Migratie is voor de Vlaming hét belangrijkste politieke thema op bijna 100 dagen voor de verkiezingen. Dat blijkt uit De Stemming, een onderzoek in opdracht van VRT NWS en De Standaard. Ook het duurdere leven en het ongenoegen over de politiek zouden in juni de stem van de Vlaming (mee) kunnen bepalen.
Migratie en koopkracht: hier ligt Vlaming wakker van 100 dagen voor de verkiezingen
Zico Saerens
Gepubliceerd:
De Stemming is een onderzoek in opdracht van VRT NWS en De Standaard, uitgevoerd door de Universiteit Antwerpen, onder leiding van Stefaan Walgrave en Jonas Lefevere.
2.029 inwoners van het Vlaams Gewest werden online bevraagd, tussen 8 en 22 januari. Op dat moment was er geen specifiek politiek thema dat het debat domineerde, wel waren er in die periode nieuwjaarsrecepties van verschillende partijen.
Vandaag brengen we het eerste deel van de resultaten. Het volledige onderzoeksrapport daarover kan je hier nalezen.
Morgen zijn we exact 100 dagen voor de federale, regionale en Europese verkiezingen. De keuze die de kiezer dan maakt, zal voor een groot deel gebaseerd zijn op de thema's die hij op dat moment belangrijk vindt.
Opvallend: waar de Vlaming de voorbije jaren gezondheidszorg (tijdens corona), energie (tijdens de energiecrisis) en internationale veiligheid (bij de start van de oorlog in Oekraïne) hoog op de agenda plaatste, zijn die thema's nu volledig verdwenen.
Momenteel vindt de Vlaming migratie het grootste probleem, meteen gevolgd door economie, al gaat het daar meer om koopkracht. Op de derde plaats staat politieke vertegenwoordiging, zeg maar het ongenoegen in de politiek.
1. Migratie
Migratie was hét thema bij de vorige verkiezingen van 2019 en lijkt dat ook te worden in aanloop naar de komende verkiezingen in juni. 22 procent van de Vlamingen noemt migratie het grootste probleem van ons land.
Het is de eerste keer sinds de start van De Stemming, in 2020, dat migratie bovenaan de lijst staat. En toch gaat het hier niet om een "hype-thema", dat plots naar boven schiet en even snel weer verdwijnt, zoals gezondheidszorg of energie. Als een van de weinige thema's stond migratie de afgelopen jaren telkens in de top vijf bij De Stemming.
Daarmee lijkt migratie een voortdurende zorg van de Vlaming te zijn, concluderen de onderzoekers. Het is hét thema waar de Vlaming van wakker ligt als er geen andere externe - en urgente - crisissen zijn, zoals een pandemie of een energiecrisis.
Welke kiezers vinden het thema belangrijk?
Oudere kiezers vinden migratie een belangrijker thema dan jongere kiezers, zo blijkt uit De Stemming. Daarnaast zetten mensen met een gemiddeld inkomen het thema ook meer op nummer één dan mensen met een laag of hoog inkomen.
Opvallend: er is geen verschil tussen mensen die in de stad of het platteland wonen. Het thema komt in beide groepen even vaak voor.
2. De economie (en het leven dat duurder wordt)
De Vlaming is nog steeds weinig optimistisch over de economie. Al is de situatie niet meer zo dramatisch in vergelijking met vorig jaar. De bezorgdheid was toen ontzettend hoog, vooral door de hoge inflatie op dat moment. Het leven werd aan een sneltempo duurder.
Die inflatie ligt ondertussen iets lager. In januari - op het moment van het onderzoek - stond ze op 1,75 procent. Het leven was vorige maand dus 1,75 procent duurder in vergelijking met een jaar eerder. Ondertussen blijkt wel dat de inflatie gestegen is naar 3,2 procent. Ter vergelijking: een jaar eerder stond die inflatie nog op meer dan 8 procent.
