Tanks, drones of schepen? Waar moeten de extra miljarden voor defensie aan uitgegeven worden? 3 experts werpen hun licht op wat er met die verhoogde militaire budgetten aangekocht zou moeten worden.
"We bouwen het verkeerde leger": 3 experten kijken kritisch naar Europese defensie-uitgaven
Lukas Lecluyse
Gepubliceerd:
We werpen even een blik op het conflict in Oekraïne. Daar werden begin deze maand tientallen peperdure Russische bommenwerpers beschadigd of vernietigd door een vloot erg goedkope, maar zeer doeltreffende drones. Innovaties zoals explosieven in 3D-geprinte omhulsels, gemonteerd op drones en geleid door software, kunnen Russische tanks uitschakelen voor een paar 1.000 euro.
Veel Europese landen kijken naar Oekraïne om hun toekomstige defensiestrategie te bepalen. Ze vragen zich af of het nu wel nog zinvol is om dure wapens als gevechtsvliegtuigen, tanks en afweersystemen aan te kopen.
Daniel Fiott: "Focus op moderne technologie"
Volgens Daniel Fiott, auteur en hoofd van het defensieprogramma van het Centrum voor Veiligheid, Diplomatie en Strategie (CSDS) van de Brussels School of Governance (BSOG), is er niet enkel geld, maar ook een goed uitgekiende langetermijnstrategie nodig om de Europese defensie opnieuw op de rails te krijgen.
"Bij defensie-uitgaven draait het niet alleen om hoeveel je uitgeeft, maar vooral waar je het aan uitgeeft. We moeten investeren in capaciteiten die bruikbaar zijn in uiteenlopende militaire scenario’s", zegt hij.
Hoewel de focus nu ligt op de dreiging uit Rusland, waarschuwt Fiott dat Europa zich ook moet voorbereiden op mogelijke crises in Afrika, het Midden-Oosten of zelfs in de Stille Oceaan. Daarbij pleit hij voor innovatie: "Defensie-uitgaven moeten niet enkel naar wapens gaan, maar ook naar technologieën die zowel militair als civiel inzetbaar zijn."
Europa heeft de luxe niet om te kiezen tussen klassieke wapensystemen en moderne technologie. We hebben op veel vlakken een tekort, en militaire planners hebben een brede mix nodig
Daniel Fiott pleit voor een weldoordachte langetermijnstrategie
Maar moet Europa dan kijken in de richting van de klassieke wapensystemen, of kiest het beter voor moderne technologie als aanvalsdrones? "Europa heeft niet echt de luxe om te kiezen: we hebben zowel tanks en gevechtsvliegtuigen nodig als innovatieve oplossingen zoals commerciële drones", zegt Fiott.
Europa is volgens hem op vele vlakken militair onderbemand. "Een goede militaire planner heeft een brede mix aan capaciteiten nodig. Hoewel Oekraïne slim gebruikmaakt van commerciële technologie op het slagveld, hebben ze ook nog steeds zwaar materieel nodig zoals straaljagers en raketafweer. We moeten investeren in massa én innovatie — met oog voor commerciële technologieën die een groot militair effect kunnen hebben."
Wat zou Daniel Fiott doen met een onbeperkt defensiebudget?
Als Daniel Fiott minister van Defensie was, zou hij snel investeren in middelen die nodig zijn voor een uitputtingsoorlog. "We moeten kunnen produceren: munitie, raketten en ander verbruiksgoed — snel en in grote hoeveelheden," stelt hij. Daarnaast pleit hij voor meer Europese zelfstandigheid binnen NAVO, vooral op het gebied van inlichtingen, surveillance en verkenning (ISR).
"We zijn op dat vlak zwaar afhankelijk van de VS, terwijl we juist daar onze eigen capaciteiten moeten versterken." Fiott benadrukt ook het belang van mensen: "Het zijn de soldaten die voor ons vechten. Dus moeten we hen goed trainen, uitrusten en ondersteunen. Investeren in personeel is net zo cruciaal als investeren in technologie."
Roger Housen: "We bouwen het verkeerde leger"
Ook volgens oud-kolonel en defensie-expert Roger Housen zijn de bijkomende investeringen in conventioneel militair materieel broodnodig. "Je moet weten: in Europa zijn er 1,3 miljoen militairen, maar slechts een derde daarvan is inzetbaar, omdat er gewoonweg te weinig materieel is. Dat geldt ook voor het Belgische leger: we hebben onvoldoende pantservoertuigen om alle landmachteenheden uit te rusten."
Maar volgens Housen gaat het probleem veel verder dan enkel tekorten van militair materieel. "Er wordt nagenoeg geen rekening gehouden met het feit dat veel materieel niet Europees en niet interoperabel is (systemen kunnen niet goed met elkaar samenwerken, red.). Je kunt ze dus moeilijk inzetten op het slagveld omdat communicatie onmogelijk is."
De oplossing ligt volgens Housen bij de voorbereiding op een mogelijk conflict. Daarbij mogen we niet langer kijken naar de conflicten van het verleden (stellingenoorlogen zoals de Eerste Wereldoorlog), maar moet Europa bouwen aan het leger van de toekomst.
