Wat kunnen we verwachten van tweede ambtstermijn van Donald Trump?

De Verenigde Staten zijn in gevaar en Donald Trump is de enige persoon die de Amerikanen kan behoeden van de ondergang: dat was de basis van het Trump-campagneteam.

Je weet misschien nog hoe de eerste ambtstermijn van Trump eruitzag, maar wat wil hij de volgende 4 jaar bereiken? VRT NWS dook in zijn verkiezingscampagne. We bieden uitleg bij enkele centrale punten van zijn programma en maken een inschatting: hoe realistisch zijn Trumps voorstellen?

De Amerikaanse economie doet het momenteel vrij goed. De inflatie blijft redelijk stabiel en ging in juni zelfs nog omlaag, maandelijks komen er duizenden vacatures bij en het reëel bruto binnenlands product - de breedste maatstaf voor economische opbrengst - is in het eerste kwartaal van 2024 met 1,4 procent gestegen. 

Toch doet de economie het volgens heel wat Amerikanen niet goed genoeg. De Amerikaanse econoom Paul Krugman wijst erop dat het aanvoelen van de economie sterk verschilt volgens politieke voorkeuren. Hij geeft aan dat Republikeinen sinds het aantreden van Biden een stuk negatiever kijken naar de economie, terwijl Democraten de economie gemiddeld positiever inschatten.

Hoe dan ook: Trump ziet het ongenoegen en biedt de Amerikanen een alternatief, genaamd 'MAGA-nomics'.

Uit een onderzoek van The Wall Street Journal blijkt echter dat Amerikaanse economen beducht zijn voor de gevolgen van 'MAGA-nomics'. Een van de critici is Bernard Baumohl, die als hoofdeconoom voor het economische prognosebureau The Economic Outlook Group werkt. "Ik denk dat er een reëel risico is dat de inflatie zal versnellen onder een presidentschap van Trump", gaf Baumohl aan.

Uit de bevraging bij 50 economen bleek dat 56 procent meer inflatie voorspelt bij een Trump-presidentschap dan bij 4 extra jaren Biden. 51 procent gelooft ook dat het overheidstekort zal stijgen onder Trump, tegenover 22 procent bij een tweede presidentschap onder Biden. Daarvoor wijzen ze naar de belastingverlagingen voor de ultra-rijken, die Trump aan het begin van zijn termijn had doorgevoerd en in 2025 zou willen verlengen.

Ook de harde handelsoorlog tegen China die Trump belooft, zou volgens de economen negatief kunnen uitdraaien. Dat zou de kostprijzen in verschillende sectoren met 1 tot 2 procent kunnen doen stijgen. Tot slot is er nog de belofte om migratie tegen te houden (die hieronder wordt uitgelicht), wat tot arbeidstekorten en dus problemen in de industriële sectoren zou kunnen leiden.

De droom om de muur met Mexico af te werken, is niet dood en begraven. Trump gelooft dat de muur hét reddingsmiddel is tegen wat hij "het gif in het bloed van het land" noemt: immigranten. Volgens de Republikeinen heeft Biden niets gedaan om de migratiecrisis op te lossen.

Dat migranten massaal naar de Verenigde Staten trekken, valt niet te ontkennen. Tussen oktober 2022 en september 2023 staken 2.475.669 mensen de zuidelijke grens van Amerika over. Een groot deel van die mensen vraagt na het oversteken van de grens wel meteen politiek asiel aan, om legaal in het land te kunnen blijven.

De Republikeinse partij staat voor een streng migratiebeleid. De politici geloven niet in langetermijnmaatregelen en willen het aantal migranten meteen aanpakken, vanuit het oogpunt: elke migrant is een potentiële crimineel. Denk daarbij aan de woorden van Trump tijdens zijn eerste verkiezingscampagne in 2015.

"Als Mexico zijn mensen stuurt, zijn het niet de besten", zei Trump toen. "Ze sturen mensen die veel problemen hebben en ze brengen die problemen met zich mee. Ze brengen drugs mee. Ze brengen criminaliteit mee. Het zijn verkrachters. En slechts een paar, neem ik aan, zijn goede mensen."

