Wat kunnen we verwachten van eventuele eerste ambtstermijn van Kamala Harris?

De eer van de eerste vrouwelijke vicepresident staat al op naam van Kamala Harris, maar mogelijk neemt de Democrate na november het laatste stapje omhoog: het Amerikaanse presidentschap. Tijdens de Democratische conventie in Chicago liet ze alvast weten dat ze er klaar voor is. Harris slaagt er dan ook goed in het enthousiasme over haar campagne (door The Economist ook wel het 'Kamalamentum' genoemd) vast te houden.

Toch mogen we nog enkele struikelblokken verwachten op het pad naar november. De Democraten hebben er al 4 jaar regeren opzitten en niet iedereen voelt zich even tevreden over het afgelegde parcours. Onder meer de economie, de situatie aan de grens met Mexico en de oorlogen in Oekraïne en Gaza veroorzaken heel wat ongenoegen bij de Amerikaanse kiezer.

Welke oplossingen legt Kamala Harris op tafel? Met welk verkiezingsprogramma probeert ze de Amerikanen te overtuigen? En verschillen die plannen veel van Joe Bidens huidige programma? We geven uitleg bij enkele centrale punten van haar programma.

De economie is en blijft een belangrijk onderwerp voor de Amerikaanse kiezer. Volgens onderzoeksbureau Gallup beschouwt 52 procent de economie als "extreem belangrijk" en kan dat zijn of haar stem beïnvloeden.

Harris wil op haar eigen manier verder bouwen aan de verwezenlijkingen van Biden. "Dezelfde waarden, een andere visie", gaf een medewerker van Harris aan bij de Britse krant The Guardian. De vicepresident spreekt over een "opportuniteiteneconomie". "Ik zal me bijzonder hard inzetten om nieuwe kansen te creëren voor de middenklasse", geeft Harris aan.

Volgens de vicepresident is de structurele inflatie onder controle en zijn de hoge prijzen niet langer daaraan te wijten. Zij wijst daarvoor naar oneerlijke praktijken door grote bedrijven in onder meer de vastgoed- en voedingssector. 

Onder meer de prijzen in de supermarkt komen in het vizier. Harris wil een nationaal verbod invoeren voor grote bedrijven om de prijs van hun producten ongebreideld op te drijven. De focus zou daarbij liggen op de prijs van voeding, een belangrijk thema voor twijfelende kiezers.

In de eerste 100 dagen van haar presidentschap wil Harris ook de focus leggen op extra hulp aan kleine winkels en familiebedrijven, die volgens haar moeilijk kunnen opboksen tegen grote firma's. Zo wil ze "hard optreden tegen oneerlijke fusies en overnames tussen voedingsbedrijven".

Daarbij wordt meer specifiek naar de Amerikaanse vleesindustrie verwezen. Die wordt gedomineerd door 4 grote bedrijven: Tyson Foods, JBS, Cargill, en Marfrig, ook wel 'The Big Four' genoemd.

Ook de vastgoedmarkt moet volgens Harris worden aangepakt. Volgens de Federal Reserve Bank of St. Louis kost een huis in de VS gemiddeld 412.300 dollar. Ter vergelijking: in het eerste kwartaal van 2015 lag dat gemiddelde nog op 289.200 dollar. 

Vooral jonge Amerikanen moeten meer kansen krijgen om een betaalbare woning te kopen. Harris wil 3 miljoen nieuwe woningen bouwen en bouwbedrijven aanzetten om meer woningen te bouwen voor mensen die een eerste keer vastgoed kopen. Zo wil Harris de schaarste op de vastgoedmarkt onder handen nemen.

Jonge burgers die als eerste generatie van hun familie een huis willen kopen, zouden - als het van Harris afhangt - 25.000 dollar steun krijgen van de regering. Dat bedrag moet dienen om de aanbetaling van het huis deels te dekken. Ook de huurmarkt moet betaalbaarder worden. 

