Vlaams Belang is volgens de Vlaming meer dan ooit de eigenaar van het thema migratie. Dat blijkt uit De Stemming, een onderzoek van VRT NWS en De Standaard. Vooruit boet op élk thema dan weer wat aan "eigenaarschap" in. 5 opmerkelijke (slot)conclusies uit De Stemming.
Vlaams Belang meer dan ooit eigenaar van thema migratie (en vier andere conclusies uit De Stemming)
Zico Saerens
Gepubliceerd:
De Stemming is een onderzoek in opdracht van VRT NWS en De Standaard, uitgevoerd door de Universiteit Antwerpen, onder leiding van Stefaan Walgrave en Jonas Lefevere. 2.029 inwoners van het Vlaams Gewest werden online bevraagd, tussen 8 en 22 januari. Op dat moment was er geen specifiek politiek thema dat het debat domineerde, wel waren er in die periode nieuwjaarsrecepties van verschillende partijen.
Vandaag brengen we het laatste deel van de resultaten. Bekijk hier het hele onderzoeksdossier en de methodologische nota.
1. Vlaams Belang domineert migratie (het belangrijkste thema volgens de Vlaming)
Migratie is hét belangrijkste thema voor de Vlaming op dit moment, zo bleek al uit de eerste resultaten van De Stemming, afgelopen donderdag. Dat thema linkt de Vlaming overduidelijk met oppositiepartij Vlaams Belang. Meer dan ooit zelfs, zo blijkt eveneens uit De Stemming.
Net niet de helft van de Vlamingen vindt dat Vlaams Belang "eigenaar" is van het thema. Het gaat dan om mensen die aangeven dat de partij het meeste belang hecht aan dat bewuste thema, in vergelijking met andere partijen.
De N-VA staat op de tweede plaats, al is dat met 10 procent op een zeer grote afstand. CD&V, die in de huidige federale regering de staatssecretaris voor Asiel en Migratie levert, wordt opvallend weinig genoemd.
Die cijfers liggen daarmee in de lijn van de voorbije jaren, al kende Vlaams Belang een kleine groei het afgelopen jaar, de N-VA net een kleine daling.
Dat Vlaams Belang hoog scoorde in onze peiling, hoeft dus niet te verbazen. "Eigenaarschap" is namelijk een belangrijke drijfveer om een stem uit te brengen, zo bleek al uit eerder onderzoek.
Kort gezegd: als een kiezer een partij linkt aan een thema dat hijzelf heel belangrijk vindt, dan stijgt de kans behoorlijk dat die kiezer op die partij gaat stemmen. "De Vlaming vindt migratie een belangrijk thema en beschouwt Vlaams Belang als dé eigenaar van dat thema", zegt professor Stefaan Walgraeve. En dus zit de partij op winst.
Vlaams Belang-kiezer stemt vóór iets, maar ook tégen iets
Een stem voor Vlaams Belang moet dus niet worden weggezet als een "foert-stem", concluderen de onderzoekers. "Door het thema migratie stemmen de Vlaams Belang-kiezers vóór iets, namelijk een strenger migratiebeleid."
"Sommigen zeggen dat sociaal-economische ongelijkheid en ongerustheid de drijfveer is van mensen om migratie belangrijk te vinden. Dat migratie slechts een symbool is van dieper economisch ongenoegen", zeggen de onderzoekers nog. "Maar dat doet niets af van het feit dat het thema migratie zeer sterk samenhangt met een Vlaams Belang-stem."
Daarnaast weet Vlaams Belang ook bijzonder goed het ongenoegen over de politiek te capteren. "Kiezers zijn boos op 'de politiek', en zeker op 'de politici'", zo zeggen de onderzoekers. Het beleid van de regeringen krijgt een buis van de Vlaming en ook het vertrouwen in de politiek in het algemeen scoort bijzonder laag. "Door dat politieke ongenoegen stemmen Vlaams Belang-kiezers ook tégen iets, de verdorven politieke elites."
