Is Israël aan het winnen, zoals Benjamin Netanyahu beweert?

"Ik heb een boodschap voor deze vergadering en de wereld buiten deze zaal: we zijn aan het winnen!" De Israëlische premier Benjamin Netanyahu maakte vorige week een heel zelfzekere indruk tijdens zijn toespraak voor de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties.

Netanyahu verzekerde dat Israël de strijd tegen Hamas in de Gazastrook en Hezbollah in Libanon zal voortzetten tot de "volledige overwinning" is bereikt. In één adem waarschuwde hij Iran en zijn bondgenoten: "Er is geen enkele plaats in het hele Midden-Oosten die de lange arm van Israël niet kan bereiken."

Netanyahu sprak dan wel voor een halflege zaal - verschillende delegaties, waaronder de Arabische hadden die uit protest verlaten - de uiterst rechtse Israëlische regering lijkt zelfzekerder dan ooit en ziet haar kans schoon om de machtsverhoudingen in het Midden-Oosten definitief in een andere plooi te leggen. Maar is Israël wel aan het winnen? 

Vanuit militair perspectief kan je er niet naast kijken dat Israël in zijn oorlogen tegen Hamas en Hezbollah een reeks successen heeft geboekt.

De militaire tak van Hamas, de Al-Qassambrigades, bestaat uit verschillende bataljons en Israël beweert dat de meeste daarvan zijn verslagen en niet meer als een effectieve eenheid kunnen functioneren. 

Met de liquidatie van de politieke leider Ismail Haniyeh en de militaire leider Mohammed Deif zijn bovendien 2 van de belangrijkste kopstukken van Hamas uitgeschakeld en ook op een lager niveau werden heel wat commandanten gedood.

Israël beweert ook dat het grootste deel van het rakettenarsenaal van Hamas en een groot deel van het ondergrondse tunnelnetwerk is vernietigd. Israël zou zich nu in de Gazastrook concentreren op het "opruimen van de resterende gevechtscapaciteiten" van Hamas.

Ook de Libanese sjiitische militie Hezbollah kreeg zware klappen. Hezbollah verloor al een hele reeks commandanten en kort na Netanyahu's toespraak voor de VN werd ook Hezbollah-leider Hassan Nasrallah gedood tijdens een bombardement op het hoofdkwartier in Beiroet. Israël zou ook al een aanzienlijk deel van het rakettenarsenaal van Hezbollah hebben vernield.

Maar menig Midden-Oostenexpert benadrukt dat de Israëlische euforie kortzichtig is. En wel om meerdere redenen.

Ten eerste is er een verschil tussen een vijand verslaan en die vernietigen. Een tegenstander verslaan, vergt minder middelen dan hem vernietigen, stelde de Amerikaanse denktank 'Institute for the Study of War' onlangs. Om een tegenstander te vernietigen, moet die zo zwaar beschadigd worden dat die niet meer kan functioneren zonder opnieuw volledig opgebouwd te worden. Het ISW betwijfelt of dat bij Hamas het geval is.

De voorbije maanden doken inderdaad berichten op dat Hamas zich in de Gazastrook op sommige plaatsen al aan het hergroeperen en versterken is. Bovendien sneuvelen er nog altijd Israëlische militairen in de Gazastrook.

Het ISW wijst ook op kleinere aan Hamas gelieerde milities die in de Gazastrook actief zijn. Ook zij zouden na de oorlog het nieuwe bewind in de Gazastrook onder druk kunnen zetten, al dan niet met de steun van Iran.

Ook bij Hezbollah dringt de vraag zich op in welke mate het Israëlische leger in staat is om de militie volledig te vernietigen. En ook daar is de steun van Iran essentieel. Om die droog te leggen, zou al bijna een regimewisseling in Teheran nodig zijn.

