Hoe kan je je blootstelling aan microplastics verkleinen? Met deze 6 tips kan je meteen aan de slag

In Genève probeert de wereld momenteel een VN-verdrag af te kloppen dat plasticvervuiling moet tegengaan. Die top vestigt nog maar eens de aandacht op het probleem. De Belgische chemicus Leo Baekeland ontwikkelde in 1907 de allereerste plasticsoort. Een eeuw later duiken sporen van de kunststoffen overal op in het milieu.

Plastic vergaat niet in het milieu, maar valt uiteen in kleinere stukken. Vooral de microplastics (kleiner dan 5 millimeter) en de nog kleinere nanoplastics (kleiner dan 1 micrometer) baren zorgen. Die zijn zo klein dat ze tot in het lichaam doordringen. Ze zijn al teruggevonden in ons bloed, in onze longen en in onze hersenen.

Hoe ongezond dat allemaal is, weten we nog niet goed. Het wetenschappelijk onderzoek is nog jong en veel deeltjes zijn zo klein dat we ze nog maar pas kunnen meten, met de duurste technologie. Maar wellicht verhogen microplastics de kans op allerlei chronische aandoeningen zoals overgewicht, een verhoogde cholesterol, hart- en vaatziekten, immuniteitsstoornissen en kanker.

Reden genoeg om de blootstelling zo veel mogelijk te vermijden. Met deze 6 tips kan je zelf een verschil maken in je eigen huishouden.

Jana Asselman (Ugent), professor en expert in microplastics, moet niet lang nadenken over de snelste winst. "Alle dranken uit plastic flessen", antwoordt ze zonder aarzelen. "Zeker waterflessen, want we drinken nu eenmaal zeer veel water."

Als je water drinkt uit wegwerpflessen, krijg je via die weg veel microplastics binnen. "Het grootste probleem is de dop van een PET-fles: draai je die los, dan creëert dat wrijving, en daarbij komen deeltjes vrij", legt Asselman uit. Die deeltjes belanden onvermijdelijk in je drinkwater.

Wil je daar iets aan doen, dan vervang je die wegwerpflessen best door glazen flessen. Wil je overschakelen op kraantjeswater, maar vind je de smaak wat raar, dan kan je filterkannen gebruiken.

En wat met herbruikbare drinkflessen van plastic? "Bij mij thuis hebben we er veel", zegt Asselman. "Die genereren sowieso minder microplastics omdat de kwaliteit van het materiaal veel beter is."

"Wel letten we erop dat de schroefdraad aan de buitenkant van de fles zit (zodat de dop om de flessenhals heen past, zoals op de foto boven dit stuk, red.). We vervangen die ook als de kinderen er bijvoorbeeld op gebeten hebben." 

"Vermijd om voedsel op te warmen in plastic verpakkingen, zeker als die er niet voor gemaakt zijn", raadt Asselman aan. Bakjes van de beenhouwer of kant-en-klare maaltijden opwarmen in de microgolf: je doet het dus beter niet.

Maar ook rijst in plastic builtjes of plastic theezakjes vormen een risico.

"Plastic zal altijd microplastics vormen zodra het blootgesteld wordt aan wrijving of warmte", legt Asselman uit. "Doe de rijst dus uit het builtje voor je die kookt. En schep je eten over op een bord of in een kom van glas of pyrex, zelfs bij een slaatje."

Kunnen we dan die plastic potjes van de meeneem-Chinees niet hergebruiken? Da's toch duurzaam? "Je kan dat zeker doen, maar steek er dan stoepkrijt of vijzen in. Droge voeding kan eventueel ook nog wel. Maar zeker geen eetwaren die je nadien opwarmt."

Niet alleen wegwerppotjes zijn gemaakt van plastic. Heel wat keukengerei is dat ook, denk maar aan spatels, snijplanken...

"Sommige mensen vinden dat plastic keukengerei gemakkelijker, bijvoorbeeld omdat je het in de vaatwas kan steken", zegt Asselman. "Oké, maar vervang het dan wat sneller. Kijk na of het beschadigd is of begint af te brokkelen."

