"Mijlpaal die we liever niet hadden gezien": voorbije 3 jaar waren wereldwijd warmste ooit gemeten

De planeet blijft met een rotvaart opwarmen. Dat blijkt ook nu weer uit het langverwachte jaarrapport van 2025, een soort "staat van het klimaat" op aarde. 

Ondanks een zwakke La Niña, een weerfenomeen dat de wereldwijde temperatuur een beetje drukt, schaart 2025 zich in de top 3 van warmste jaren ooit gemeten. Het moet enkel het warmste jaar 2024 en het jaar 2023 (met een miniem verschil) laten voorgaan. 

Onderstaande grafiek toont hoe de aarde sinds 1950 structureel opwarmde: de balkjes geven aan hoe hoog de gemiddelde jaartemperatuur elk jaar boven het gemiddelde van de periode 1850-1900 uit klom. 

Dat het snel gaat met de opwarming, blijkt ook uit volgende gegevens: 

• De voorbij 11 jaar waren de warmste 11 jaar ooit gemeten op aarde. 

• Antarctica tekende de warmste jaartemperatuur op sinds het begin van de metingen.

• In februari was de gecombineerde oppervlakte van zee-ijs aan beide polen de laagste sinds het begin van de metingen eind jaren 70. 

Als de huidige opwarming zich doorzet, zal de wereld structureel anderhalve graad zijn opgewarmd tegen het einde van dit decennium. Dat is maar liefst 10 jaar eerder dan ingeschat toen het klimaatakkoord van Parijs werd getekend in 2015. De huidige structurele opwarming bedraagt intussen 1,4 graden Celsius. 

"We zien dat onze berekeningen worden ingehaald door de realiteit en dat het klimaat nog sneller opwarmt dan wetenschappers dachten", schetst VUB-professor en klimaatwetenschapper Wim Thiery. "Het gaat dus steeds sneller."

"Die (structurele opwarming met) anderhalve graad is geen afgrond waar we gaan invallen, maar we weten dat elk tiende van een graad extra telt als we nog fellere weersextremen willen vermijden", vertelt Samantha Burgess, hoofd van de dienst Klimaatverandering bij Copernicus. Het beperken van de uitstoot blijft dus uitermate nuttig. 

Onderstaande kaarten tonen hoe rood de aarde kleurde tijdens de voorbije 3 jaar. Hoe roder, hoe groter de afwijking naar boven. Hoe blauwer, hoe koeler. 

Mauro Facchini is hoofd Aardobservatie bij het directoraat Ruimtevaart van de Europese Commissie. Hij noemde de 3 jaar van anderhalve graad opwarming die we net beleefden "een mijlpaal die iedereen liever niet wilde zien".

Hij en zijn collega's beklemtoonden herhaaldelijk dat de data dienen om aan te reiken aan de beleidsmakers wereldwijd, en om hen te helpen de juiste keuzes te maken.   

Vorig jaar was er geen opwarmend effect van het weerfenomeen El Niño in de Stille Oceaan - integendeel zelfs, er was een zwakke La Niña met een omgekeerd effect.  

Dat 2025 opnieuw zo'n hoge plaats bekleedt in de lijst van de vele tientallen jaren die al zijn opgevolgd, komt voornamelijk omdat de mens massaal broeikasgassen blijft uitstoten. CO2 is het belangrijkste broeikasgas, en blijft bovendien eeuwenlang in de atmosfeer hangen waar het zich opstapelt. 

Een tweede belangrijke factor is de opwarming van de wereldwijde oceaan, die zowat 90 procent van de extra warmte opneemt. Ook in 2025 bleken onze zeeën en oceanen gemiddeld heel erg warm vergeleken met het verleden. Hoe warmer de oceaan, hoe warmer de planeet. 

Tegelijk was er een kleinere natuurlijke opname van broeikasgassen door land en zee. Zo was er op land een kleinere netto opname door de vele bosbranden, die door de klimaatverstoring in de hand worden gewerkt en daardoor ook intenser kunnen uitvallen. Daarbij komt een massa door de natuur opgeslagen CO2 in één klap weer vrij.  

