Er moet een speciale noodprocedure komen waardoor een militair transport zich binnen de Europese Unie gemakkelijker over de landsgrenzen heen kan verplaatsen. Dat staat in een voorstel van de Europese Commissie, dat VRT NWS kon inkijken. Nu duurt het in sommige gevallen tot een maand voor zo’n militair konvooi toelating krijgt om een EU-land binnen te rijden, maar dat moet in de toekomst sneller, vindt de Commissie.
Europese Commissie heeft plan klaar om militaire konvooien sneller door de EU te laten rijden
Lukas Lecluyse
Gepubliceerd:
Samenvatting:
De Europese Commissie stelt een noodmechanisme voor om militaire transporten sneller over EU-grenzen te laten bewegen, met minder administratieve rompslomp en snellere procedures in crisissituaties.
Elk EU-land zou één centraal contactpunt moeten oprichten en een uniform digitaal formulier invoeren, terwijl militaire transporten in noodsituaties voorrang krijgen en minder vergunningen nodig hebben.
"Militaire mobiliteit is jarenlang verwaarloosd, en met dit pakket laat de Commissie eindelijk zien dat ze bereid is er de aandacht aan te geven die het verdient", zegt Wouter Beke, Europarlementslid en lid van de commissie Defensie.
Het voorstel maakt deel uit van het breder pakket van de Unie om militaire mobiliteit (lees: de verplaatsing van voertuigen en materieel voor militaire doeleinden) over landsgrenzen heen te vergemakkelijken. Nu stoten militaire konvooien vaak op heel wat infrastructuurproblemen en een administratieve rompslomp.
Stel dat er zich ooit een concrete dreiging voordoet, dan moeten legers snel ingezet kunnen worden, zowel binnen de eigen landsgrenzen als daarbuiten. Dat klinkt eenvoudiger dan het is, zeker binnen een complexe politieke gemeenschap als de Europese Unie. Elk land binnen de EU heeft verschillende standaarden en (douane)regels. Dat maakt van grote militaire transporten vaak een huzarenstuk.
In sommige gevallen kunnen wachttijden voor zo’n transport oplopen tot meer dan een maand, en dat is in tijden van onrust op het Europese continent onaanvaardbaar, vindt de Commissie.
Noodmechanisme
In het voorstel van de Europese Commissie staat dat in geval van noodsituaties de aanvraagprocedure een stuk sneller moet verlopen en dat al die douaneregels met een korrel zout genomen mogen worden. Zo zou de Raad een soort noodtoestand kunnen uitvaardigen, waardoor colonnes voorrang krijgen en de verplichting om een nationale vergunning te hebben, zou vervallen. Die "militaire Schengenzone" in tijden van nood zou zeker 1 jaar lang gelden.
De Commissie vraagt ook dat elk land 1 centraal contactpunt opricht voor het aanvragen van die vergunningen. Nu verschilt dat van land tot land, van het ministerie voor Buitenlandse Zaken tot de binnenlandse veiligheidsdiensten, wat het hele proces alleen maar vertraagt . Een uniform, digitaal formulier zou dat proces nog sneller moeten doen verlopen.
Ook zouden die militaire transporten sneller en eenvoudiger toegang moeten krijgen tot brandstof.
Het voorstel van de Europese Commissie gaat nu naar het Europese Parlement en de Raad van Ministers, waar het goedgekeurd moet worden. De verwachting is dat er binnen die instanties voldoende draagvlak is om de bureaucratische regels voor militaire transporten over de landsgrenzen heen te vereenvoudigen.
Geen wonderoplossing
De kwestie is alleen nog maar belangrijker geworden nu de landen aan de oostgrens van de Europese Unie proberen om hun militaire posities verder te versterken. Veel van het militaire materieel dat ze daarvoor nodig hebben, komt bijvoorbeeld aan in de haven van Antwerpen/Zeebrugge, maar geraakt door heel wat papierwerk en infrastructuurproblemen moeilijk ter plaatse.
