80 jaar na het eind van WO II in Europa kan Lea Van Gerven, die het bombardement op Mortsel overleefde, gelukkig nog altijd navertellen wat haar tijdens de oorlog overkomen is. Het bombardement was het meest dodelijke van de oorlog in de Benelux. "Al die kruisjes op de begraafplaats, dat zijn allemaal mensen die recht hadden op een leven zoals wij, maar die dat niet hebben gehad, dus dat moet je blijven herdenken", benadrukt ze.
Lea Van Gerven overleefde zwaarste bombardement van Benelux: "Al die kruisjes zijn mensen die recht hadden op een leven"
80 jaar na het einde van de Tweede Wereldoorlog in Europa (8 mei 1945) in een periode waarin die lange periode van vrede onder druk staat, wil de VRT het brede publiek met mini-documentaires een terugblik geven op de oorlogsperiode. Telkens staat het verhaal van 1 iemand centraal.
In 1943 is Lea 8 jaar. Ze zit in Hoeilaart op school. "Maar de school waar ik zat, was helemaal kapot", zegt ze in de docu '80 jaar vrede'.
"Wij wonen in de Pieter Reypenslei in Mortsel. Mama is in verwachting van mijn jongste broer. Ik ga met mijn zus naar school, naar Sint-Lutgardis, ongeveer 5 minuten van waar wij wonen."
5 april 1943
5 april 1943 is een zonovergoten maandag. Lea zit in het 1e leerjaar. "Iedereen is gelukkig omdat het zo'n mooi weer is. Maar dat duurt niet lang."
"Die dag is er alarm. Op zo'n moment moeten we onder onze bank kruipen. Dat is gezegd, gevraagd en geoefend. Maar wij hebben dat niet gedaan. Wij willen meteen naar buiten lopen: uit de klas, door de gang, naar de speelplaats. Weglopen, weg."
"De leerkrachten hebben ons gelukkig tegengehouden en ons onder de trap geduwd. Daar hebben wij, een grote groep kinderen, dat bombardement meegemaakt."
"De bommen vallen, je hoort vanalles instorten. (...) Je ziet het niet, maar je hoort het wel."
En dan is het ineens stil.
"En dan begint het geroep, het gekrijs, het geween. De school is een puinhoop, waar de tram rijdt, is het ook een puinhoop. Vijf scholen zijn er geraakt, ze moesten Erla hebben, ze hebben dat geraakt, maar ook nog 5 scholen."
Na de eerste golf bommen, strompelt haar moeder de school binnen. Zij leidt hen over het puin van de ingestorte school. "We zijn nog maar net in de schuilkelder van mijn grootvader wanneer de 2e golf valt."
Bombardement van Mortsel
Op 5 april 1943 willen Amerikaanse bommenwerpers de Erla-fabrieken nabij Mortsel bombarderen. Daar herstellen de Duitsers hun gevechtsvliegtuigen.
De Amerikanen worden erg gehinderd door toestellen van de Luftwaffe en door Duits luchtafweergeschut. Slechts 5 van de meer dan 800 afgegooide bommen raken hun doelwit.
Het merendeel valt op de wijk Mortsel - Oude God. Er vallen in totaal 936 doden, onder hen 238 kinderen. Het is het meest dodelijke bombardement van WO II in de hele Benelux.
Vader ziet ravage bij terugkeer uit Antwerpen
Haar vader werkt in Antwerpen op de Meir. "Hij komt normaal met de tram naar huis, maar die rijden niet meer. Hij is dan te voet naar huis gekomen. Onderweg heeft hij alles gezien."
"Hij heeft ons in zijn armen genomen, ons vastgepakt en hij kon ons niet meer loslaten. Hij was zo blij dat wij er uitgekomen waren."
Pas toen mijn dochter me erover aansprak, ben ik beginnen te vertellen
Lea Van Gerven
Hoewel de beelden op haar netvlies gebrand staan, praat Lea er jarenlang met niemand over. "In het begin wil je dat niet, je wilt het gewoon wegduwen. Je bent maar een kind dus je laat het achter. Pas toen mijn dochter me erover aansprak, ben ik beginnen te vertellen."
Dat de bommen Amerikaans waren, van de geallieerden dus, heeft het volgens Pieter Serrien, voorzitter van vzw 5 april 1943, altijd moeilijk gemaakt om dit bombardement te herdenken. Hoewel de Amerikanen wisten dat de bommen uit koers geraakt waren, zijn ze toch nog gedropt. Burgerslachtoffers waren dus onvermijdelijk.
V-bom in oktober 1945
Voor Lea Van Gerven is het bombardement in Mortsel trouwens niet het enige dat ze meemaakt.
Op 25 oktober 1944 is er een bombardement met een V-bom op de school in kasteel Fruithof in Berchem waar ze dan les volgt. Die valt net voor de school, waar Lea en haar zus Mia nog maar net aangekomen zijn. Op de website van de vzw 5 april 1943 staat het verhaal zoals ze het aan haar dochter, Ingrid Pira, Groen-politica en voormalig burgemeester van Mortsel, verteld heeft.
De trappen liggen vol met kapot glas. Haar zus is gewond geraakt door een glasscherf die haar kaak scheurt van de mond tot aan haar oor. Een lelijk litteken is de tastbare herinnering. Lea zelf zal als gevolg van de schok 14 dagen scheel zien.
Scholen een jaar dicht
Hierna wordt beslist alle scholen in Antwerpen de rest van het schooljaar te sluiten. In het huis van het gezin Van Gerven worden alle bedden beneden gezet omdat het boven te onveilig is.
"Zo gaat het hele schooljaar 44-45 voorbij", zegt Van Gerven . "Een verloren schooljaar, maar dat geeft niks. In september 45 doen we ons jaar gewoon over. Na de V-bom op Fruithof kunnen ze niets anders doen dan alle scholen in Antwerpen sluiten."
"Zeker na het bombardement op Mortsel is er het gevoel dat het genoeg geweest is met schoolkinderen die sterven. Eigenlijk waren die V-bommen erger dan de bombardementen tijdens de oorlog. Omdat ze niet te controleren waren. Ze konden altijd en overal vallen."
Voor Lea Van Gerven is het dan ook enorm belangrijk om WO II en de gruwel ervan te blijven herdenken. "Al die kruisjes op de begraafplaats, dat zijn allemaal mensen die recht hadden op een leven zoals wij, maar die dat niet hebben gehad, dus dat moet je blijven herdenken."
80 jaar later vertellen de laatste getuigen daarom over wat ze meegemaakt hebben. Lea Van Gervan is 1 van hen, maar ook mensen die toen overleden zijn, krijgen opnieuw een gezicht.
De portretten worden tussen 5 en 11 mei zowel op VRT 1, op VRT Canvas als op VRT MAX getoond. Op VRT MAX staat ook een ruim aanbod aan documentaires en fictie over WO II.
Regionaal nieuws uit Antwerpen


