht ze toe. "Dat spreekt aan en maakt het voor mensen moeilijk om er nog mee te stoppen eens ze een hapje hebben gegeten."

De hypersmakelijkheid en het hoge gebruiksgemak van de ultrabewerkte voeding werken overconsumptie in de hand. "En het is net die overconsumptie die voor een gewichtstoename zorgen en zo kunnen eventuele gezondheidsproblemen zich ontwikkelen". 

Ultrabewerkte voedingsmiddelen hebben meestal een redelijk lange ingrediëntenlijst - met ingrediënten die niet altijd te herkennen zijn. "Die lange lijst, dat is vaak een rode vlag", vertelt Verdoodt.  

Hou ook vooral de voedingsdriehoek in het achterhoofd. "Bekijk welke plaats het product heeft in de voedingsdriehoek. Daar ligt de focus in de eerste plaats op de onbewerkte of minimaal bewerkte voeding".

"En als je toch voor het rek koekjes of ontbijtgranen staat, dan kan de nutriscore helpen om je toch naar de betere keuze te leiden", aldus Verdoodt. "Kies voor de A- of de B-score, in plaats van de C- of D-score."

Maar het is niet eerlijk om alle verantwoordelijkheid zomaar bij de consument in de supermarkt te leggen, want er lijkt geen ontsnappen meer te zijn aan ultrabewerkte voeding. Bovendien zit er ook een heuse marketingmachine achter.  

"De voedingsindustrie wil zijn producten zo aantrekkelijk mogelijk in de markt zetten. Dat werkt de verheerlijking ervan in de hand. Zo wordt het moeilijk voor de consument om aan die producten te weerstaan."

Ook de prijs speelt een rol. De gezonde en meest duurzame keuze zou de gemakkelijkste en goedkoopste optie moeten zijn. Zolang dat niet het geval is, is het moeilijk voor de consument om voor zichzelf en niet voor de portemonnee te kiezen. 

Wat kunnen enkele oplossingen zijn? "Producenten zouden op zoek kunnen gaan naar de sweetspot van gezonde producten. Maar ook het beleid kan een rol in spelen: met het reguleren van de marketingpraktijken zou de trend kunnen keren."