2. Open VLD claimt economie (het 2e belangrijkste thema), maar profiteert daar niet van
Het tweede grootste probleem volgens de Vlaming? De economie. En dus is het ook interessant om te kijken wie "eigenaar" is van dat thema. 28 procent van de Vlamingen zegt dat Open VLD de partij is die het meeste belang hecht aan de economie. De N-VA volgt ook hier, zij het op kortere afstand, met 20 procent.
Die cijfers komen niet echt overeen met de peiling, toch niet als we de theorie van hierboven doortrekken. Maar dat kan een verklaring hebben.
Om de belangrijkste verkiezingsthema's van de Vlaming te bepalen, werd in het onderzoek een open vraag gesteld. "Wat is volgens u het grootste probleem waar ons land mee wordt geconfronteerd?", zo klonk het.
Economie, het thema dat op de tweede plaats stond, was een verzamelnaam voor antwoorden die rond dat thema werden gegeven. Bij de antwoorden zelf zat soms inderdaad "de economie", maar veel vaker ging het over de stijgende prijzen, de hoge facturen, het leven dat duurder wordt. Het is dus de eigen koopkracht die als een bezorgdheid wordt gezien, eerder dan de algemene economie.
"Wanneer we eigenaarschap meten in het onderzoek, vragen we aan mensen welke partij volgens hen het meeste belang hecht aan een thema, in dit geval de economie", zegt professor Walgraeve. "Wellicht denken mensen hier bij 'de economie' spontaan aan bedrijven en industrie, eerder dan aan de eigen koopkracht. Dat zou verklaren waarom Open VLD goed scoort op het thema, maar dat niet kan omzetten in een goed peilingsresultaat."
3. Groen scoort sterk op thema's waar de Vlaming minder wakker van ligt
Groen is een partij met "een sterk eigenaarschap", al kan ook die partij dat niet omzetten in een goed peilingsresultaat. "Dat komt vooral omdat Groen eigenaar is van thema's die de Vlaming op dit moment minder belangrijk vindt", zegt professor Walgraeve.
Op het thema klimaat kan Groen zich volledig profileren, met 66 procent van de Vlamingen die het thema aan de partij linkt. Alleen staat klimaat niet erg hoog in de prioriteitenlijst.
Wanneer gevraagd wordt naar het grootste probleem van ons land, zegt slechts 3 procent spontaan een antwoord dat onder de categorie klimaat valt. Als daarna een lijstje wordt gegeven met thema's, en mensen dus herinnerd worden aan andere thema's, stijgt het thema tot de zevende plaats, met 12 procent.
Alleen is die open vraag een stuk interessanter om het stemmotief te meten. Waar de Vlaming spontaan aan denkt, zal meer meespelen in het stemhokje dan een thema waar hij aan herinnerd moet worden.
Ook in het thema energie scoort Groen hoog, trouwens. Ondanks de toegevingen die de partij deze regeerperiode moest doen in het kernenergiedossier, blijft Groen - dat weliswaar ook de bevoegde minster levert - met 38 procent stip op nummer één.
Alleen zien we ook daar weer hetzelfde: energie was in 2022 nog het belangrijkste probleem voor de Vlaming, door de energiecrisis. In de bevraging van dit jaar gaf maar 2 procent spontaan energie als belangrijk thema.
4. Vooruit boet op elk thema (een beetje) in
Vooruit blijft op heel wat thema's marktleider, zoals gezondheidszorg - waarvoor ze de bevoegde minister levert -, sociale zekerheid en pensioenen. De partij staat ook nét bovenaan bij werkgelegenheid, al is dat een thema waar de percentages van veel partijen dicht bij elkaar liggen.
Al valt er één ding op. De partij boet op élk van de ondervraagde thema's in. Nergens is het verlies significant, maar omdat het op élk thema is, is de conclusie opvallend.
De partij doet het dus niet enkel minder goed in de peiling in vergelijking met vorig jaar, ook op het vlak van eigenaarschap is er schade.