De weg naar de legaliteit die de Democraten voorstellen, willen de Republikeinen volledig blokkeren. Wie het land op een illegale manier heeft betreden, moet zo snel mogelijk en zonder uitzondering worden uitgezet. 

Ex-president Trump wil verder gaan dan tijdens zijn eerste termijn. Hij wil niet alleen de Trump-muur afwerken, maar ook mensen zonder papieren die in de Verenigde Staten verblijven, massaal arresteren en uitzetten.

Het migratieplan van Trump bestaat uit 3 grote pijlers.

Pijler 1 is een terugkeer naar 2020. Trump wil het beleid van zijn eerste ambtstermijn opnieuw invoeren. Dat betekent onder meer een inreisverbod voor mensen uit bepaalde moslimlanden, zoals Syrië, Soedan en Jemen. 

Daarnaast wil Trump nieuwe fondsen voor de muur. Zijn ultieme doel is om de Mexicaans-Amerikaanse grens (die 3.145 kilometer lang is) volledig dicht te gooien.

Tot slot wil Trump 'Title 42' van onder het stof halen. Die wet bestempelde migratie naar de Verenigde Staten als een gezondheidsrisico en verhinderde migranten om het land te betreden. Title 42 bestaat al tientallen jaren, maar Trump gebruikte de wet vooral tijdens de coronapandemie.

Pijler 2 legt de focus op grootschalige 'raids'. Doorheen de 50 staten zullen agenten van de federale immigratiedienst ICE, lokale politieagenten en soldaten van de Nationale Garde grootschalige 'raids' uitvoeren. Op die manier wil Trump illegale verblijvers massaal oppakken. Volgens het Pew Research Center verbleven in 2021 naar schatting 11,4 miljoen mensen zonder papieren in de Verenigde Staten. 

De huidige detentiecentra zijn niet groot genoeg om alle mensen zonder papieren op te sluiten. Daarom wil de oud-president gigantische gevangenenkampen bouwen. Daar zullen de gearresteerde mensen blijven zolang ze wachten op de terugkeer naar hun thuisland. Trump wil de mensen die zijn opgepakt ook geen kans geven om in beroep te gaan tegen hun deportatie.

Tot slot wil Trump met pijler 3 het 'ius soli' (ofwel 'het recht van de bodem') begraven. 'Ius soli' betekent dat wie op Amerikaanse grond wordt geboren automatisch een Amerikaanse staatsburger is. Op die manier kunnen migranten zonder papieren toch kinderen krijgen met de Amerikaanse nationaliteit.

Trump zou een einde willen maken aan dat principe. Experten geloven echter dat pogingen om 'ius soli' af te schaffen meteen zullen sneuvelen voor de rechtbank, al kan Trump een lang aanslepende stroom aan rechtszaken proberen te gebruiken om intussen zijn wil door te drukken.

Wanneer we het wereldtoneel bekijken, staat Trump in een spreidstand. Vanzelfsprekend is er 'America First', Amerika op de eerste plaats zetten. De focus ligt op patriottisme en protectionisme en daarbij laat de oud-president geen ruimte voor globalisme.

Trump trok de Verenigde Staten terug uit het TPP-vrijhandelsakkoord met 12 Aziatische en Oceanische landen. Het NAFTA-akkoord tussen de Verenigde Staten, Canada en Mexico werd vervangen door het USMCA-handelsakkoord, om Amerikaanse jobs en de industrie beter te beschermen.

Anderzijds vindt Trump dat Amerika ook moet vasthouden aan zijn militaire dominantie in de wereld, wat zijn opvolger Joe Biden volgens hem uit handen heeft gegeven. Daarvoor verwijst hij onder meer naar de terugtrekking van het Amerikaanse leger uit Afghanistan, die chaotisch en moeizaam verliep. Ook de recente aanvallen van terroristische groepen in het Midden-Oosten en de raketproeven van Noord-Korea haalt de oud-president aan als teken dat Amerika niet langer ontzag opwekt bij zijn vijanden.