Het voorstel van de Europese Commissie is daarin zeker geen wonderoplossing. Er zullen de komende jaren nog veel investeringen moeten gebeuren in infrastructuur, zoals bruggen, tunnels en spoorlijnen, om grote militaire transporten mogelijk te maken. Uit een rapport van vorig jaar van de Europese Unie bleek immers dat veel tunnels te smal zijn en veel bruggen niet sterk genoeg zijn om zo’n groot transport mogelijk te maken.
De ambitie van de Europese Unie om het infrastructuurnet compatibel te krijgen met de militaire noden, werd ook meegenomen in de recente beslissing van het militaire bondgenootschap NAVO om 5 procent van het bbp van de lidstaten te investeren in defensie. 1,5 procent van dat cijfer is bedoeld om te investeren in militaire infrastructuur, zoals bruggen en wegen.
Het voordeel is wel dat zulke grote infrastructuurprojecten ook vaak de burgers ten goede zullen komen, omdat ze nieuwe wegen, bruggen en tunnels krijgen om zich over te verplaatsen.
"Militaire mobiliteit is jarenlang verwaarloosd, en met dit pakket laat de Commissie eindelijk zien dat ze bereid is er de aandacht aan te geven die het verdient", reageert Wouter Beke, Europarlementslid voor CD&V en lid van de commissie Defensie in het Europees Parlement, aan VRT NWS.
"Als we onze strijdkrachten en hun materieel door heel Europa willen kunnen verplaatsen, hebben we echte investeringen in infrastructuur langs de prioritaire corridors nodig, én echte regulatoire samenwerking om de bureaucratie terug te dringen. In die zin is een militair Schengen niet langer optioneel; het is essentieel voor onze collectieve verdediging."
Toch blijven enkele moeilijke dossiers nog steeds zonder directe oplossing. "Ook de IJzeren Rijn (de spoorlijn tussen de Haven van Antwerpen/Zeebrugge en het Duitse Ruhrgebied, red.) is essentieel voor deze militaire mobiliteit én voor de versterking van onze haven, maar blijft helaas geblokkeerd door Nederland."
België tekende vorige week nog een intentieverklaring om mee de schouders te zetten onder een ambitieus initiatief dat een ‘militaire mobiliteitszone’ wil creëren in Centraal- en Noord-Europa: de Central Northern European Military Mobility Area (CNE MMA). Het project bouwt voort op de samenwerking tussen Nederland, Duitsland en Polen, die in januari 2024 een project voor een modelcorridor voor militaire mobiliteit lanceerden.
Boost voor defensie-industrie
Naast de bijkomende inspanningen voor militaire mobiliteit, wil de Europese Commissie ook de defensie-industrie een duw in de rug geven. Zo wil ze het proces versnellen waarbij Europese defensiebedrijven nieuwe technologie kunnen gebruiken voor de ontwikkeling van defensiesystemen. Dat meldt Reuters op basis van gelekte Europese documenten.
Daarbij wordt vooral gekeken naar artificiële intelligentie. De Commissie is duidelijk: het gebruik van dat soort technologieën in wapensystemen is niet langer een nice to have, maar een noodzakelijkheid.
"In dit ontwerp zegt de Commissie dat moderne oorlogsvoering een transformatie ondergaat door artificiële intelligentie, autonome wapensystemen en kwantumtechnologie te integreren", zo staat er in het ontwerp. "Europa moet leren van Oekraïne. De ontwikkeling en de implementatie van dit soort disruptieve innovaties is niet langer een vrijblijvend beleid."
De keuze om artificiële intelligentie te gebruiken in wapensystemen, zogenoemde ‘killer bots’, is omstreden, omdat de angst leeft dat die wapens doelwitten kunnen kiezen en aanvallen zonder menselijke tussenkomst en controle. Dit kan leiden tot oncontroleerbare en onvoorspelbare beslissingen.
De Europese Unie weerlegt dat argument op basis van hun ‘human in the loop’-principe: er is altijd een mens die de uiteindelijke beslissing moet nemen over het al dan niet inzetten van een wapensysteem.
