Tijdens de mariene hittegolven van 2023 heeft de wereldoceaan zo'n 10 procent minder CO2 opgenomen - bijna een miljard ton - dan normaal gezien te verwachten was, bijna de helft van de jaarlijkse uitstoot van de hele Europese Unie. Het is geen goed nieuws in tijden van een opwarmende planeet en opwarmend zeewater, maar er is een lichtpuntje: de daling is kleiner dan gevreesd, zo blijkt uit een nieuwe internationale studie waaraan ook het Vlaams Instituut voor de Zee (VLIZ) meewerkte.
"Zoals een glas bruiswater in de zon": oceaan nam in 2023 een miljard ton minder CO2 op door hittegolf
Michaël Torfs
Gepubliceerd:
In een notendop:
De oceaan nam in 2023 een miljard ton minder CO2 op
Dat is 10 procent minder dan verwacht, en het equivalent van de helft van de jaarlijkse CO2-uitstoot van de EU
Dat komt omdat het zeewater in 2023 recordtemperaturen haalde, onder meer in de noordelijke Atlantische Oceaan
Bij een 'mariene hittegolf' vermindert de capaciteit van het zeewater om CO2 op te nemen
Toch kwam het cijfer als een verrassing, vertelt Peter Landschützer van het VLIZ, die aan de studie meewerkte
In tijden van een opwarmende planeet, is het belangrijk om dit fenomeen verder te blijven opvolgen
De studie verschijnt vandaag in Nature Climate Change en werd geleid door een team van ETH Zürich, aangevuld door een team van internationale klimaatwetenschappers, onder wie Peter Landschützer van het Vlaams Instituut voor de Zee (VLIZ) in Oostende.
Voor de CO2-waarnemingen gebruikten ze onderzoeksvaartuigen, vrachtschepen en meetboeien, in combinatie met satellietgegevens en machine learning om wereldkaarten samen te stellen van de CO2-gehaltes aan het zeeoppervlak.
De mens stoot door het gebruik van fossiele brandstoffen veel meer CO2 uit dan de natuur kan opnemen. Daardoor blijft er veel CO2 in de atmosfeer hangen, en warmt de wereld langzaam maar zeker op. Toch corrigeert de natuur nog behoorlijk: de wereldoceaan vangt ongeveer een kwart van de CO2-uitstoot op, en neemt tegelijk ongeveer 90 procent van de overtollige warmte uit de atmosfeer op.
Maar de capaciteit van de oceaan (omdat alle oceanen met elkaar verbonden zijn, spreken we hier in het enkelvoud, in het concept van wereldoceaan, red.) om CO2 op te nemen, is niet eindeloos. Het vermogen daalt wanneer het zeewater opwarmt.
2023 was zo'n jaar waarin records werden gebroken. Er waren verschillende mariene hittegolven waarbij het zeewater uitzonderlijk warm was, de oppervlaktewateren haalden recordtemperaturen. Onderzoekers waren dan ook heel benieuwd om het effect ervan te zien. Want hoeveel het CO2-opnamevermogen van de oceaan daalt bij warm zeewater, was nog onduidelijk.
Vergelijk het met een glas bruiswater. Het CO2 gaat bij opwarming door de zon ontsnappen
Biochemicus Daniel Müller, hoofdauteur van de studie
"Vergelijk het met een glas bruiswater", zegt Daniel Müller, biochemicus en hoofdauteur van de studie. "Als dat opwarmt in de zon, dan ontsnapt het opgeloste CO2 als gas in de lucht. In de zee gebeurt hetzelfde."
In 2023 blijkt het dus te gaan om 10 procent minder CO2-opname, het equivalent van een miljard ton CO2. Vergeleken met wat te verwachten was, is de minder opgenomen CO2 het equivalent van bijna de helft van de jaarlijkse uitstoot van de EU. "Dat kwam als een verrassing", geeft Peter Landschützer van het VLIZ toe aan VRT NWS. 2023 was immers een jaar met een El Niño. "In zulke jaren is de globale CO2-opname door de oceaan doorgaans net groter omdat er minder uitstoot is in de Stille Oceaan."
Maar dat was dus duidelijk niet het geval. Onder meer in de noordelijke Atlantische Oceaan was er een krachtige mariene hittegolf. Het effect van El Niño werd er helemaal teniet door gedaan. "De hoge zeewatertemperaturen verlaagden de oplosbaarheid van CO2, wat leidde tot een abnormale CO2-uitgassing", zegt Müller.
Biologische pomp
Geen goed nieuws dus. We weten intussen dat ook in 2024 de oceaantemperaturen gemiddeld vrij hoog bleven - de extra uitstoot daardoor moet nog berekend worden - en dat de trend er een is naar warmer zeewater. Maar toch is er ook goed nieuws. Er zijn ook nog andere factoren in het spel die de opname en afgifte van CO2 door de oceaan beïnvloeden, en die in 2023 een positieve invloed hadden. Daardoor is de uiteindelijke impact kleiner dan gevreesd.
Het gaat dan onder meer om de gelaagdheid van de waterlagen (de stratificatie). Die voorkwam dat er CO2-rijk water uit diepere lagen naar het oppervlak kwam. En er was (is) de biologische pomp. Organismen die aan fotosynthese doen om te groeien in de bovenste, zonnige waterlagen, sterven daarna af en zinken naar de oceaanbodem. Zo wordt het CO2 diep in zee vastgeklikt.
Het verklaart ook waarom El Niño een positief effect heeft op de CO2-balans. Tijdens EL Niño verzwakt de circulatie in de tropische Stille Oceaan, waardoor koud, CO2-rijk water niet meer naar het oppervlak kan stijgen. Daardoor stoot dat deel van de Stille Oceaan in een El Niño-jaar vrijwel geen CO2 uit.
Onderzoek gaat voort
Het onderzoek gaat de komende jaren verder, met de analyse van 2024 die nu kan beginnen. Landschützer zegt dat de onderzoekers ook op Amerikaanse data rekenen. Die data dreigen (voor een deel) weg te vallen als de regering-Trump verder zou snoeien in klimaatonderzoek. "We maakten gebruik van Europese metingen, maar ook voor een groot deel van Amerikaanse data via SOCAT (Surface Ocean CO2 Atlas). Als die data zouden wegvallen, zou dat jammer zijn."
Intussen tonen de nieuwe data aan dat de klimaatopwarming zichzelf kan versterken. Het blijft daarom belangrijk om de klimaatopwarming zoveel mogelijk af te remmen, door zo snel mogelijk de uitstoot van broeikasgassen te verminderen. En daar is nog een reden voor: wanneer de oceaan CO2 opneemt, verzuurt ze ook steeds verder, waardoor er organismen afsterven.
Over de diensten die de oceaan ons levert, is op VRT MAX een WetenSNAP-filmpje te zien .
Meer lezen? Het onderzoek is net gepubliceerd in Nature Climate Change .