Tot slot wil de vicepresident de belastingdruk op de Amerikaanse middenklasse verlagen. Zo wil ze een maximale belastingvermindering geven van 6.000 dollar aan ouders van een pasgeboren kind. Daarnaast wil ze ook de belastingen voor gezinnen uit de arbeiders- en middenklasse naar beneden brengen, met een maximaal bedrag van 3.600 dollar per kind.

Dat Harris het beleid van Biden niet volledig wil loslaten, blijkt uit het voorstel om mensen die 400.000 dollar of minder verdienen, geen extra belastingen te laten betalen.

Niet iedereen gelooft dat Harris' beloftes soelaas kunnen brengen. Met een economische analyse argumenteert het blad The Economist dat haar plannen een goede kans maken om op een flop uit te draaien.

Als Harris jonge kopers een extra budget van 25.000 dollar wil geven, kan dat er bijvoorbeeld net voor zorgen dat de prijzen op de huizenmarkt - waar de vraag groter is dan het aanbod - net zouden stijgen. De belofte om grote overnames en fusies tegen te houden, noemt het medium "weinig meer dan een herformulering van Amerika's bestaande anti-monopolistische beleid".

The Committee for a Responsible Federal Spending geeft dan weer aan dat Harris' plannen het Amerikaanse begrotingstekort over een periode van 10 jaar met 1.700 miljard dollar zouden doen toenemen. Ook dat baart economen zorgen. In de VS loert een 'government shutdown' dan ook om de zoveel maanden om de hoek.

Iets langer dan 2 jaar geleden verloren Amerikaanse vrouwen het nationaal beschermde recht op abortus. Meteen na de afschaffing van Roe v. Wade beloofden verschillende staten om beperkingen op abortus in te voeren.

De strengste regels zijn vooral te vinden in de staten waar de Republikeinen de plak zwaaien, zoals in Texas. Daar moedigt de overheid burgers zelfs met geldprijzen aan om mensen aan te geven die helpen om abortussen uit te voeren.

Dat abortus een belangrijk politiek strijdpunt is geworden, blijkt onder meer uit het ongenoegen over de afschaffing. Volgens een opiniepeiling van onderzoeksbureau Gallup vindt 85 procent van de Amerikanen dat een abortus "onder bepaalde of alle voorwaarden" legaal moet kunnen verlopen. Slechts 12 procent van de bevraagden steunt een totaalverbod. 

Vrijwel meteen na de afschaffing van Roe v. Wade trekt Harris het land door om mensen te activeren rond het thema. Ze is ook de eerste vicepresident ooit die een abortuskliniek heeft bezocht.

Harris gaf tijdens een interview met 'Face The Nation' van CBS News al aan dat ze Roe v. Wade opnieuw wil invoeren en beter wil verankeren. Dat leidt tot enige teleurstelling bij pro-abortusgroepen, die graag meer verdergaande beloftes hadden gehoord.

Tijdens haar campagne verwijst Harris vooral naar "het gevaar dat een tweede Trumptermijn met zich zou meebrengen". "Zo ziet een tweede termijn van Trump eruit", zei Harris tijdens een campagnemoment in Arizona. "Meer beperkingen, meer lijden en minder vrijheid. Net zoals hij in Arizona deed (waar de Republikeinen kort een abortusbeperking uit 1864 herinvoerden, nvdr.), wil hij Amerika terugbrengen naar de jaren 1800."

Het valt hoe dan ook te betwijfelen of Harris een terugkeer van Roe v. Wade kan waarmaken. Als ze wint, moeten de kiezers haar ook een Congres geven dat de nationale bescherming van abortus wil goedkeuren. Momenteel hebben de Republikeinen de meerderheid in het Huis en de Democraten slechts een nipte meerderheid in de Senaat. Als die samenstelling na de verkiezingen dezelfde blijft, zullen de Republikeinen de plannen van Harris zo goed als zeker blokkeren.

Zelfs als Harris een nationaal abortusrecht kan doorduwen, zullen anti-abortusgroepen dat recht zonder twijfel aanvechten. Als die zaak voor het federale Hooggerechtshof komt, zal dat waarschijnlijk opnieuw oordelen dat de wetgeving de grondwet schendt.

