Is rijst in kookbuiltjes ongezond? "Microplastics hebben mogelijk negatieve invloed, wet moet strenger"

Rijst in kookbuiltjes is gemakkelijk: je hoeft de porties niet af te wegen en je weet precies voor hoeveel personen je de rijst bereidt. "Koken in plastic is af te raden, want het is niet per se gezond", zegt milieutoxicoloog Jana Asselman.

Als je plastic kookt, schuurt of wrijft, of gebruikt in de magnetron, komen er kleine plastic deeltjes vrij. Die deeltjes kunnen daarna in je lichaam belanden. "Je gaat er niet dood aan, maar gezond voor mens en milieu is het niet. Die microplastics zijn zo klein, dat ze in je bloedbaan, cellen en - bij zwangere vrouwen - zelfs placenta terechtkomen."

Plastic komt overal voor: in onze voeding, de lucht, het water en de grond. "Mensen denken vaak: microplastics zitten vooral in de zee en in mossels. Voor dat daar terechtkomt, komen ze vaak uit ons huis", waarschuwt de toxicoloog.

Ze geeft het voorbeeld van verpakkingen in de keuken. "Je hebt noodzakelijke houdbaarheidsverpakkingen, zoals voor vlees en kaas. In dit geval gebruik je plastic verpakkingen om hygiënisch noodzakelijke redenen, anders zouden er bacteriën in komen. We gebruiken ook soms overbodige verpakkingen, zoals die rijst in builtjes."

Vaak is keukengerei ook gemaakt van plastic, maar dat is wel een stevigere soort. Denk maar aan roerlepels, snijplanken en bewaarpotten. "Het gebruik daarvan is veilig, zolang ze niet beschadigd zijn. Dan vernieuw je die spullen beter."

Als ze een risico kunnen vormen voor onze gezondheid, waarom worden kookbuiltjes dan nog toegelaten? Bij het Federaal Agentschap voor Voedselveiligheid (FAVV) zijn ze duidelijk: Europa heeft zeer strenge regels als het gaat over het effect van verpakkingsmateriaal op eten.

"De contaminatie van voeding door de verpakking moet onder een bepaalde limiet blijven, en vooral voor plastic zijn die regels heel streng", zegt Hélène Bonte van het FAVV. "Fabrikanten van rijstbuiltjes hebben moeten testen én bewijzen dat ze die limiet niet overschrijden. Uiteraard zijn de builtjes in orde, anders zou het product niet al jaren op de markt zijn."

Professor Asselman geeft toe dat de wetgeving in Europa zeer streng is, maar micro- en nanoplastics glippen volgens haar door de mazen van het net. "Heel wat wetenschappelijke studies tonen wel degelijk aan dat microplastics vrijgegeven worden uit Food Contact Materials (FCM)", vertelt ze.

Tegelijkertijd is onderzoek naar microplastics nog heel recent. "We weten niet welke concentratie je als mens dagelijks veilig mag innemen", zegt de professor daarover. "Dus je kan geen risicoschatting uitvoeren. Bovendien zijn microplastics moeilijk te meten en te categoriseren, omdat het zo een diverse groep is. Dus zo lang men niet beslist hoe die heterogene groep van plastics in te delen, kan men er ook geen wetgeving voor maken."

De toxicoloog verdiepte zich voor 'WinWin' in de kwestie van de rijst in zakjes. "Deeltjes kleiner dan 10 micrometer zijn moeilijk te meten en voorlopig voornamelijk in zuiver waterige vloeistoffen. Het zijn net die deeltjes die het schadelijkst zijn voor ons omdat ze zo klein zijn."

"Ik wilde de rijstbuiltjes testen in het labo, maar toen stond ik er bij stil dat ik enkel de plastics in het kookwater kan meten, maar dat water giet je meestal weg. Ik zou dus de plastics moeten meten die in je rijst zitten, maar daar bestaat nog geen goede methode voor." 

Wat de gevolgen zijn van microplastics op onze gezondheid, heeft de wetenschap nog niet precies kunnen bepalen. Er gebeurt wel volop onderzoek naar met behulp van tests op muizen of menselijke cellen in het laboratorium.

"Daar zien we dat de cellen last hebben van microplastics en minder goed groeien. Ze kunnen ook bijdragen tot ziektes, zoals het prikkelbaredarmsyndroom en chronische aandoeningen zoals obesitas en kanker."

Er worden wel al stappen in de goede richting gezet. "Na 10 jaar, is er in oktober 2023 eindelijk een verbod gekomen op het gebruik van glitters. Maar men heeft nog geen enkele stap gezet in de richting van bedrijven die plastic maken. Die mogen nog altijd zonder problemen plastics lozen in rivieren."

Professor Asselman heeft wel goede hoop: "Omdat men steeds meer bewijs vindt van het schadelijke effect van microplastics, wordt de kans op regulering groter. Zo werkt de EU aan een wetgeving voor het verbod van nutteloze verpakkingen. Die rijstbuiltjes zouden daaronder kunnen vallen. Toegegeven, de motivatie voor het invoeren van die maatregel is in de eerste plaats het verminderen van de afvalberg, en niet het schadelijke effect op onze gezondheid." 

"Ik krijg vaak de vraag of ik wel nog durf te eten. Als je te diep gaat nadenken over alles, dan word je inderdaad gek. Ik wil mensen niet bang maken. Als microplastics levensgevaarlijk zouden zijn, dan waren we al lang dood. Het is ook een utopie om die altijd en overal te vermijden. Maak gewoon zo gezond mogelijke keuzes. Geen rijst in builtjes gebruiken, is al een goed begin, zowel voor ons lichaam als voor het milieu."