Een ijzersterk leger, een modern arsenaal van kernkoppen en een ongenadige Trump moeten landen als Rusland, Iran en China in bedwang houden. De Verenigde Staten gaven in 2022 al het gigantische bedrag van 810,9 miljard euro uit aan het leger en defensie. Dat bedrag wil Trump aanhouden en mogelijk verhogen.

Analisten en experten stellen zich wel vragen bij de manier waarop het defensiebudget wordt gespendeerd. Zo hebben de Verenigde Staten wel een kernarsenaal van 5.244 kernkoppen, maar daarvan zijn er zo'n 1.500 "met pensioen" (lees: te oud om nog te gebruiken).

Ook het onderzoeksinstituut Brookings gelooft dat het leger meer moet inzetten op kwaliteit, in plaats van telkens te focussen op kwantiteit. Daarvoor wijst het instituut onder meer naar de nood aan betere cybercapaciteiten en meer weerbaarheid in de ruimte.

Trump toont zich ook graag als de beschermheer van het leger. Toch kwam hij al in opspraak voor enkele uitspraken over militairen, onder meer de stelling dat soldaten die gestorven of gevangen zijn genomen "sukkels en losers" zijn.

Experten halen het impulsieve en onvoorspelbare karakter van Trump ook aan als een gevaar voor de wereldvrede. Onder meer de bedreigingen dat Trump zijn land zou terugtrekken uit de NAVO en dat Rusland "mag doen wat het wil" met landen die te weinig bijdragen, doet in Europa de alarmbellen rinkelen.

De Amerikaanse bondgenoten zijn niet zeker dat ze bij een tweede Trump-termijn op de Verenigde Staten kunnen rekenen. Volgens toekomstig vicepresident JD Vance is het alvast niet langer de bedoeling dat Amerika 'de politieman van de wereld speelt'. Alleen als de vitale belangen van de Verenigde Staten in gevaar zijn, moet volgens Vance worden ingegrepen. Daarnaast legt de senator uit Ohio niet langer de focus op Europese, maar meer op Aziatische bondgenoten.

Daarom werken onder meer Europa, Japan en Zuid-Korea aan meer onafhankelijkheid van Amerika, bijvoorbeeld op militair vlak.

Toen het Amerikaanse Hooggerechtshof in 2022 het nationaal recht op abortus (beter bekend als het arrest Roe v. Wade) schrapte, was Trump euforisch. Hij had er naar eigen zeggen voor gezorgd dat het was gelukt. Tijdens zijn presidentschap had hij namelijk 3 hoge rechters kunnen aanstellen, waardoor 6 conservatieve leden zetelen in een orgaan van 9.

Heel wat staten hebben het recht op en de toegang tot abortus sterk ingeperkt. Het gaat vooral over staten waar Republikeinen de plak zwaaien. In sommige staten kan medisch personeel worden vervolgd als ze een abortus uitvoeren, in andere mag zelfs geen abortus plaatsvinden in geval van incest of verkrachting.

De afschaffing is echter bijzonder onpopulair. Volgens het onderzoeksbureau Gallup vindt 85 procent van de Amerikanen dat abortus "onder bepaalde of alle omstandigheden" mogelijk moet zijn.

Het afgelopen jaar deden ook heel wat emotionele verhalen de ronde. De Democraten halen geregeld het verhaal van Hadley Duvall aan, een vrouw die op 12-jarige leeftijd zwanger raakte na verkrachting door haar stiefvader. Het onderzoeksmedium ProPublica wijst dan weer naar 2 vrouwen in Georgia die stierven, omdat ze geen toegang kregen tot abortuszorg.

