Gooit Brussels MR-kopman David Leisterh vandaag de handdoek in de ring als Brussels formateur? Dat is de hamvraag nu de Brusselse politieke partijen nog altijd geen stap dichter zijn bij een volwaardige regering. Hoe is het zover kunnen komen? En vooral: welke pistes zijn er om dit alsnog op te lossen?
Bemiddelaar, federale ingreep of totale reset: hoe moet het verder met Brusselse formatie als formateur David Leisterh stopt?
Stefan Grommen
Gepubliceerd:
Even een stapje terug: hoe zijn we hier ook alweer beland?
In het Brussels Gewest vormt elke taalgroep na de verkiezingen eerst een eigen meerderheid. Nadien is het de bedoeling dat beide meerderheden samen een Brusselse regering vormen.
Maar de Brusselse verkiezingen leverden in juni vorig jaar een complexe uitslag op, met ook heel andere politieke winnaars in de twee taalgroepen. Aan Franstalige zijde was MR, onder leiding van David Leisterh de sterkste partij, maar niet in die mate dat de liberalen enkel met Les Engagés een Franstalige meerderheid konden vormen, zoals op Waals en federaal niveau wel gebeurde.
Aangezien Ecolo klappen had gekregen, was de meest logische optie voor Leisterh om ook de PS, met kopman Ahmed Laaouej, erbij te nemen. Dat akkoord was al bij al snel beklonken.
Maar aan Nederlandstalige kant was Groen de grootste, gevolgd door de nieuwe partij Team Fouad Ahidar. N-VA stond op de derde plek. Het duurde tot eind november voor de Nederlandstalige partijen een werkbare meerderheid vonden met Groen, Vooruit, Open VLD en N-VA.
Maar daarop volgde dan weer een 'non' van de PS. De Franstalige socialisten stelden - en stellen sindsdien nog altijd - een veto tegen de N-VA.
Zijn er alternatieven voor die meerderheden aan beide zijden?
De PS hoopt alvast luidop dat de N-VA aan Nederlandstalige zijde kan worden vervangen door CD&V. Maar de christendemocraten zijn hoegenaamd niet geneigd om in de Brusselse regering te stappen. Dat hebben zij al ettelijke keren herhaald. Daar komt nog eens bij dat Open VLD niet zonder N-VA in de regering wil.
MR-kopstuk Leisterh verkent aan Franstalige zijde dan weer de optie om de PS te dumpen voor Ecolo en DéFi. Maar ook die partijen zijn voorlopig niet echt geneigd om te depanneren.
En zo zit je, 8 maanden na de verkiezingen, met een complete blokkering in Brussel.
Hoe problematisch is dat?
Een volwaardige Brusselse regering is dringend nodig, simpelweg om echt beleid te kunnen voeren. Alleen al de begroting schreeuwt om verregaande maatregelen.
Het Brusselse begrotingstekort wordt intussen geraamd op 1,5 miljard euro, of zo'n 20 procent (!) van de begroting. Bij ongewijzigd beleid zou dat oplopen tot 2,46 miljard euro.
De schuldgraad zou zo dit jaar al toenemen van 234 procent van de inkomsten tot 265 procent. Tegen 2027 zou Brussel over de 300 procent schuldgraad gaan. Vooral de oplopende rentelasten - 395,9 miljoen euro in 2025, maar al 632,7 miljoen in 2029 - maken die situatie financieel onhoudbaar. Zeker als de kredietbeoordelaars de score van Brussel nog verlagen.
Bekijk: Terzake boog zich vorige maand over de Brusselse blokkering: "Elke dag zonder regering loopt het begrotingstekort 6 miljoen euro op":
Ook op veiligheidsvlak zijn er grote uitdagingen. Dezer dagen vechten drugsdealers al schietend hun eigen oorlogjes uit in de Brusselse straten. En de werkgelegenheidgraad voor 20-64-jarigen is nog altijd de laagste van het land. In Brussel klokt die af op zo'n 65 procent, in Vlaanderen is dat ruim 76 procent.
Sommigen opperen om de federale regering te laten ingrijpen in Brussel: kan dat wel?
Het idee is al vaker opgeborreld. Zo suggereerde voormalig Brussels politicus Bert Anciaux al dat de Bijzondere Wet met betrekking tot de Brusselse instellingen van 1989 bepaalt dat het federale niveau in sommige gevallen kan ingrijpen. Een soort 'federale curatele' voor Brussel dus.
Maar is dat überhaupt aan de orde? Hallo Aube Wirtgen, professor staatsrecht aan de VUB? "Puur politiek, dus voor de regeringsvorming, is er grondwettelijk niets voorzien waarbij de federale overheid de teugels in handen zou krijgen. Onze grondwet gaat net uit van autonomie voor de deelstaten."
De federale overheid zou haar bevoegdheden heel ruim kunnen opvatten om bepaalde elementen van het Brusselse beleid over te nemen
Aube Wirtgen, professor staatsrecht aan de VUB
"Als dat zou gebeuren, zou dat ook gewoon niet democratisch zijn", voegt Dave Sinardet toe, professor politicologie aan de VUB. "De partijen van de federale meerderheid hebben helemaal geen meerderheid in Brussel."
Toch denkt Wirtgen dat er op begrotingsvlak wel nog ingrepen mogelijk zijn of in elk geval een vorm van "bestuurlijk toezicht". "Zo is er de Financieringswet, een bijzonder complexe wet die de dotaties aan de regionale overheden regelt, waarlangs nog een soort van financiële curatele kan worden ingesteld. Maar nog steeds wil dat niet zeggen dat de federale overheid het Brusselse bestuur kan overnemen."
