Strijd om Russische tegoeden zet Euroclear vol in de wind: wat als het vertrouwen in die bank wankelt?

Nog altijd bewandelt de Europese Commissie het pad om mogelijk de in Europa geblokkeerde Russische tegoeden aan te spreken om Oekraïne te steunen. Die miljarden zitten hoofdzakelijk bij het effectenhuis Euroclear in Brussel.

Premier Bart De Wever maakt zich zoals bekend zorgen over die plannen. Wat als Rusland dat geld ooit terugeist en juridisch zijn gelijk haalt? Wie staat dan garant voor die miljarden? 

En professor financieel recht Veerle Colaert (KU Leuven) legde daar gisteren nog een vraag bovenop: wat zou de impact op Euroclear zijn? Die Belgische financiële instelling wordt vandaag zowat beschouwd als de smeerolie van het Europese financiële systeem. 

Daaraan raken kan een zorgwekkende cascade in gang zetten, waarschuwde Colaert. "Als Euroclear op die manier in de wind wordt gezet, dan heeft dat een impact op onze financiële markten. Dat is een signaal geven dat activa die bij Euroclear staan niet veilig zijn."

Centrale banken spreiden vandaag hun financiële risico's wereldwijd en beleggen daarom bijvoorbeeld ook in Europese aandelen en obligaties. Om dat te kunnen doen, kan je niet anders dan via een Europees clearinghuis als Euroclear gaan. "Het is als het ware de toegangspoort tot de Europese kapitaalmarkten", vertelt Colaert.

"Dat hele systeem is gebaseerd op vertrouwen: je moet uiteindelijk altijd aan je geld kunnen", vult Jan Van Hove aan, professor internationale economie aan de KU Leuven. "Als je net die hele rechtsorde ondergraaft, loop je het risico dat andere landen alternatieven gaan uitwerken."

En dan draaien alle hoofden naar China. "Het is volgens mij in dat geval niet de vraag óf, maar wel wannéér China een alternatieve instelling zal lanceren. Dat hebben ze eerder al gedaan: met de New Development Bank (NDB) bieden ze sinds enkele jaren een alternatief voor het Internationaal Monetair Fonds (IMF) van de Verenigde Naties."

"De vraag stellen, is ze beantwoorden", zegt Tom Simonts, financieel econoom bij KBC. "Euroclear is een van de belangrijkste internationale clearinghuizen en een quasi monopolist. Je kunt nu eenmaal ook geen 6 van zulke systemen hebben, want dan krijg je interconnectieproblemen."

Om een idee te krijgen van de grootteorde: Euroclear leidde in 2024 331 miljoen transacties in goede banen, goed voor een waarde van meer dan 1,16 biljoen euro. Het beheerde ook meer dan 40 biljoen euro aan tegoeden (en daar zitten dus ook die 185 miljard euro aan Russische tegoeden bij, die door Euroclear bevroren zijn).

Naast Euroclear is er nog het iets kleinere Clearstream in Luxemburg. En dan zijn er wereldwijd nog een reeks grote 'nationale' effectenhuizen zoals CSDC en CCDC in China en DTC en State Street in de VS. Maar die zijn veel minder relevant voor de Europese markt. 

Daarover is onder economen veel discussie, maar Colaert ziet in elk geval wel wat economische risico's opdoemen. Ze redeneert dat andere landen in de wereld dan mogelijk veel minder geneigd zullen zijn om hun reserves - via Euroclear - in Europese aandelen en obligaties te beleggen. Van Hove gaat verder op dat scenario.

"Nu bestaat er een soort natuurlijke interesse van de rest van de wereld om Europese schulden te financieren. Maar als de vraag naar obligaties daalt, stijgt de kostprijs voor Europese overheden om geld te lenen, wat voor veel landen met een hoge staatsschuld een probleem zal zijn. Dat zal uiteindelijk ook de langetermijnrente doen stijgen."

Daarnaast wordt de euro, naast de dollar, vandaag internationaal ook gezien als een belangrijke reservemunt. "Als landen door onzekerheid en wantrouwen in Euroclear minder euro's gaan aanhouden verzwakt de positie van de euro", zegt Van Hove. "Dan speel je met vuur."

Een zwakke euro heeft namelijk ook impact op onze economie: de prijzen voor energie en grondstoffen zullen stijgen, waardoor het inflatiespook weer opdoemt. Lees: hogere prijzen in de winkel en aan de pomp.

"Na de brexit was het de ambitie van België om met Brussel de rol van Londen als financieel centrum van Europa te kunnen overnemen", weet Van Hove. "Met wat er nu gebeurt met Euroclear, of wat er eerder gebeurde met Swift (Russische banken werden uitgesloten uit het internationale financiële systeem dat Swift beheert, red.), richt je reputatieschade aan."

Die schade is trouwens nu al een feit, denkt Van Hove. "Je moet jaren bouwen aan zo'n goede, veilige reputatie. Denk aan de banksector in Zwitserland. Maar je verliest die in een vingerknip."

Van Hove vermoedt dat niet alleen China, maar ook andere Europese landen in dat gat zullen proberen te springen om zich te profileren als 'veilig land' voor internationale financiële reserves. "Net daarom wil De Wever iedereen mee in bad trekken."

Nee, onder meer Paul De Grauwe, professor aan de London School of Economics, heeft al aangegeven dat hij niet gelooft in het spook van financiële of economische crisis.

"Waarom zouden mensen hun deposito’s uit de banken weghalen, omdat het Russische geld wordt doorgespeeld aan Oekraïne om zich beter te verdedigen tegen de brutale Russische agressie?", vroeg hij zich onlangs af in De Morgen. "Mijn ervaring is dat telkens de politiek aan de financiële sector raakt, het spook van de financiële crisis wordt bovengehaald. Sommige politici raken daar danig van onder de indruk."

Colaert kan die redenering enigszins volgen als je het hebt over het bevriezen van de Russische tegoeden. "Het bevriezen van geld is nu eenmaal een gekende en vaak toegepaste techniek."

"Wat Europa nu wil proberen, is nog nooit in de geschiedenis gebeurd. En het wordt dan goedgepraat omdat het 'slechts gaat om een lening aan Oekraïne'. Zo rek je wel het internationale recht op een ongeziene manier."

Of zoals de CEO van Euroclear vorige week zelf schreef in een brief aan Commissievoorzitter Ursula von der Leyen en Europese Raadsvoorzitter Antonio Costa: "De wereld zou dit kunnen zien als een confiscatie."