Trump weet dat abortus een teer punt is voor zijn campagne. Daarom heeft de oud-president al aangegeven dat hij geen algemeen verbod wil op abortus. Hij vindt dat niet de federale overheid, maar de staat moet beslissen over een verbod op abortus. Toekomstig vicepresident JD Vance beschrijft zichzelf als "100 procent pro-life" en geeft ook aan dat staten zelf moeten beslissen over abortus, al zei hij in 2022 tijdens een podcast dat hij "graag een nationaal verbod zou willen".

Op 6 januari 2021 hield Trump - nadat hij de verkiezingen van Biden had verloren - een 'Save America'-rally in de hoofdstad Washington. Tijdens een vurige toespraak die 70 minuten duurde, stookte Trump het ongenoegen bij zijn kiezers op. "Als jullie niet vechten, hebben jullie straks geen land meer", zei hij onder meer tegen zijn publiek.

De betogers waren zo woedend dat ze het Capitool bestormden en de kamers van het Congres binnendrongen. Het werd een dag van geweld en pure chaos. 5 mensen lieten het leven, zo'n 140 anderen geraakten gewond. Na de feiten beroofden 4 agenten die het Capitool verdedigden zich ook van het leven.

Sinds de opstand zijn al zo'n 1.000 Trump-aanhangers veroordeeld voor hun acties in de gangen van het Capitool, al gebeurde dat volgens het Hooggerechtshof niet altijd correct.

Trump is de grote vis in het dossier. Het Huis van Afgevaardigden richtte een speciale commissie op die de rol van Trump in de bestorming van het Capitool moest onderzoeken. Het eindoordeel was duidelijk: de oud-president had "een poging tot opstand en samenzwering" tegen de Verenigde Staten gepleegd. Er werd een strafrechtelijke zaak opgestart.

Het zijn slechts enkele van de 91 aanklachten in verschillende rechtszaken die Trump momenteel op zijn naam heeft staan. In enkele van die zaken is hij al veroordeeld.

Het federale Hooggerechtshof heeft ondertussen geoordeeld dat Trump immuniteit geniet voor daden die binnen de exclusieve bevoegdheden van het presidentschap vallen, maar niet voor wat hij als privépersoon heeft gedaan. Een lagere rechtbank moet nu bepalen of Trumps acties als privépersoon werden gesteld, maar dat zal hoogstwaarschijnlijk niet voor november gebeuren.

Trump beschouwde alle aanklachten en rechtszaken als een poging van "Crooked Joe Biden" om hem uit de presidentsrace te houden. Hij beweert dat hij nooit iets heeft misdaan. De geheime documenten die de FBI in zijn verblijf Mar-A-Lago vond? Die zijn daar gelegd door zijn tegenstanders. Poging tot opstand in de hoofdstad? De verkiezingen waren gestolen.

En die "corruptie" bevindt zich volgens Trump niet alleen binnen het ministerie van Justitie. Hij beweert dat de hoofdstad Washington, D.C. "een moeras van corruptie" is. 'The Deep State' zou er eindeloos kunnen floreren.

Nu Trump opnieuw aan de macht komt, wil hij verregaande hervormingen doorvoeren om "het rot in Washington" weg te snijden. Vertaling: wie hem niet steunt, zal moeten vertrekken. "Ofwel vernietigt The Deep State Amerika, ofwel vernietigen wij The Deep State", sprak hij tijdens een campagnebijeenkomst in Waco, Texas.

Trumps plannen hebben een centraal doel: alle macht naar het Witte Huis toe trekken. Verschillende maatregelen moeten verzekeren dat niemand hem in de weg kan staan.

Ten eerste wil hij de belangrijkste vacatures binnen de overheid invullen met Trump-getrouwen. Kritische stemmen zijn in geen geval welkom.

Onder meer de organisatie The Heritage Foundation is met 'Project 2025' intensief op zoek naar kandidaten om Trump te dienen. Een 920-pagina's tellend document genaamd 'Mandate for Leadership - The conservative promise' legt in detail uit waar de conservatieve denktank voor staat en welk beleid Trump zou moeten volgen.