Daarbij moet België dringend werk maken van een echte defensiestrategie, gebaseerd op wat hij de "strategie van minimale spijt" noemt. Dat houdt in dat je de optie kiest waarbij je in het slechtste geval de minste spijt zult hebben over je beslissing.
We moeten specialiseren: niet elk land moet alles kunnen, maar elk moet iets goed kunnen
Volgens oud-kolonel Roger Housen is er een gebrek aan strategie
"Je moet vandaag investeren in wat je morgen sowieso nodig zal hebben, ongeacht het type oorlog", zegt hij. Concreet betekent dat investeren in basiscapaciteiten zoals luchtverdediging, logistiek, medische ondersteuning, bescherming van kritieke infrastructuur en voldoende munitievoorraden. "Dat zijn systemen die je altijd nodig hebt — in elke oorlog, in elk scenario."
Daarnaast pleit Housen voor internationale afspraken binnen de NAVO of andere bondgenootschappen. "We moeten specialiseren en redundantie vermijden. Niet elk land moet alles kunnen, maar elk moet iets goed kunnen." Tot slot benadrukt hij het belang van samenwerking met de defensie-industrie: "Langlopende contracten moeten garanderen dat we snel kunnen opschalen als het nodig is."
Housen is kritisch voor het huidige beleid: "Nee, we hebben op dit moment geen strategie van minimale spijt. We volgen gewoon de NAVO-doelstellingen, maar dat is niet genoeg. Daarmee bouw je een leger dat misschien inzetbaar is aan de oostgrens van Europa, maar niet in staat is om ons eigen land of Noord-Afrika te verdedigen. Het is onvoldoende polyvalent."
Wat zou Roger Housen doen met een onbeperkt defensiebudget?
Roger Housen ziet 2 essentiële uitgangspunten voor het leger van de toekomst. "Eerst moet je kunnen beschermen wat van jezelf is – je bevolking en je kritieke infrastructuur. Dat zijn de missions of necessity", zegt hij. Denk aan luchtverdediging, logistiek, medische hulp en bescherming tegen drones of chemische dreiging.
Daarnaast moet België ook bijdragen aan de collectieve verdediging binnen de NAVO of Europa. "We moeten afspraken maken over wie wat doet en hoeveel en specialiseren waar nodig", stelt Housen. "Die twee lagen vormen de basis van een doordachte defensiestrategie. Als minister van Defensie zou ik bijvoorbeeld meer inzetten op maritieme middelen."
Michelle Haas: "België heeft bepaald materieel nu eenmaal nodig"
Minister van Defensie Theo Francken (N-VA) heeft al aangekondigd dat ons land meer zal investeren in dat zware militaire materieel, maar is dat wel zo'n goed idee in een snel veranderend militair ecosysteem? "Ja", zegt defensie-expert bij de UGent Michelle Haas.
"Het materieel dat België nu aanschaft, bijvoorbeeld voor de lucht- en landcomponent, is eigenlijk het absolute minimum om de rol die België nationaal en internationaal wil spelen te vervullen. Onze F-16's (en in de toekomst de F-35's, red.) die aan de oostgrens mee het luchtruim bewaken, nationaal paraat staan en in andere internationale operaties zijn ingezet, blijven essentieel."
Ook in het veranderende ecosysteem heeft een leger volgens Haas ook gewone militairen op het terrein nodig. "Hybride capaciteiten en dreigingen kunnen niet los van het conventionele verhaal worden beschouwd. Rusland gebruikt ook niet enkel goedkope drones, ze blijven enorme aantallen militairen rekruteren en de productie van hun conventionele middelen opvoeren. Het is geen 'of'-verhaal, maar een 'en'-verhaal."
Haas vindt het wel belangrijk dat er goed nagedacht wordt over wélk materieel er met dat geld aangekocht wordt. "Op korte termijn lijkt het bijvoorbeeld niet mogelijk voor ons land om tanks te hebben. Het materieel dat we hebben, moet een reflectie zijn van de rol die België wil spelen op het internationaal toneel. Dat debat moet dus wel grondig gevoerd worden", zegt ze.
"Als we ooit iets gaan willen bijdragen in Oekraïne, dan moeten we naast militairen ook materieel hebben, inclusief ondersteuning en voorraad."
Wat zou Michelle Haas aankopen met een onbeperkt defensiebudget?
"Ik denk dat de richting die nu door onze regering wordt uitgeschreven wel correct is. Er wordt ingezet op rekrutering, algemene paraatheid, de cyberveiligheidsafdeling van Defensie krijgt meer middelen en ons land zal luchtafweer aankopen. Dat zijn allemaal correcte investeringen, denk ik."
"Er is wel nood aan een nieuwe strategische visie om de toekomst van de krijgsmacht vorm te geven, maar nu gaat het vooral om het heropbouwen van een krijgsmacht die op veel vlakken onvoldoende paraat staat door decennia aan besparingen. Het is een saai antwoord, maar zo denk ik er wel over."
