"Hoe langer men wacht, hoe moeilijker": waarom de regeringsvorming in Brussel ter plaatse blijft trappelen

Een blik op de tijdlijn zegt genoeg. Terwijl zowel op Vlaams als op federaal niveau de formateur volop met de beoogde coalitiepartners aan het onderhandelen is, lijkt er in Brussel nauwelijks iets te bewegen. Het enige wat we zeker weten, is dat MR-kopman David Leisterh en Groen-topvrouw Elke Van den Brandt de formateurs zijn voor hun respectievelijke taalgroep en dat MR en Les Engagés zich aan elkaar hebben vastgeklikt.

"In de rest van het land heeft de kiezer de kaarten duidelijk gelegd", zegt politicoloog Dave Sinardet (VUB). "Drie van de zes regeringen zijn al gevormd, over twee andere regeringen wordt al ten gronde onderhandeld, maar in Brussel ligt het zeer moeilijk." Hoe komt het dat de Brusselse formatie ter plaatse blijft trappelen?

Dat de coalitievorming in het Brussels Gewest geen makkelijke puzzel zou worden, was al duidelijk op de avond van de verkiezingen. De Franstalige liberalen van de MR staken de socialisten van de PS voorbij, maar diezelfde PS is nog altijd de tweede politieke formatie.

Omdat de MR niet met de radicaal-linkse PTB wil praten, is de PS 'incontournable' om een meerderheid te kunnen vormen, ook al omdat de andere partijen na zwaar verlies in lappenmand liggen of zoals de PTB 'infréquentable' zijn. Lijsttrekker David Leisterh (MR) heeft dus niet genoeg aan Les Engagés, zoals dat in Wallonië wel mogelijk is: samen hebben MR en Les Engagés 28 zetels in het Brusselse Parlement, minder dan de 37 zetels die nodig zijn voor een meerderheid.

Dat de MR niet zonder de PS van Ahmed Laaouej kan, is een beetje zuur. De Franstalige liberalen waren vast van plan om de PS na 20 jaar eindelijk buitenspel te zetten in Brussel, maar kunnen na de stembusgang niet zonder die PS.

Laaouej is van plan om zijn huid zo duur mogelijk te verkopen voor hij toehapt. "De PS samen met de MR in Brussel? Ik koop geen kat in een zak", liet hij al optekenen. De PS heeft een lijstje sociale eisen en vraagt toezeggingen voor ze bereid is om echt te onderhandelen.

Intussen werken de verschillende kopstukken aan een basisnota die ze aan hun achterban gaan voorleggen. Maar wat in die basisnota staat, is niet duidelijk.

Aan Nederlandstalige kant ligt het al even moeilijk door de verrassend goede score van Team Fouad Ahidar. Open VLD en Vooruit praten liever niet met Ahidar wegens diens standpunten over onverdoofd slachten en de relatie tussen politiek en religie. Daardoor moet formateur Elke Van den Brandt (Groen) een coalitie tussen 4 partijen zien te smeden: Groen, Vooruit.brussels, Open VLD en CD&V. Dat is moeilijk, want aan Nederlandstalige kant zijn er maar 2 ministerposten en 1 post van staatssecretaris beschikbaar.

Van den Brandt heeft CD&V over de streep proberen te trekken met een functie van regeringscommissaris, maar CD&V-kopstuk Benjamin Dalle heeft daarvoor bedankt. "Als je deel uitmaakt van de coalitie, moet je kunnen wegen op het regeerakkoord", vindt hij.

Mochten we ons door de cijfers laten leiden, ligt een coalitie van Groen, Vooruit.brussels en Team Fouad Ahidar voor de hand. Dat is trouwens de piste waaraan Ahidar zelf de voorkeur geeft, maar naar verluidt ligt vooral Ans Persoons van Vooruit.brussels dwars. Vorig jaar is Ahidar opgestapt bij Vooruit, waar hij al een tijdje op een zijspoor was beland.

En het wordt nog ingewikkelder, want als er aan Franstalige en Nederlandstalige kant meerderheden zijn gevormd, moeten beide taalgroepen het nog eens zien te raken over een regeerakkoord. Geen sinecure, want MR en Groen - de winnaars aan Franstalige en Nederlandstalige kant - staan op veel vlakken lijnrecht tegenover elkaar.

Het symbooldossier hier heet Good Move, het veelbesproken mobiliteitsplan dat al jaren voor onenigheid zorgt in Brussel. Als minister van Mobiliteit is Elke Van den Brandt als het ware het uithangbord van Good Move, maar de MR van beoogd minister-president David Leisterh is mordicus tegen. MR-voorzitter Georges-Louis Bouchez heeft al gezegd dat Good Move wat hem betreft naar de prullenmand moet. "De doelstellingen van Good Move zijn goed, maar er moet een ander mobiliteitsplan komen", aldus David Leisterh.

En dan is er nog het financiële plaatje van het Brussels Gewest, dat bijzonder fel rood kleurt. Ontslagnemend minister van Financiën Sven Gatz (Open VLD) geeft toe dat de volgende regering een loodzware opdracht wacht om de begroting weer op orde te krijgen. In de praktijk betekent dat wellicht besparingen, waardoor de ruimte voor een broodnodig sociaal beleid wel erg klein dreigt te worden. Dat wordt ongetwijfeld een bittere pil voor de linkse partijen in de toekomstige Brussels coalitie. De vraag rijst hoeveel besparingen zij zullen aanvaarden.

"Hoe langer men wacht, hoe moeilijker het wordt", denkt Dave Sinardet. Volgens hem heeft vooral de PS er geen baat bij om nog voor de lokale verkiezingen een akkoord met de MR en Les Engagés te sluiten. "Zij stappen wellicht liever naar die verkiezingen met een soort oppositiediscours, gezien de hete adem van de PTB die ze in de nek voelen."

Sinardet vreest dat in Brussel zal gebeuren wat men in de rest van het land had gevreesd: dat de regeringsvorming door de gemeenteraadsverkiezingen wordt 'verziekt'. "We hebben in Brussel natuurlijk structureel een erg ingewikkeld systeem, met meerderheden die bij beide taalgroepen moeten worden gevormd. Het is misschien merkwaardig dat dit nu pas tot een patstelling leidt."