"Wie weet vandaag nog wat het echt betekent om in oorlog te zitten?": Laurent (87) en Lea (90) reageren op 'alarmerende' toespraak Rutte 

Lea Van Gerven (90) uit Mortsel en Laurent Marting (87) uit Koersel (Beringen) hebben allebei de Tweede Wereldoorlog meegemaakt. Daarover getuigden ze eerder al in verschillende VRT-programma's, zoals 'Kinderen van het Verzet ' en '80 jaar vrede '.

Wat oorlog aanricht, weten beide overlevers dan ook maar al te goed. Laurent verloor tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn beide ouders. Zijn vader en moeder waren actief in het verzet, werden opgepakt - voor de ogen van Laurent - en kwamen niet terug. Zijn vader werd geëxecuteerd in Breendonk, zijn moeder heeft hij nooit meer gezien. Vandaag koestert hij nog altijd de afscheidsbrief van zijn vader.

"De oorlogsretoriek die we vandaag horen, doet me denken aan vroeger", zegt hij. "Opnieuw horen we onheilspellende berichten en een vijandige dreiging waarvoor we klaar moeten zijn."

Lea deelt die bezorgdheid. Ook bij haar roept de uitspraak van Rutte heel nare herinneringen op.

Op 5 april 1943 lieten 83 bommenwerpers van het 8ste Amerikaanse Bomber Command hun dodelijke lading op Mortsel vallen met als doelwit de Erlafabriek waar Duitse vliegtuigen hersteld werden. Slechts enkele bommen troffen doel, de rest van de 600 bommen kwam neer in het midden van woonwijk Oude-God en zo ook op 3 scholen. Balans: 936 doden, 1.342 gewonden en meer dan 3.000 vernielde huizen. Het was een van de dodelijkste bombardementen in de Benelux tijdens de Tweede Wereldoorlog. 

Lea zat in het eerste leerjaar van de Sint-Lutgardisschool. Haar zus Mia in het tweede. De kinderen liepen in paniek de klas uit en werden onder een betonnen trap geduwd. Alles bewoog, daarna werd het stil en hoorde je buiten wenen, roepen en krijsen. De hele school lag plat. Lea en haar zus bleven ongedeerd.

"Ik ging haast al spelend door die oorlog, zo jong was ik, maar ik heb verschrikkelijke dingen meegemaakt", zegt Lea. "Wie weet vandaag nog wat het echt betekent om in oorlog te zitten?"

Zowel Lea als Laurent heeft de toespraak van Rutte in het nieuws gehoord. "Rutte had dit niet mogen doen, niet op die manier", reageert Lea dan ook scherp. "Rutte sprak over Poetin alsof hij al aan onze deur staat. Dat is overdreven. Met zo’n toon jaag je mensen onnodig angst aan."

Laurent ziet het niet anders. "Het klopt dat we vandaag beter voorbereid moeten zijn op mogelijke dreigingen", zegt hij. "Maar oorlogstaal maakt mensen bang en sluit alternatieven bijna op voorhand uit. Zo’n speech helpt ons niet per se om oorlog te voorkomen, misschien zelfs integendeel."

De NAVO-baas had dan ook voorzichtiger moeten communiceren. "Hij zal ongetwijfeld goed geïnformeerd zijn", zegt Lea. "Maar dat betekent niet dat hij in het openbaar zo’n onheilspellende toon moet aanslaan. Misschien wilde hij ons waarschuwen voor een reële dreiging, maar ik betwijfel of dit de juiste manier was."

Is die dreiging dan niet echt? "Zeker wel", zegt Laurent. "Maar of Poetin het bij Oekraïne houdt, of ook de Europese Unie zou binnenvallen, dat weten we niet. Dat laatste lijkt mij vergezocht." Toch houdt de oorlog in Oekraïne hem wakker. "De Russen hebben ooit samen met ons tegen de nazi’s gevochten. Ik kan niet begrijpen wat hen vandaag bezielt om andere landen binnen te vallen."

Ook Lea vindt niet dat we naïef moeten zijn. "Natuurlijk ben ik bang voor een nieuwe oorlog. Want laat ons wel wezen, er ís in Oekraïne al een oorlog bezig", zegt ze. "Maar als Poetin effectief voor onze deur stond, zouden we het ook wel weten. We mogen niet vergeten dat er nog andere opties zijn dan vechten."

Van stijgende defensie-uitgaven tot de omstreden uitnodigingsbrieven voor een vrijwillige legerdienst bij Vlaamse minderjarigen: de angst voor oorlog lijkt vandaag alomtegenwoordig.

"Investeren in defensie is nodig, we moeten altijd paraat zijn", zegt Laurent daarover. "Maar daar hoort een kanttekening bij. Er zijn ook andere maatschappelijke uitdagingen die we niet mogen vergeten. Denk maar aan armoede. Het zou wraakroepend zijn als we die problemen laten liggen en alleen nog in wapens investeren."

Ook Lea ziet een verandering in mentaliteit. "De samenleving is harder en wispelturiger geworden. Conflicten leiden vandaag veel sneller tot spanning. Het is alsof we verleerd zijn om met elkaar in gesprek te gaan."

Oorlog mag nooit als een vanzelfsprekende optie worden gezien, besluit Laurent. "Dan vergeten mensen wat hij werkelijk betekent. Wat wij hebben meegemaakt, zou nooit nog iemand mogen overkomen."