"Dit zal ons gewoon worden opgedrongen": hoe plan van Europese Commissie over Euroclear (niet) tegemoetkomt aan bezorgdheden van België

De Europese Commissie heeft vandaag een wetsvoorstel voorgesteld om 90 miljard euro vrij te maken voor steun aan Oekraïne. Dat kan op 2 manieren gebeuren: ofwel leent de Europese Unie geld op de financiële markten, door middel van obligaties, ofwel worden de in Europa geblokkeerde Russische tegoeden aangesproken. Die bevinden zich hoofdzakelijk bij het effectenhuis Euroclear in Brussel, waar zo'n 185 miljard euro staat geblokkeerd.

De Belgische regering is daar heel bezorgd over en vreest voor juridische en financiële gevolgen als Rusland dat geld zou terugeisen. Ons land eist daarom staalharde garanties. Volgens Europees Commissievoorzitter Ursula von der Leyen is de Commissie in haar wetsvoorstel aan de meeste van die bezorgdheden tegemoetgekomen.

Er is naar een aantal bezorgdheden geluisterd, beaamt financieel expert Veerle Colaert (KU Leuven), "maar zeker niet naar allemaal". "En de vraag is of het feit dat ze ernaar geluisterd heeft ook tot een adequate oplossing heeft geleid", vraagt ze zich af in De Wereld Vandaag.

Een van de garanties die ons land in dit wetsvoorstel gekregen heeft, is dat andere lidstaten "bilaterale garanties" zouden geven aan België. Dat houdt in dat een aantal lidstaten met België afzonderlijk afspraken zouden maken om garant te staan voor een deel van het geld dat naar Oekraïne gaat en mogelijk door Rusland wordt teruggeëist. "Als België of Euroclear zou worden aangesproken om die tegoeden toch terug te betalen aan Rusland, dan zouden die bilaterale garanties worden aangesproken", legt Colaert uit.

De Commissie zou daar in tweede instantie nog een garantie bovenop leggen, door te gaan lenen op de financiële markten en België daarmee te vergoeden. 

Over die garanties is echter nog heel wat onzekerheid, geeft Colaert aan. Ten eerste is er de vraag of die vergoedingen er onmiddellijk zullen komen. "Misschien zal België toch nog een stuk moeten overbruggen, want zo snel gaat dat niet om een beroep te doen op die garanties."

Een tweede probleem dat mogelijk opduikt, "is dat die garanties zoals ze nu in de wettekst staan, enkel de bedragen van de lening zelf dekken". "Maar bij zo'n procedure komen heel wat andere kosten kijken. Er kunnen extra schadevergoedingen zijn, er kunnen extra intresten gevraagd worden. En dat wordt niet afgedekt door die garanties. Dus een volledige dekking van alle risico's die België loopt, is er denk ik nog altijd niet." 

Bovendien moet de bijkomende garantie van de Commissie unaniem goedgekeurd worden door alle lidstaten. "Dat is een vrij zware procedure en de vraag is of dat gehaald gaat worden."

Colaert sluit zich dan ook aan bij het standpunt van de Belgische regering dat dit wetsvoorstel nog geen volledige garantie biedt. Het is ook maar de vraag of voldoende lidstaten bereid gaan zijn om bilaterale garanties te geven. In de wettekst staat dat de lening pas aan Oekraïne gegeven kan worden, als er voldoende lidstaten zijn die die bilaterale garanties willen geven. En ook de grootte van de lening zal daarvan afhangen. "Als er maar voor laat ons zeggen 80 miljard euro garanties worden gegeven, dan kan er maar voor 80 miljard worden uitgeleend." 

De tweede optie, dat de Europese Commissie geld leent op de financiële markten om Oekraïne te steunen, beschouwt Colaert niet als een serieus voorstel. Het zou enkel bedoeld zijn om te tonen dat de Commissie alle opties heeft onderzocht. Het is geweten dat de Commissie de voorkeur geeft aan het gebruik van de Russische tegoeden.