5. Wie thema heeft kunnen "claimen", kan het ook behouden
Het is de vijfde keer dat het "eigenaarschap" van partijen op verschillende thema's werd onderzocht in De Stemming. Wat blijkt? Sommige thema's zijn voor de kiezer behoorlijk vastgeklonken aan een bepaalde partij. Het afgelopen jaar waren er hier en daar wat (kleine) verschuivingen, maar niets opvallends.
"Eens een partij gelinkt is aan een thema, verandert dat niet van de ene dag op de andere", zegt professor Walgraeve. "Daardoor proberen partijen in de campagne ervoor te zorgen dat hún thema's aan bod komen. Een thema waar jij geen eigenaar van bent, kan je niet zomaar proberen te claimen. Wat je wél kan proberen, is de thema's waar jij goed op scoort belangrijker maken."
Want hét belangrijkste thema, dat durft wel al eens veranderen. En dat heeft met veel zaken te maken. Gezondheidszorg was in 2020 en 2021 hét belangrijkste thema, door de coronacrisis, nu is het volledig verdwenen in het lijstje. Hetzelfde met energie, wat in 2022 belangrijk was door de energiecrisis.
"Er kan altijd een nieuwe crisis komen, in welk thema dan ook", zegt Walgraeve. "De partij die dan sterk staat in dat thema, die zal daar effect van kennen."
Nog minder dan 100 dagen voor de verkiezingen. Op 9 juni worden de kaarten geschud. Die avond weten we het met zekerheid.
Thema's en partijen: een overzicht
Migratie: Vlaams Belang blijft onbedreigd eigenaar (48%), de N-VA volgt op grote afstand (10%). Alle andere partijen - ook CD&V die de bevoegde staatssecretaris levert - rond 5%.
Economie: Open VLD is eigenaar (28%), N-VA volgt (20%). Vlaams Belang staat op 7%, CD&V, Vooruit en PVDA op 6%. Groen sluit af met 2%.
Gezondheidszorg: Vooruit blijft marktleider (24%), CD&V biedt weerwerk (17%), alle andere partijen tussen 7 en 4%.
Klimaat: Groen overduidelijke eigenaar met 66%. Geen enkele andere partij komt in de buurt, allemaal scoren ze tussen 4 en 2%.
Werkgelegenheid: Heel wat partijen strijden hier om eigenaarschap. Vooruit heeft langzaam het laken naar zich toegetrokken (19%), N-VA en PVDA volgen op 14%. Daarna komen Open VLD (10%), CD&V en Vlaams Belang (7%) en Groen (1%).
Pensioenen: Vooruit blijft marktleider (22%), gevolgd door PVDA en CD&V (12%). Daarna komen Vlaams Belang (8%), N-VA en Open VLD (7%) en Groen (2%).
Sociale zekerheid: Vooruit duidelijke eigenaar met 28%. CD&V (12%) en PVDA (11%) volgen op afstand. Daarna komen Vlaams Belang (8%), N-VA (7%), Open VLD (5%) en Groen (2%).
Mobiliteit: Groen blijft aan kop (15%), ondanks verlies afgelopen jaren. De voorsprong op N-VA (12%) is erg klein geworden. Daarna volgen Open VLD (10%), CD&V (9%), Vooruit en Vlaams Belang (6%) en PVDA (5%). Opvallend: meer dan een op de drie wijst in dit thema geen eigenaarschap toe.
Staatshervorming: Dit is hét thema van N-VA (42%), Vlaams Belang volgt op grote afstand (16%). Al de andere partijen tussen 4 en 2%.
Internationale veiligheid: de grootste groepen kiezers duiden geen eigenaar aan. Vlaams Belang scoort nog het hoogste (18%), gevolgd door N-VA (16%).
Energie: Groen is en blijft de onbetwiste eigenaar (38%), N-VA volgt (11%) op grote afstand. Alle andere partijen zitten tussen de 6 en 3%.