En dus blijft koopkracht een kopzorg voor de Vlaming. 22 procent van alle Vlamingen zegt het (heel) moeilijk te hebben om rond te komen met hun inkomen. Dat is minder dan de 26 procent van vorig jaar, maar nog steeds meer dan enkele jaren geleden.
De Open VLD- en N-VA-kiezers hebben het minst van al moeite om de eindjes aan elkaar te knopen. Bij de kiezers van Vooruit, de PVDA en - zeker - Vlaams Belang gaat het om veel grotere groepen.
De helft van alle Vlamingen vindt bovendien dat de Belgische economie het afgelopen jaar verslechterd is. Al zijn er ook hier grote verschillen per kiezersgroep.
Het meeste pessimisme is dus te vinden bij kiezers van Vlaams Belang en de PVDA, de twee radicaalste partijen. Zij zeggen het financieel lastig te hebben en kijken ook negatief naar de economie.
"Deze cijfers suggereren dat een deel van de motivatie om te stemmen voor radicale partijen, sociaal-economisch is", zeggen de onderzoekers. "Voor PVDA lijkt dat evident, het is een linkse partij die voor herverdeling is, maar we zien bij VB-kiezers net hetzelfde."
3. De politiek zélf
En dan is er nog de politiek zélf. 14 procent van de Vlamingen geeft de politiek zélf aan als een van de grootste problemen van het land.
Het vertrouwen in de politiek en de instellingen was vorig jaar naar een historisch dieptepunt gezakt. Dat vertrouwen is niet verder gezakt, maar ook niet meer gestegen.
Politici, politieke partijen, de regeringen en de parlementen: ze krijgen allemaal een (grote) onvoldoende van de Vlaming.
Het wantrouwen is opnieuw het grootste bij kiezers van Vlaams Belang en de PVDA.
En de andere thema's?
Op de vierde plaats van grootste problemen? Enkele maatschappelijke evoluties. Een verzamelnaam voor culturele of sociale evoluties, zoals racisme, polarisatie, extremisme en onverdraagzaamheid.
De vijfde plaats wordt gedeeld door de thema's criminaliteit en justitie, armoede en de begroting en staatsschuld. Drie thema's die de voorbije jaren telkens - een beetje - aan belang toenamen.
Van de blijvende oorlog in Oekraïne en in Gaza is niets te merken in de resultaten. Amper 1 procent geeft spontaan een antwoord dat onder het thema "internationale veiligheid" kan worden ondergebracht, als er wordt gevraagd naar het grootste probleem van dit moment.
Over defensie praat zelfs niemand spontaan. Pas als het thema tussen een lijst van andere thema's staat, geeft 2 procent van de Vlamingen aan dat het thema een rol zal spelen bij zijn of haar stemkeuze. Al moeten we er hier bij vertellen dat het onderzoek werd uitgevoerd vóór de uitgebreide media-aandacht rond meer of minder geld voor defensie.
Open vraag
De thema's komen uit een open vraag in het onderzoek. Concreet werd gevraagd om in eigen woorden te zeggen wat het grootste probleem is waar ons land mee wordt geconfronteerd. Al die antwoorden werden geanalyseerd en ondergebracht in bepaalde categorieën, de thema's dus. Voor elk antwoord werden maximaal drie thema's aangeduid.
Zo'n open vraag is de beste manier om het spontane belang van politieke problemen en thema's te meten. Waar een kiezer uit zichzelf aan denkt, zal wellicht een grote rol spelen in het stemhokje.
Pas daarna werd een lijst van thema's gegeven, waaruit de bevraagde twee thema's mocht kiezen. Ook bij die vraag stond migratie op nummer één. Op de tweede plaats staat belastingen, een thema waar amper aan wordt gedacht bij de open vraag, maar wat mensen duidelijk wel aanduiden als ze eraan worden herinnerd. De economie staat hier op de derde plaats.
Weet jij nog niet op wie je gaat stemmen voor de verkiezingen van 2024? Vanaf 15 april kan je de stemtest van VRT NWS doen. Geef je standpunt voor 30 stellingen en ontdek bij welke partij jouw standpunten het best aansluiten.