Bovendien rijzen ook bij deze optie problemen. "Het eerste is dat je intrest moet betalen als je op de markt gaat lenen. Dat zijn belangrijke kosten." Het tweede probleem is dat daar "onmiddellijk een grote schuld tegenover staat".

België staat eigenlijk een beetje met de rug tegen de muur, besluit Colaert na het lezen van het wetsvoorstel. Ze wijst er op dat de Commissie in het deel over de Russische tegoeden gekozen heeft voor een wettelijke basis waar geen unanimiteit voor nodig is. "Puur juridisch kan België eigenlijk buitenspel gezet worden. Ik vrees dat, zoals het er nu uitziet, de kans reëel is dat dit gewoon wordt opgedrongen aan België."

Colaert maakt zich daarnaast ook zorgen over de reputatie van Europa op de financiële markten. De Commissie pakt dat helemaal niet aan, hekelt ze. "Als Euroclear op die manier in de wind wordt gezet, dan heeft dat een impact op onze financiële markten. Dat is een signaal geven dat activa die bij Euroclear staan, niet veilig zijn."

Andere landen en dan met name China zouden als reactie wel eens kunnen beslissen om hun tegoeden weg te halen uit Europa, vreest Colaert. China heeft namelijk ook veel tegoeden bij Euroclear staan. "Dat zijn beleggingen in aandelen van Europese bedrijven. Dus dat betekent dat buitenlandse mogendheden in de toekomst niet meer geneigd zullen zijn om in Europese bedrijven te investeren en onze economische situatie er serieus op achteruit zou kunnen gaan."

De federale regering-De Wever heeft al laten verstaan dat het nieuwe voorstel van de Commissie nog altijd te weinig garanties biedt en de risico's nog te veel bij België alleen liggen. Ze kan dat niet aanvaarden, klinkt het.

Het is nu aan de regering om de komende weken nog zoveel mogelijk op dit dossier te proberen wegen, zegt politiek journalist Bart Verhulst in De Wereld Vandaag. Op 18 december is er een Europese top in Brussel. De Commissie verwacht dat de Europese lidstaten de knoop tijdens die top doorhakken.

"Er zal overleg zijn op het allerhoogste niveau", weet Verhulst, mogelijk dus tussen premier De Wever en Commissievoorzitter Von der Leyen. De Wever geeft aan dat België zeker niet alleen staat en wel degelijk steun krijgt van andere landen, zegt Verhulst, maar dat die landen hun mond niet opendoen.

"Dit is een zeer vervelend dossier voor ons land en het besef dringt door dat we dit niet gaan halen", zegt Verhulst. Hij wijst erop dat de regering er nu vooral op mikt om zoveel mogelijk duidelijk te maken dat België dit niet wil, om dat achteraf mogelijk als een juridisch argument te kunnen gebruiken: wij hebben dit nooit gewild. "Of dat voor een rechtbank aanvaard zal worden, is nog iets anders."

Colaert ziet nog een andere mogelijkheid voor België. De Commissie gebruikt artikel 122 uit het EU-verdrag als wettelijke basis voor het gebruik van de Russische tegoeden. Een artikel dat bedoeld is voor economische noodzaak. "De vraag is of dat hier aan de orde, want dat artikel is eigenlijk bedoeld om economische problemen in de EU aan te pakken."

Het is niet de eerste keer dat de Commissie artikel 122 inzet en daar is in het verleden al meermaals kritiek op gekomen. "Want de EU grijpt steeds vaker naar dat wetsartikel om maatregelen te nemen waar lidstaten het niet mee eens zijn. België zou dus nog het argument kunnen maken dat er geen correcte juridische basis is. En dat dat ook een onzekere juridische basis is, want als die wordt geannuleerd, kan dat heel het systeem ondermijnen. En dan wordt het pas echt een grote soep."