Het Amerikaanse Hooggerechtshof geeft oud-president Donald Trump deels gelijk in zijn vraag om immuniteit te krijgen voor zijn rol bij de bestorming van het Capitool op 6 januari 2021. Hij zou volgens het Hof immuniteit genieten voor daden die binnen de exclusieve bevoegdheden van het presidentschap vallen, maar niet voor wat hij als privépersoon heeft gedaan. Een lagere rechtbank moet nu beslissen waaronder zijn daden die dag precies vallen.
Hooggerechtshof geeft Trump deels gelijk over immuniteit: president is onschendbaar voor daden binnen zijn ambt
Maarten Bockstaele
Gepubliceerd:
Bijgewerkt:
Voormalig Republikeins president Donald Trump wordt strafrechtelijk vervolgd voor zijn aandeel in de bestorming van het Capitool in Washington op 6 januari 2021. Trump vindt dat hij als president immuniteit geniet en daarvoor dus niet vervolgd mag en kan worden. In de Amerikaanse grondwet staat niets in detail beschreven over de immuniteit van een president. Het Amerikaanse Hooggerechtshof moest zich daar nu over uitspreken.
Wat gebeurde er ook alweer op 6 januari 2021? Op 6 januari 2021 moest het Congres, het Amerikaanse parlement, de verkiezingsoverwinning van de Democraat Joe Biden officieel bekrachtigen. Daarover bestond bij toenmalig Republikeins president Donald Trump én diens aanhangers zeer grote wrevel en frustratie. Volgens hen was er sprake van bedrog. Duizenden Trump-supporters trokken op 6 januari naar Washington voor een manifestatie, nadat Trump op sociale media en in toespraken meermaals opruiende taal had gebruikt. Honderden mensen bestormden het Capitool. Trump zou weinig tot niets ondernomen hebben om de bestorming tegen te houden of te beëindigen.
Vier mensen kwamen om, van wie er een werd doodgeschoten door de politie. Vier politieagenten die bij de verdediging van het Capitool betrokken waren, pleegden later zelfmoord. Meer dan 140 politieagenten raakten gewond.
Drie soorten acties, drie soorten immuniteit
In zijn algemeen arrest maakt het Hooggerechtshof een duidelijk onderscheid tussen 3 soorten acties van een president. Er zijn acties die exclusief onder de grondwettelijke bevoegdheden van een president vallen, acties die een president stelt tijdens officiële gelegenheden, en onofficiële handelingen of daden.
Een president heeft volgens het Hof 'absolute immuniteit' voor die eerste categorie. Het gaat dan bijvoorbeeld om het recht om een persoon te pardonneren of het recht om een kabinet samen te stellen. Volgens het Hof is die immuniteit essentieel, om te voorkomen dat een president zich nodeloos zorgen maakt over de mogelijke schade die een beslissing kan veroorzaken.
Bij daden die een president tijdens officiële gelegenheden stelt, geldt op zijn minst 'een vermoeden van immuniteit'. In het geval van Trump telt het Hof daar de pogingen bij om vicepresident Mike Pence onder druk te zetten om de verkiezingsresultaten van 2020 niet goed te keuren in het Congres.
Vervolgens is het Hof ook duidelijk over onofficiële handelingen of daden. In dat geval geniet een president, dus ook Donald Trump, geen immuniteit.
Lagere rechtbank moet oordelen
Het Hof stuurt de zaak nu terug naar een lagere rechtbank in Washington. Die moet oordelen welke acties en aspecten van zijn gedrag voor en tijdens de bestorming vallen onder Trumps officiële hoedanigheid als president. De kans dat die rechtbank voor de presidentsverkiezingen van 5 november daarover een beslissing velt, is klein.
6 rechters stemden voor, 3 tegen
Het was geen eensgezind arrest van het Hooggerechtshof. De uitspraak werd gesteund door de 6 conservatieve rechters, de 3 liberale rechters stemden tegen. Bij die laatste groep zit rechter Sonia Maria Sotomayor.
Zij is van oordeel dat de 6 andere rechters "een immuniteit hebben verzonnen voor corrupte daden van een president". Volgens Sotomayor is de beslissing dan ook een "dramatische uitbreiding" van de presidentiële macht.
"Deze nieuwe immuniteit voor officiële daden kan worden gebruikt door elke president die zijn eigen belangen, zijn eigen politieke carrière of zijn eigen financiële gewin boven de belangen van het land wil plaatsen", schrijft Sotomayor in haar commentaar.
Een heel ander geluid is te horen bij de conservatieve rechter Clarence Thomas. Hij stemde niet alleen voor, maar stelt zich ook vragen bij speciaal aanklager Jack Smith die de zaak tegen Donald Trump leidt.
"Als deze ongekende vervolgingszaak door moet gaan, dan moet dat gebeuren door iemand die daartoe gemachtigd is door het Amerikaanse volk", schrijft Thomas in zijn commentaar, al heeft geen enkele andere rechter zich bij die passage aangesloten.
Trump reageert tevreden
De beslissing van het Hooggerechtshof is een gedeeltelijke overwinning voor Donald Trump, zeker omdat de zaak rond de bestorming van het Capitool nu zo goed als zeker niet voor 5 november zal plaatsvinden.
Trump lijkt alvast tevreden over het oordeel. "Een grote overwinning voor onze democratie, ik ben trots dat ik een Amerikaan ben!", stelt hij op zijn socialemediaplatform Truth Social.
Het campagne-team van Joe Biden lijkt teleurgesteld, maar zegt ook dat het oordeel "niets aan de feiten verandert". "Donald Trump sloeg door nadat hij de verkiezingen van 2020 had verloren en moedigde een menigte aan om de resultaten van vrije en eerlijke verkiezingen omver te werpen." Volgens het team van de Democraat denkt Trump ook "dat hij boven de wet staat".
Björn Soenens: "Deel van Trumps strategie"
Volgens Amerika-correspondent Björn Soenens werpt het arrest van het Hof heel wat vragen op. "De facto komt dit erop neer dat de macht van een (ex-)president heel erg opgerekt wordt. Het Hooggerechtshof heeft nu gezegd moet een president in een officiële capaciteit enige immuniteit genieten."
"Maar wat is dat dan, een daad binnen zijn officiële capaciteit? Als Donald Trump in de tuin van het Witte Huis staat en zijn volgelingen toespreekt, als hij oproept om naar het Capitool te trekken en de uitslag van Biden niet te bekrachtigen, in welke hoedanigheid doet hij dat dan? Als president, of als privépersoon? Daarover moet die lagere rechtbank nu beslissen."
Waar Soenens zeker van is, is dat het oordeel goed nieuws is voor Trump. "Het was ook deel van zijn strategie om tijd te winnen. Twee lagere rechtbanken hadden al negatief geantwoord op zijn vraag om immuniteit. Het Hooggerechtshof zegt nu duidelijk: 'het kan'."
"Belangrijk om te benadrukken, is dat de president geen volledige immuniteit krijgt. Dat zou betekenen dat de Verenigde Staten de facto een dictatuur aan de macht zouden kunnen hebben, want dan kan de uitvoerende macht alles, zonder kans op bestraffing."