Maar de huidige Israëlische regering lijkt met haar oorlogslogica vooral blind te zijn voor het kernprobleem in de regio. "De woede en frustraties die in de regio leven, zijn niet van gisteren, maar gaan decennialang terug, met name als het gaat over het lijden van de Palestijnen", zei de Iraans-Nederlandse historicus Peyman Jafari eerder deze week nog in Terzake.

Israël mag dan wel successen boeken en zijn oorlogsdoelen bereiken, menig expert is het erover eens dat deze oorlogen niet de laatste zullen zijn, zolang de Palestijnse kwestie niet wordt opgelost, dé reden voor de steun aan organisaties als Hamas. En dan wordt bijna altijd de 'tweestatenoplossing' naar voren geschoven: het naast elkaar bestaan van een Palestijnse en Joodse staat op het grondgebied van het historische mandaatgebied Palestina.

Voor de regering-Netanyahu is dat onbespreekbaar. Met de alsmaar uitbreidende kolonisatie van de Westelijke Jordaanoever werkt ze zo'n oplossing zelfs actief tegen. Vergis je niet: naast de oorlogen in de Gazastrook en Libanon heerst ook daar enorme verontwaardiging over. Bovendien voert het Israëlische leger ook op de Westelijke Jordaanoever militaire operaties uit, en ook daar worden burgers gedood en infrastructuur vernield. 

De uiterst rechtse krachten binnen de regering laten er geen twijfel over bestaan: zij willen net het omgekeerde van een tweestatenoplossing: de volledige kolonisering van de Gazastrook en de Westelijke Jordaanoever. Mocht Netanyahu er al anders over denken, dan is hij niet bij machte om zijn visie op te dringen.

Volgens de Noorse topdiplomaat Jan Egeland begaan Netanyahu en zijn regering een "ongelooflijke blunder". "De huidige Israëlische leiders verwarren het recht op zelfverdediging met willekeurig geweld. Met de hulp van westerse wapens zaait Israël een enorme hoeveelheid haat die nog generaties zal voortleven", zegt hij in een interview met De Standaard.

Egeland, in de jaren 90 onderhandelaar van de Oslo-akkoorden en sinds 2013 topman van de Noorse ngo Norwegian Refugee Council, verwijst onder meer naar de hoge menselijke tol van beide oorlogen. In de Gazastrook werden sinds de start van de oorlog al meer dan 41.000 Palestijnen gedood. Het aantal gewonden nadert er stilaan de 100.000. Ook in Libanon loopt het aantal doden elke dag op.

Israël mag Hamas en Hezbollah dan misschien op korte termijn verslaan, door zoveel burgerslachtoffers te maken, organiseert het met eigen handen een nieuwe generatie van verzet. De invloed van persoonlijke en collectieve trauma's op radicalisering mag niet onderschat worden. 

Jafari kijkt ook verder dan Hamas en Hezbollah: "Ook in Afghanistan en Irak was er euforie, maar daarna hadden we meer dan 20 jaar last van instabiliteit en de opkomst van nog meer terrorisme, zoals IS. Ik denk dat men zich opnieuw verkijkt."

Midden jaren 90 waren de Oslo-akkoorden een goedbedoeld begin om tot die zogenoemde tweestatenoplossing te komen. Die vredesakkoorden dragen de handtekeningen van de toenmalige Israëlische premier Yitzhak Rabin en PLO-leider Yasser Arafat en leidden ertoe dat de Palestijnen een vorm van zelfbestuur kregen over de Palestijnse gebieden.

Het moest een opstap zijn naar een volgende fase: twee aparte naast elkaar in vrede levende staten. Maar die droom werd al snel in de kiem gesmoord. Nochtans biedt de tweestatenoplossing allicht de enige kans op vrede in het Midden-Oosten.

Een soortgelijk vredesakkoord vergt moedige leiders, zowel in Israël als de Palestijnse gebieden. Maar ook in andere landen, merkt Egeland op, want "Israël en Palestina zijn momenteel niet in staat om met zijn tweeën een akkoord te onderhandelen dat een einde maakt aan het geweld".

Dus rest de vraag: waar en wanneer staan ze op?