Zoals elk jaar zijn er heel wat berichten verschenen over migrantenkaravanen die richting de VS trekken. Het aantal migranten dat de laatste 2 jaar de zuidelijke grens met Mexico overstak, is echter opvallend hoog. In 2022 en 2023 ging het telkens over bijna 2,5 miljoen mensen. De laatste maanden is het aantal illegale migranten wel sterk gedaald.

De cijfers veroorzaken hevig protest vanuit de Republikeinse partij. Die beschuldigt Biden en Harris van 'laksheid' en verwijt het duo een 'opengrenzenbeleid' te voeren.

Sommige staten besloten het heft in eigen handen te nemen. Kijk naar Texas, waar de Republikeinse gouverneur Greg Abbott eigen anti-immigratiewetten tekende. Die wetten gaven de politie de mogelijkheid om mensen op te pakken en aan te houden, als agenten hen ervan verdachten illegaal de grens te zijn overgestoken. In een lange juridische strijd oordeelde een hof van beroep onlangs dat die wetten niet in werking mogen treden.

Migratie is een thema dat heel wat Amerikanen bezighoudt. The Wall Street Journal noemt het zelfs "probleem nummer 1 waar de kiezers mee zitten". Dat is dan ook hoe veel Amerikanen migratie momenteel bekijken: als een probleem.

Uit een peiling van de krant blijkt dat 65 procent van de Amerikanen ontevreden is over Bidens migratiebeleid. Een poll van televisienetwerk PBS toont dan weer dat 42 procent van de Amerikanen migratie als een risico voor de nationale identiteit beschouwt, een aanzienlijke stijging tegenover voorgaande jaren.

Dat de migratiecijfers de laatste maanden dalen, werkt mogelijk in het voordeel van Harris. Die daling komt voornamelijk door een recente noodmaatregel van Joe Biden. In juni ondertekende de president nog een plan om de grens met Mexico te sluiten als een te groot aantal migranten de grens illegaal oversteekt. Daarvoor beriep de president zich op Section 212(f) van de federale wetgeving, die hem de macht geeft migratie naar de VS tijdelijk stil te leggen.

Door de nieuwe wetgeving kreeg de Amerikaanse grenswacht ook het recht om migranten sneller aan te houden en naar hun thuisland te deporteren. Mensen die de grens overstaken wanneer die was gesloten door een te groot aantal migranten, verloren het recht om asiel aan te vragen in de VS.

Daarnaast heeft Mexico ook extra inspanningen geleverd om de migratiestroom in te perken. Mexicaanse ordediensten proberen de migranten tegen te houden, nog voor ze de grens met de VS kunnen oversteken. Dat gaat vaak gepaard met harde middelen. In mei bracht The New York Times nog het verhaal van migranten die met bussen helemaal van het noorden terug naar het zuiden van Mexico werden gevoerd.

Ook Harris probeert de migrantenstroom naar Amerika een halt toe te roepen. Daarbij wil ze zowel werken aan illegale migratie richting de VS als aan de status van mensen die momenteel illegaal in het land verblijven.

De vicepresident gelooft dat het beter is om de kernoorzaken van migratie aan te pakken dan alleen maar mensen aan de grens tegen te houden of weg te duwen. Denk daarbij aan armoede, natuurrampen of politiek geweld.

Investeringen in de economie en de algemene veiligheid van die landen moeten ervoor zorgen dat migranten geen reden hebben om naar de VS te trekken. In 2023 heeft Harris aangekondigd dat private bedrijven - mede door haar inspanningen - een totaal van 3 miljard dollar in Latijns-Amerikaanse landen hebben geïnvesteerd.

Die investeringen hebben slechts deels gewerkt. De immigratiecijfers vanuit El Salvador, Honduras en Guatemala (ook wel 'de Noordelijke Driehoek' genoemd) zijn inderdaad gedaald, maar er zijn meer migranten toegekomen vanuit andere landen. Onder meer Haïtianen verlaten het eigen land vanwege het zware bendegeweld, maar ook vanuit Azië (China, India en de Filipijnen) trekken steeds meer mensen naar Amerika.