"Wel zou de federale overheid haar bevoegdheden heel ruim kunnen opvatten om bepaalde elementen van het beleid over te nemen. Dat zie je nu al bij die schietpartijen: de federale overheid neemt daar het veiligheidsbeleid, via Binnenlandse Zaken en Justitie, nu zeer sterk in handen."
Parlement ministers laten kiezen? "PS speelt gevaarlijk spel"
De PS stelde zelf voor om het Brusselse Parlement zelf de nieuwe minister-president en ministers te laten kiezen. In dat plan zou een Franstalige meerderheid dus Nederlandstalige ministers kunnen aanduiden. Maar de griffie van het Brussels Parlement verklaarde dat voorstel onontvankelijk.
En ook Wirtgen moet eens fronsen. "De PS baseerde zich op nogal vage artikelen in de Brusselwet die helemaal niet als bedoeling hadden om Franstaligen te laten beslissen over Nederlandstalige ministers. Je moet de garanties voor de Nederlandstalige minderheid in Brussel respecteren."
De Brusselse PS is daarover al luidop kritisch geweest: de partij vindt dat de Nederlandstaligen in Brussel in vergelijking met hun aanwezigheid onder de Brusselse bevolking te sterk vertegenwoordigd zijn in het Brusselse bestuur.
"De PS speelt een gevaarlijk spel. Want als je daaraan wilt morrelen, zouden Vlamingen ook kunnen wijzen naar de gegarandeerde taalpariteit op federaal niveau (bijvoorbeeld: evenveel Franstalige als Nederlandstalige ministers, red.). Want ook die is niet in verhouding tot de bevolkingscijfers."
Toch een politieke deal dan maar? Maar hoe kan je dit kluwen nog ontwarren?
De kans bestaat dus dat Leisterh vandaag beslist om zijn petje als Brussels formateur aan de haak te hangen. "Maar wat is dan het alternatief?", vraagt Sinardet zich af. "Ahmed Laaouej van de PS aan de beurt laten, wat een van de opties is, zou wellicht gewoon tot dezelfde blokkering leiden. Het is niet dat de partijen elkaar dan meer gaan gunnen."
Ahmed Laaouej van de PS aan de beurt laten, wat een van de opties is, zou wellicht gewoon tot dezelfde blokkering leiden
Dave Sinardet, professor politieke wetenschappen aan de VUB
Ook Elke Van den Brandt van Groen en Christophe De Beukelaer van Les Engagées worden genoemd als nieuwe formateurs. "Maar ook bij Groen zullen ze niet geneigd zijn over te nemen zolang de PS veto's blijft uitspreken tegen sommige partijen", denkt Sinardet.
Een compromis te midden van al die veto's zou bijvoorbeeld kunnen zijn dat zowel de PS als de N-VA overboord worden gegooid. "Maar de N-VA is de leidende partij op federaal niveau en heeft daar met Cieltje Van Achter ook de Brusselminister. En de PS staat dan weer sterk in de Brusselse gemeenten en administraties, wat van belang kan zijn bij grote hervormingen."
"Het probleem is een beetje dat er niet echt een deadline is voor die Brusselse regering", vindt Sinardet. "Je hebt ook geen koning die de formatie in handen kan nemen. Maar misschien moet in dit geval wel een soort bemiddelaar worden aangeduid." Ook dat idee doet momenteel de ronde: onze redactie hoort onder meer de naam van Etterbeeks MR-burgemeester Vincent De Wolf vallen.
En dan is er nog het plan om de lei volledig schoon te vegen en gewoon van nul te beginnen. Dat plan is Sinardet nog het meest genegen. "Je zou met een heel open geest opnieuw kunnen herbeginnen, los van de veto's uit het verleden. De bedoeling daarbij zou zijn om echt vooral te kijken welke partijen het meest compatibel zijn."
Vertrekken van de inhoud dus en niet in de eerste plaats van 'wie wil met wie'. "Daar mag je wel eens bij stilstaan, vind ik: na een formatie van 8 maanden, is er tussen Franstaligen en Nederlandstaligen nog altijd nauwelijks over de inhoud gepraat."
Het krakkemikkige plan B: gewoon 5 jaar lopende zaken?
"Iedereen zoekt naar een back-up of plan B, maar dat is er eigenlijk gewoon al: een regering die 5 jaar in lopende zaken blijft", zegt professor Wirtgen. "Is dat een goed plan? Nee, helemaal niet. Maar het klopt ook niet dat er in lopende zaken niet zoveel kan gebeuren."
Je zou in theorie ook de Brusselse begroting kunnen saneren in lopende zaken
Aube Wirtgen, professor staatsrecht aan de VUB
Wirtgen verwijst naar het begin van de coronacrisis in 2020, toen de federale regering in lopende zaken verregaande maatregelen nam. "Het kan en mag dus wel degelijk om zulke ingrepen te doen bij dringende kwesties. En de ontspoorde Brusselse begroting is zeker en vast zo'n dringende kwestie: je zou die dus in theorie ook kunnen saneren in lopende zaken."
Of MR-voorzitter Georges-Louis Bouchez dat idee genegen is, valt wel ten zeerste te betwijfelen. 2 weken geleden klonk het alvast veelzeggend: "We gaan stoppen met de poppenkast. Als Ahmed Laaouej (PS) erop uit is om 5 jaar lang een regering in lopende zaken te hebben om onze overwinning af te nemen, zullen we met antwoorden komen."
Regionaal nieuws uit Brussel en Vlaams-Brabant
Gepubliceerd:
