De Brusselse formatie zit muurvast: "Vreselijk", maar hoe moet het nu verder?

"Ik kijk met stijgende verbazing naar wat er in Brussel gebeurt", zegt de Brusselse oud-minister Guy Vanhengel (Open VLD). De formatie van een nieuwe regering zit volledig vast. Aanvankelijk waren er problemen om aan Nederlandstalige kant een meerderheid te vinden, maar toen dat eindelijk opgelost raakte door de N-VA mee aan boord te nemen, ging de PS dwarsliggen.

Voor Vanhengel ligt de sleutel nochtans vooral bij Ahmed Laaouej. De sterke man van PS weigert samen te werken met de Vlaams-nationalistische N-VA. Formateur David Leisterh (MR) is tot nu toe niet in staat gebleken om de formatie weer vlot te trekken.  

Als Laaouej blijft dwarsliggen, behoort een Franstalige meerderheid van MR, Les Engagés, Ecolo en DéFI ook tot de mogelijkheden. Formateur David Leisterh (MR) heeft die piste al verkend: DéFI wil wel, maar Ecolo voorlopig niet. Intussen tikt de klok verder en rijdt Brussel zich helemaal vast.

"De situatie in Brussel is vreselijk", zegt de Brusselaar en oud-minister Bert Anciaux (Vooruit). "Ik denk dat de PS eigenlijk niet wil beginnen aan een broodnodige saneringsoperatie, want zij hebben dit alles gecreëerd."

De PS is inderdaad onafgebroken aan de macht geweest in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest: op 5 jaar na hebben de Franstalige socialisten altijd de Brusselse minister-president geleverd.

"Ik begrijp niet dat men deelneemt aan verkiezingen en dan weigert zijn verantwoordelijkheid op te nemen", duidt Guy Vanhengel. "Ik heb het vooral over de PS, maar ook Ecolo gaat hier niet vrijuit. De groene familie treedt altijd samen op, maar nu Groen in een moeilijke meerderheid zit, blijft Ecolo met hangende pootjes aan de zijlijn staan."

"Strikt genomen hebben de Franstaligen niets te zeggen over de formatie aan Nederlandstalige kant, en andersom", weet Bert Anciaux. Dat klopt, maar veel schiet je daarmee niet op natuurlijk.

De Bijzondere Wet met betrekking tot de Brusselse instellingen van 1989 reikt nog een andere oplossing aan. Volgens artikel 35 kan het Brussels Parlement dan met een volstrekte meerderheid een minister-president verkiezen, de 4 ministers kunnen dan ook telkens met een volstrekte meerderheid worden verkozen. De te volgen procedure voor staatssecretarissen is minder duidelijk.

"Dat is inderdaad een juridische oplossing", geeft Bert Anciaux toe. "Maar dan heb je nog geen regeerakkoord, en dat wordt moeilijk als je met een regering zit die bij consensus besluiten moet nemen."

"Dit is niet werkbaar", vindt ook Guy Vanhengel. "Je hebt nog altijd een meerderheid nodig in beide taalgroepen. Een regering moet trouwens functioneren op basis van een regeerprogramma."

"Dit kan niet alleen door Brussel worden opgelost", denkt Bert Anciaux. Hij verwijst naar de problemen waarmee het Brussels Gewest te kampen heeft. Het begrotingstekort is eind vorig jaar geraamd op 1,5 miljard euro, zo'n 20 procent van de begroting. Dat tekort zou bij ongewijzigd beleid oplopen tot 2,46 miljard euro.

"Brussel kan die problematiek alleen niet aan", zegt Anciaux. "Daarvoor is het te klein: het heeft geen draagkracht voor deze sociale en financiële problemen."

"Het Brussels Gewest is onvoldoende gefinancierd", beaamt Guy Vanhengel. "Dat is doelbewust geweest, om nog hefboom te hebben."

"Het federale niveau moet hier ingrijpen", vindt Anciaux. "Dat zou een onderdeel moeten zijn van de besprekingen bij de vorming van een nieuwe federale regering." Hij verwijst naar enkele bepalingen in de Bijzondere Wet met betrekking tot de Brusselse instellingen van 1989. Die bepalen dat het federale niveau in sommige gevallen in de plaats kan treden van het Brussels Gewest, "ter vrijwaring van de internationale rol en de hoofdstedelijke functie van Brussel".

"Dat is natuurlijk wel een atoombom en het is ook nog nooit gebeurd, maar een federale meerderheid kan die beslissing wel nemen", aldus Anciaux. 

"Vanuit de federale instellingen kan er inderdaad worden ingegrepen", zegt ook Vanhengel. "Ik denk dat dit ook zal gebeuren eens de Arizona-regering op federaal niveau een feit is. Ze kan dan bijvoorbeeld overgaan tot een fusie van de Brusselse politiezones, en dit op basis van de wet op de politie. Zeker: daarvoor moet er een meerderheid zijn, maar die is er aan Vlaamse kant en mogelijk ook aan Franstalige kant, als MR en Les Engagés het ermee eens zijn."

Vanhengel denkt/hoopt dat zo'n federale 'forcing' enig effect kan hebben. "Dan zou er bij sommige Franstaligen wel eens een lichtje kunnen gaan branden. Men zou zich kunnen realiseren dat anderen beslissingen over Brussel zullen nemen als wij het zelf niet doen." 

Dit is geen politieke science fiction. Vorig jaar lag al op de federale onderhandelingstafel dat het budget voor Beliris moest worden herbekeken. Beliris, een samenwerking tussen de federale staat en het Brussels Gewest, wordt gefinancierd door de federale kas.

En zie: bij de Brusselse PS gaan er stemmen op om het toch niet al te hard te spelen. "We moeten de weg van de dialoog terug zien te vinden", liet de Etterbeekse schepen Rachid Madrane (PS) vanmorgen optekenen bij de Brusselse zender BX1 . Hij vindt het hoog tijd om de lethargie achter zich te laten en onder Brusselaars te gaan praten.

Madrane, tot voor kort voorzitter van het Brusselse parlement, wil naar eigen zeggen vermijden dat andere bestuursniveaus over het lot van Brussel zouden beslissen, onder het voorwendsel dat lokale politici er niet meer uit raken. "Het zou een uitzonderlijke miskleun zijn. Het Brussels Gewest bestaat 35 jaar, het is complex en er zijn breekbare evenwichten."

Pittig detail: in 2019 was Rachid Madrane kandidaat om de Brusselse PS-federatie te leiden, maar hij moest het toen afleggen tegen Ahmed Laaouej.