Het project heeft alvast verschillende radicale voorstellen: abortus moet verder aan banden worden gelegd, het ministerie van Onderwijs - "dat onze kinderen bederft met genderideologie en rassentheorieën" - moet verdwijnen en het Witte Huis moet opnieuw directe macht krijgen over het ministerie van Justitie.

Trump beweert dat hij "helemaal niet op de hoogte is" van Project 2025. Volgens analisten is de kans groter dat de toekomstige president afstand probeert te doen van het radicale gedachtegoed rond onder meer abortus, om kiezers niet af te schrikken.

Ten tweede is Trump van plan om het presidentiële besluit 'Schedule F' terug boven te halen. Trump ondertekende dat besluit aan het einde van zijn eerste termijn, maar het is nooit uitgevoerd.

'Schedule F' voorziet dat 50.000 extra jobs binnen het overheidsapparaat tot politieke benoemingen kunnen worden omgevormd. Ook die posities kan de president dan aan vertrouwelingen geven. Momenteel is het aantal benoemingen beperkt tot 4.000.

Trump wil het zo niet alleen makkelijker maken om mensen te benoemen, maar ook om ambtenaren die het hem te moeilijk maken zonder veel moeite de laan uit te sturen. Volgens The Washington Post zou het campagneteam van Trump nu al lijsten hebben met personen die niet aan zijn kant staan. Zo kunnen ze die ambtenaren snel uit hun functie ontheffen.

Tot slot gaat Trump op zoek naar advocaten en gerechtelijke experten die een juridische mouw aan zijn beleid kunnen passen. Zo berichtte The New York Times al dat de toekomstige president getrouwen ook tot overheidsadvocaten wil aanstellen. Die overheidsadvocaten hebben de macht om de president en zijn regering terug te fluiten wanneer ze buiten de kaders van de wet treden.

Het advocatenleger kan Trump helpen om een juridische basis te vinden voor zijn besluiten. Op die manier kan hij zichzelf indekken en een juridische strijd starten tegen zijn politieke vijanden, zoals de huidige president Biden of andere Democratische politici. Daarnaast kan Trump proberen bepaalde beslissingen door te duwen, zonder op de toestemming van het Congres te wachten.

Met zijn plannen wil Trump de scheiding der machten - het principe dat een democratie definieert - onderuit halen en de facto een autoritair bestuur installeren.

Bovenstaande punten zijn slechts enkele voorbeelden van wat Trump wil bereiken tijdens zijn tweede ambtstermijn. De ex-president heeft zich ook over andere onderwerpen uitgesproken: hij wil de steden opkuisen door daklozen en drugsgebruikers massaal van de straat te halen, de overgang naar een elektrisch wagenpark een halt toeroepen en klimaatregels schrappen.

Hoe realistisch de plannen van Trump zijn, is moeilijk in te schatten. "We moeten er vooral rekening mee houden dat Trump niet werkt met vaste programma's of plannen", zegt VRT-journalist en Amerika-specialist Bert De Vroey. "Hij laat zich meer leiden door een ideologisch buikgevoel dan door scherp omlijnde principes. Dat zagen we ook tijdens zijn eerste ambtstermijn."

"Trump heeft zich al meermaals uitgesproken over zijn radicale migratieplannen. Ook tijdens de Republikeinse conventie was de taal meestal hard, maar concrete plannen hoe dat allemaal verwezenlijkt zal worden, zijn er nog niet. We moeten dus onthouden dat er altijd wat speling zit op de ideeën en niets in steen staat gebeiteld. Het valt te zien of zijn nieuwe 'running mate' JD Vance daar verandering in zal brengen."

Trumps voorstellen zijn soms moeilijk verwezenlijkbaar, omdat hij brede steun zou moeten krijgen van beide partijen. Het principe van 'ius soli' bijvoorbeeld: dat zit verankerd in het 14e amendement van de Amerikaanse grondwet. Om daar een einde aan te maken, zou Trump eerst in beide kamers van het Congres een tweederdemeerderheid voor zijn voorstel moeten halen en het laten ratificeren door 38 van de 50 staten. De kans dat hij die meerderheden haalt, is nihil.