Toch neemt Harris meer gematigde standpunten in dan zin 2020, toen ze ook kandidaat was voor het presidentschap. Harris beloofde toen onder meer particuliere detentiecentra voor immigranten te sluiten en deportaties te beperken. Nu wil ze een strenger grensbeleid, met een compromis tussen Democraten en Republikeinen als basis.

Enkele maanden geleden hadden Biden en Harris al de 'Bipartisan Border Security Bill' klaarliggen. Dat voorstel voorzag miljoenen dollars aan fondsen voor de bewaking van de grens en andere aspecten van het immigratiesysteem.

Daarnaast wilde de regering-Biden met de nieuwe wetgeving de migratiecijfers verder naar beneden halen, de voorwaarden voor asiel verscherpen en ambtenaren de bevoegdheid geven om migranten die geen asiel kunnen krijgen, sneller terug te sturen. Het wetsvoorstel is er - op aansturen van Donald Trump - nooit doorgekomen.

In een korte campagnevideo geeft Harris aan dat ze meer grensbewakers wil inzetten aan de grens met Mexico. Daarnaast wil ze tijdens haar presidentschap meer doen om de stroom aan illegale drugs (zoals fentanyl) vanuit het zuiden droog te leggen. Tot slot wil Harris meer geld investeren om mensensmokkelaars te vervolgen. Daarbij verwijst ze naar haar eigen verleden als openbaar aanklager in de staat Californië.

Op 19 mei 2015 breekt een oude pijpleiding die olie vervoert op een berg in Santa Barbara, een stad ten noordwesten van Los Angeles, Californië. Meer dan 500.000 liter ruwe olie stroomt via de berg naar lagergelegen gebieden, komt op een strand uit en belandt ook deels in de Stille Oceaan. 

Als openbaar aanklager van de staat Californië trekt Kamala Harris 15 dagen door het gebied, waar ze de schade van de ramp probeert op te meten. Ze start een rechtszaak tegen Plains All-American Pipeline, dat verantwoordelijk is voor het onderhoud van de pijpleiding. "Misdaden tegen ons milieu moeten snel worden aangepakt en de verantwoordelijken moeten ter verantwoording worden geroepen", stelt Harris tijdens een persconferentie. Uiteindelijk gaat het bedrijf akkoord met een schikking om miljoenen dollars aan schadevergoeding te betalen.

Het verhaal illustreert dat Harris het klimaat al sinds het begin van haar carrière als een belangrijk punt beschouwt.

Wanneer Harris in 2019 een gooi doet naar het presidentschap, zet ze haar klimaatagenda ook prominent in de kijker. Ze komt met een plan om 10.000 miljard dollar te investeren in een groene economie en samenleving, om Amerika tegen 2045 volledig klimaatneutraal te krijgen. Ze verklaart ook dat ze de strijd wil aangaan met de grote vervuilers, zoals fossiele brandstofbedrijven. Die zouden een "boete voor klimaatvervuiling" moeten betalen, "om vervuilers te laten betalen voor de uitstoot van broeikasgassen in onze atmosfeer".

De kans is groot dat Harris de verwezenlijkingen van Biden zal willen verankeren. Volgens de krant The Washington Post zou dat in goede aarde vallen bij de Amerikaanse kiezer. De laatste jaren heeft de klimaatverandering extreem weer in de hand gewerkt. Denk daarbij aan de recordtemperaturen doorheen het land, aan de bosbranden in het westen en bij de Canadese noorderburen en aan de orkanen die onlangs lelijk hebben huisgehouden in de zuidelijke staten.

Als Harris wordt verkozen tot Amerikaans president, zal ze werk moeten maken van een plan om de uitstoot van broeikasgassen tegen 2035 drastisch naar beneden te krijgen. Dat is een belofte die vaststaat in het Klimaatakkoord van Parijs.

De laatste weken staat een specifiek thema centraal: fracking, een methode om gas en olie diep uit de ondergrond op te diepen. Bij fracking boort een bedrijf diep in de grond, waar met een watermengsel een grote druk wordt gecreëerd om het gas vrij te krijgen.

Het proces veroorzaakt niet alleen kleinschalige aardbevingen, maar vraagt ook grote hoeveelheden water, waardoor fracking een zekere impact heeft op de leefomgeving.

