Kinderdagverblijven hechten weinig geloof aan belofte van 10.000 extra plaatsen: "De nieuwe regering draait ons en de ouders een rad voor de ogen"

"Wij gaan de kinderopvang opnieuw laten schitteren". Caroline Gennez (Vooruit) is ambitieus als nieuwe minister van Welzijn. De regering maakt de komende jaren honderden miljoenen euro’s extra budget vrij voor de kinderopvang. In de eerste plaats om nieuwe plaatsen te creëren. 

De nieuwe minister spreekt over 10.000 extra plaatsen over 5 jaar. Het merendeel daarvan zouden zogenoemde inkomensgerelateerde plaatsen zijn. De prijs per opvangdag wordt dan bepaald op basis van het inkomen van de ouders.  

"Die 10.000 is een mooi cijfer, maar creëert een vals beeld. De uitbreiding van de plaatsen biedt geen antwoord op de crisis in onze sector", zegt Anne Lambrechts. Ze is coördinator van Elmer, een groep van 4 kinderdagverblijven in Brussel. "Want het is nog steeds crisis. Ook al zit het niet meer elke dag in het nieuws."

Ook Filip Standaert heeft zijn twijfels bij de doelstelling van Gennez. "Ik hoor dat cijfer, maar zie in het regeerakkoord weinig concreet dat die grote ambitie ondersteunt." Hij is de directeur van Helan Kinderopvang, met meer dan 60 vestigingen de grootste organisator van kinderdagverblijven in Vlaanderen. 

"We zijn heel erkentelijk voor de extra budgetten die worden vrijgemaakt en er zitten zeker elementen in het regeerakkoord die ons optimistisch maken. Maar er zou op zijn minst een meerjarenplan moeten komen met een duidelijk idee over hoe en waar die plaatsen moeten komen. Maar nu is er enkel dat cijfer van 10.000 plaatsen."

Gennez spreekt zelf van de 3 P’s die centraal zullen staan in haar kinderopvangbeleid: plaatsen, prijs en personeel. 

Vanuit de sector klinkt vooral dat vooral die laatste P prioriteit is. Extra personeel is de voorwaarde om meer plaatsen te creëren. "Wij hebben permanent 25 vacatures openstaan", zegt Standaert. Hij ziet veel mensen de sector teleurgesteld weer verlaten. "De ziektecijfers blijven stijgen. Dat zegt veel over hoe zwaar het werk is", aldus Lambrechts. 

Gennez wil het beroep daarom aantrekkelijker maken. Daarvoor moet onder meer een graduaatsopleiding kinderbegeleider uit de grond gestampt worden en hamert de minister op een "eerlijke verloning". Wat dat precies inhoudt en of daar ruimte voor is in budgetten die de komende jaren naar de kinderopvang gaan, is onduidelijk. 

Om de job minder zwaar te maken moet ook de zogenoemde kind-begeleiderratio naar beneden. In Vlaanderen zijn er vandaag 7 kinderen per begeleider. De regering schrijft in het regeerakkoord dat het proces om die ratio te verlagen al vorig jaar werd ingezet en dat ze dat "proces verder nauwgezet zal opvolgen". 

"Dat biedt wel heel weinig perspectief", vindt Standaert. Hij heeft duidelijk zicht nodig op de toekomst van die ratio om nieuwe kinderdagverblijven op te richten en te bouwen. Die nieuwe infrastructuur is nodig om de extra plaatsen te creëren. "Nieuwe locaties zijn zeer cruciaal, maar over betaalbare infrastructuur lees ik niks in het regeerakkoord."

De cijfers bewijzen hoe moeilijk het is om nieuwe plaatsen te creëren. In het eerste kwartaal van 2024 kwamen er in vergelijking met vorig jaar 146 bij. Er zijn er in Vlaanderen nu iets meer dan 93.000. Het aantal inkomensgerelateerde plaatsen steeg onder impuls van de vorige regering wel fors, maar er verdwenen er anderen. Netto kwamen er dus amper plaatsen bij. 

"De nieuwe regering draait ons en de ouders een rad voor de ogen met de belofte van die 10.000 extra plaatsen", zegt Lambrechts.

Gennez wil vooral inzetten op inkomensgerelateerde plaatsen om opvang betaalbaarder te maken voor mensen met een lager inkomen. Dat juichen zowel experts als de sector toe.

Om de extra uitgaven in de kinderopvang voor een deel te compenseren, moet er ook bespaard worden. Dat doet de regering onder andere door de korting voor gezinnen met meerdere kinderen onder de 12 jaar af te schaffen. Volgens een berekening van De Morgen zou dat de kinderopvangfactuur voor een gezin met twee jonge kinderen doen stijgen met 800 tot 900 euro. 

De korting blijft wel bestaan voor gezinnen van wie er meerdere kinderen tegelijk op de crèche zitten. Ouders die de korting al krijgen, zullen die ook niet verliezen.  

"Ik vrees dat dit de kinderopvang minder toegankelijk zal maken voor gezinnen in kwetsbare posities, maar ook voor grote gezinnen", zegt gezinspedagoog Jochen Devlieghere. Ook de Toekomstgroep Kinderopvang – een initiatief van de vorige regering om experts en de sector samen een plan van aanpak te laten uitwerken - adviseerde om die korting te behouden. 

Lambrechts behoorde ook tot de groep: "Wij schoven naar voor om net mensen met een hoog inkomen meer te laten betalen. Het maximum dat zij moeten betalen, ligt bijvoorbeeld een stuk lager dan in Franstalig België. Daar is echt nog wel ruimte."

Volgens Devlieghere worden kwetsbare gezinnen dubbel getroffen. De nieuwe regering verlengt de bestaande maatregelen om voorrang te geven aan mensen die minstens 4/5e werken of evenveel tijd aan een opleiding spenderen. Kinderdagverblijven mogen nog maximaal 10 procent van de plaatsen voorbehouden voor ouders die daar niet aan voldoen. "Zo lang er niet genoeg plaatsen zijn voor iedereen, blijft die van kracht", aldus Gennez. 

"De combinatie van die afschaffing van de korting en de voorrangsregels zorgt ervoor dat deur naar de kinderopvang voor kwetsbare gezinnen wat meer dicht gaat", zegt Devlieghere. "Terwijl je er net alles zou moeten aan doen om die wagenwijd open te zeggen". In de Vlaamse rand rond Brussel zouden er ook voorrangsregels komen voor wie Nederlands spreekt. 

In het voorjaar trokken 19 organisaties naar het grondwettelijk hof om de voorrangsregels voor werkende ouders aan te vechten. Volgens hen zijn die discriminerend. Het Hof moet nog uitspraak doen over de kwestie. Niet iedereen in de sector verzet zich tegen de voorrangsmaatregel. "Wij vinden het logisch dat mensen die werken en een opleiding volgen zo snel mogelijk kinderopvang kunnen vinden", aldus Standaert.