De beste oplossing blijft overschakelen naar ander materiaal, bijvoorbeeld een houten spatel of snijplank. Die moet je dan wel met de hand afwassen.

En wat met bijvoorbeeld drinkbekertjes of borden voor kinderen? Ook die zijn vaak van plastic. "Maar daar zou ik me niet al te veel zorgen over maken", zegt Asselman. "Koude dranken kan je daar bijvoorbeeld gerust uit drinken. En van een plastic bordje eten, kan geen kwaad. Ik raad wel aan om het voedsel voor te snijden op een stenen bord."

Thomas de Groote zet zich met zijn organisatie River Cleanup in tegen plasticvervuiling. Hij geeft ook lezingen over hoe je je blootstelling aan microplastics kan verminderen.

Wanneer we hem bellen, denkt De Groote meteen aan kledij. "En dan synthetische kledij om precies te zijn, bijvoorbeeld van polyester of nylon, of alle kledij met vezels die plastic bevatten. Als je die draagt, maar vooral als je ze wast, komen er microvezels vrij. Denk maar aan de stofwolk die vrijkomt wanneer je de filter van de droogkast uitkuist. Die deeltjes zweven rond in je huis, en adem je zo in."

Kledij uit natuurlijke stoffen is trouwens niet alleen beter voor de gezondheid, het is ook beter voor het klimaat omdat ze gemakkelijker gerecycleerd kan worden.

"Ik zou nu ook niet zeggen dat je alle synthetische stoffen moet mijden", nuanceert professor Asselman. "Het zijn vooral de minst duurzame stukken, van fastfashionketens zoals Shein, die het snelst microplastics afgeven. Dat is ook logisch, het is kleding die niet gemaakt is om lang mee te gaan."

"Maar bijvoorbeeld synthetische kledij van een Belgische webshop moet voldoen aan strenge normen en kan zeer duurzaam zijn."

De Groote wijst er ook op dat er in heel wat cosmetica microplastics zitten. In bijvoorbeeld crèmes en tandpasta helpen die piepkleine deeltjes om te scrubben, schuren dus. "Zo komen die rechtstreeks op en in je lichaam terecht."

Maar hoe weet je dan welke producten zulke microplastics bevatten? "Beat The Microbead is een zeer goede app waarmee je de ingrediëntenlijst kan scannen. Zo weet je meteen waar al die termen, die niemand begrijpt, voor staan. De app deelt die op in 3 categorieën: volledig veilig, verdacht en gegarandeerd met microplastics." (Beat The Microbead wordt binnenkort weliswaar niet meer geüpdatet, maar je kan aan de slag met zijn opvolger PlasticFreeFuture, red.)

Wil je niet aan de slag met een app, dan kan je ook terecht in verpakkingsvrije winkels. Die proberen zoveel mogelijk plastic te vermijden. "De kans is zeer groot dat ze daar producten verkopen zoals zonnecrèmes waar geen microplastics in zitten."

Het kan allemaal nogal overdonderend lijken als je microplastics wil vermijden. Ze zitten immers overal, ook op plekken waar je het niet verwacht. Verf geeft bijvoorbeeld microplastics af wanneer ze afschilfert. En autobanden veroorzaken ook microplastics door de wrijving met het wegdek, zeker als het om zware (al dan niet elektrische) auto's gaat.

Hoe begin je er dan aan? "Begin met iets kleins dat je gemakkelijk kan volhouden", raadt Asselman aan.

"Ik zou niet willen dat mensen in paniek raken, een paar weken lang alle plastic proberen te vermijden, vervolgens tot de conclusie komen dat het niet doenbaar is en dan maar vervallen in de situatie van ervoor. Ik zeg: focus op een paar dingen die je gemakkelijk kan veranderen zonder al te veel aan comfort in te boeten."

Wil je nog meer concrete tips om plastic in je huis terug te dringen? Dan kan je terecht op de website van River Cleanup .