Tijdens haar campagne van 2019 kant Harris zich tegen de fracking-methode en tegen olieboorplatformen voor de Amerikaanse kust. Daar is ze ondertussen van afgestapt. Harris zegt dat ze geen verbod op fracking wil invoeren. 

Donald Trump verwijst geregeld naar Harris' eerdere standpunt rond fracking en fossiele brandstoffen, in de hoop dat het kiezers in staten als Pennsylvania (waar veel fossiele brandstof in de grond zit) naar hem kan doen draaien.

Toen Trump in 2021 het Witte Huis verliet, kregen Biden en Harris de opdracht om het Amerikaanse schip opnieuw weg te sturen van de isolationistische koers.  Door de onvoorspelbaarheid van Donald Trump hadden heel wat Amerikaanse bondgenoten het vertrouwen in de VS verloren.

Biden stapte weg van 'America First' en lanceerde de slogan 'America is Back'. Diplomatie en samenwerkingsverbanden staan aan de basis van het buitenlands beleid, want "de VS is klaar om zich weer met de wereld te verbinden".

Als wereldleider moest de VS de laatste 4 jaar dan ook met verschillende crisissen omgaan. De "uitdagingen" waar Levingston het over heeft, bevinden zich in 3 verschillende gebieden: Oekraïne, Israël en China. Die komen op het bord van Kamala Harris terecht.

Volgens The Economist is de kans groot dat er "een zekere continuïteit zal zijn" tussen het beleid van Biden en het beleid dat Harris zal voeren, een uitspraak die ook het magazine Politico volgt.

De oorlog in Oekraïne verloopt nog steeds moeizaam. De Amerikanen hebben volgens het Council on Foreign Relations ondertussen al een bedrag van 175 miljard dollar toegekend aan Oekraïne, al is het belangrijk dat 'slechts' 107 miljard dollar naar de Oekraïense regering gaat.

De rest van dat budget gaat naar randactiviteiten - zoals de productie van munitie voor Oekraïne - en naar steun aan andere landen die door de oorlog worden getroffen.

Harris heeft eerder al aangegeven dat de VS Oekraïne "zo lang als nodig is" zal blijven steunen. Tijdens zijn laatste bezoek aan Amerika in september had Zelenski ook een ontmoeting met Harris, die nogmaals benadrukte dat ze haar "rotsvaste steun" aan de Oekraïners blijft geven.

In een opiniestuk voor het magazine Politico stelt Fabrice Pothier, een expert binnen het politiek adviesbureau Rasmussen Global, dat Harris haar Oekraïne-beleid te weinig aanhaalt. Momenteel heeft Trump volgens Pothier vrij spel, wat betreft dat onderwerp.

Daarbij hoopt de analist ook dat Harris de rode lijnen die Biden nu aanhaalt, van de baan schuift. Momenteel mag Oekraïne de Amerikaanse ATACMS-langeafstandraketten bijvoorbeeld nog niet gebruiken om doelwitten dieper in Rusland te raken. 

Ondertussen is er een ander conflict dat een groot deel van de aandacht voor Oekraïne wegkaapt: de oorlog tussen Israël en Hamas.

Wanneer het Israël betreft, houden de Amerikanen een bijzonder moeilijke spreidstand aan. Dat zei Bart Kerremans als professor Amerikaanse politiek en internationale relaties aan de KU Leuven tijdens een interview op Radio 1. 

"Aan de ene kant erkennen ze het Israëlische recht op zelfverdediging en profileren ze zich als de belangrijkste bondgenoot in de strijd tegen Hamas", gaf Kerremans toen aan. "Anderzijds willen de Amerikanen dat de oorlog in de Gazastrook stopt."

Tijdens haar vicepresidentschap was Harris vaak kritischer voor de Israëlische regering dan president Biden. Ze was een van de eerste regeringsleden die een oproep tot een staakt-het-vuren lanceerde, uitte haar bezorgdheid over de "humanitaire catastrofe voor de Palestijnen" en riep Israël op om het conflict zo snel mogelijk te beëindigen.