Hoe meer de zee opwarmt, hoe kleiner de capaciteit om CO2 op te nemen. Dat bleek ook uit een studie die vorig uitkwam: tijdens de mariene hittegolf in de Noordzee van 2023, werd zowat een miljard ton minder CO2 door de zee opgenomen. 

Ook lag het aantal aërosolen in de atmosfeer lager, laat Copernicus weten. Lees: de lucht was zuiverder, waardoor er meer zonnestraling de aarde kon bereiken. Dat komt onder meer omdat schepen minder zwaveldeeltjes uitstoten. Tot slot speelden ook andere atmosferische circulaties een rol, onder meer aan de Zuidpool. 

De opwarming van de planeet veroorzaakt steeds meer en steeds intensere weersextremen. Denk aan lange hittegolven, droge periodes, intense regenval met mogelijke overstromingen, meer hittedagen, of net zeer koude periodes door de klimaatverstoring. Die treedt op als gevolg van de klimaatopwarming. 

In december maakte World Weather Attribution, een team van klimaatwetenschappers dat de impact van de klimaatopwarming in kaart brengt, al bekend dat 2025 niet minder dan 157 extreme weerfenomenen beleefde, bijna 1 om de 2 dagen dus. 

Maar er is een minder zichtbare impact, Wim Thiery noemt ze "sluimerende gevolgen". Het gaat dan bijvoorbeeld over de stijging van de zeespiegel en het oprukken van bepaalde virussen naar andere delen van de wereld. "We moeten met 20 meter zeespiegelstijging of meer rekening beginnen te houden voor de zeer lange termijn. Er is ook de opkomst van tropische virussen zoals dengue en zika in onze gebieden de komende decennia."

De mens moet er dus op één of andere manier in slagen om de uitstoot van broeikasgassen snel en drastisch te beperken. "De nieuwste gegevens zijn niet bemoedigend, maar ze onderstrepen vooral de urgentie om te handelen", zei Facchini daarover. 

Het is net om alle gevolgen te kunnen beperken, dat een drastische beperking van de uitstoot heel dringend is en blijft. Hoopgevend is alvast dat de oplossingen op tafel liggen, onderstreept Wim Thiery. "We weten perfect hoe we dit probleem kunnen indammen en stabiliseren. We hebben een massale uitrol nodig van klimaatvriendelijke technologieën zoals hernieuwbare energie, warmtepompen en elektrisch transport."

"Er zijn hoopvolle tekens. Wind- en zonne-energie samen waren in de eerste 3 kwartalen van vorig jaar goed voor 18 procent van de wereldwijde elektriciteitsproductie. Het jaar daarvoor was dat nog 15 procent. De groei van energie uit wind en zon is nu sterker dan de vraag. Ze kunnen dus elektriciteit uit kolen en gas uit de markt gaan duwen. We zitten daar op een kantelpunt."

"De technologieën zijn beschikbaar, maar wat we nodig hebben is ambitieus klimaatbeleid dat die technologieën massaal ingang laat vinden." 

Het Met Office, het Britse KMI, gaf eind 2024 een vrij correcte voorspelling voor vorig jaar: ze zegden dat 2025 het op 1 of 2 na warmste jaar zou worden. Wat zeggen ze voor volgend jaar?

Er komt weinig verandering, zegt Samantha Burgess van de Dienst Klimaatverandering van Copernicus: "Het Met Office verwacht dat we na volgend jaar over 4 jaar bekeken gemiddeld boven anderhalve graad zullen blijven. Het wordt wellicht het op 3 na warmste jaar, kort na 2023 en 2025."

Het ziet er dus naar uit dat de wereld voorlopig ontsnapt aan een nieuw warmste jaar ooit. Maar dat er een nieuw recordjaar komt, lijkt slechts een kwestie van tijd. Volgens het weerbureau van de VN, de WMO, is de kans 80 procent dat er tussen nu en 2030 een nog warmer jaar komt dan het voorlopige recordjaar 2024. 

Naar het einde van volgend jaar zou er overigens een nieuwe El Niño kunnen beginnen, wat de wereldwijde temperatuur opnieuw wat kan omhoogduwen. Maar om nu al met zekerheid te kunnen zeggen dat El Niño er komt in het najaar, is nog te vroeg, benadrukten de specialisten tijdens de persbriefing.