Toen de Israëlische premier Benjamin Netanyahu in juli naar Washington trok, had hij ook een ontmoeting met Harris. Tijdens dat gesprek zei Harris dat ze zich ernstige zorgen maakte over het hoge dodental in de Gazastrook en dat "de manier waarop Israël zich verdedigt, er ook toe doet". Harris is ook een voorstander van de tweestatenoplossing, wat inhoudt dat er een officiële Palestijnse staat zou komen naast Israël. 

De Amerikaanse militaire steun aan Israël zal Harris niet stopzetten. De vicepresident wil er zeker van zijn dat "Israël zich kan verdedigen tegen Iran en de terroristische groepen die Iran steunt", liet een adviseur van Harris al weten via X.

Analisten geloven dat het conflict tussen Israël en Hamas de Democraten pijn kan doen in november. Tijdens de voorverkiezingen in Michigan bijvoorbeeld, een staat waar een grotere gemeenschap Arabische Amerikanen woont, stemde 13 procent van de Democratische kiezers - toen Biden nog op het stembiljet stond - uit protest blanco.

Tot slot is er nog de belangrijkste geopolitieke tegenstander van de VS: China. 

Aan de ene kant laat China herhaaldelijk weten dat het graag de banden met het Westen meer wil aanhalen. Dat gebeurt onder meer in de strijd tegen de klimaatopwarming. In november gingen de speciale Klimaatgezanten John Kerry en Xie Zhenhua nog akkoord om de Sino-Amerikaanse samenwerking te versterken, onder meer om de plastiekvervuiling aan te pakken.

Tegelijkertijd werpt China zich op als hét internationale alternatief voor de Amerikaanse wereldheerschappij. Het land heeft de laatste decennia een enorme economische, diplomatieke en militaire opmars gemaakt en voelt zich klaar voor een meer dominante positie op het wereldtoneel. 

De VS heeft onder meer de importtarieven op Chinese producten drastisch laten stijgen. Bij Chinese elektrische wagens gaat het zelfs over een stijging van 25 naar 100 procent. Tijdens een speech in North Carolina levert Harris kritiek op de verdere verhoging van de tarieven die Trump voorstelt, maar zegt ze tegelijk dat tarieven de Amerikaanse middenklasse kunnen helpen.

De vicepresident staat ook voor een beleid van 'de-risking', een vorm van economische risicovermindering. Harris wil dus wel handel blijven voeren met China, maar niet zodanig afhankelijk zijn dat China de VS onder druk kan zetten met economische sancties.

"We gaan ons dus niet terugtrekken, maar wel de Amerikaanse belangen beschermen", zei Harris vorig jaar tijdens een interview met CBS News. "Op die manier kunnen we de regels van het spel zelf bepalen en zijn we niet verplicht om andermans regels te volgen."

De Amerikaanse regering heeft de laatste jaren geprobeerd zijn invloed op Azië veilig te stellen. In de Zuid-Chinese Zee bijvoorbeeld gedraagt China zich steeds assertiever en zelfs agressiever. China zegt dat de Zuid-Chinese Zee grotendeels tot zijn grondgebied behoort, een bewering die de internationale gemeenschap niet erkent. Er vinden dan ook geregeld aanvaringen plaats tussen schepen van de Chinese kustwacht en Filipijnse boten. 

Om de Chinese agressie in de Zuid-Chinese Zee en de gespannen situatie met Taiwan in het oog te houden, werkt de regering-Biden nauw samen met bondgenoten in de regio. Het ziet er niet naar uit dat Harris van die strategie wil afstappen.

Harris heeft de Chinese "bedreigingen en intimidatie in de Zuid-Chinese Zee" al ten scherpste veroordeeld. In 2022 drong ze er bij landen in het gebied al op aan om op te komen voor de territoriale integriteit en de verzekering van de vrije scheepvaart in het gebied. Toen sprak ze ook haar uitdrukkelijke steun aan de Filipijnen uit. Wat betreft Taiwan heeft Harris al gezegd dat ze het huidige Amerikaanse beleid van onofficiële relaties met het eiland wil aanhouden.