Hoe kijken wereldleiders naar de mogelijke terugkeer van Donald Trump?

Op 24 februari vond in de Amerikaanse hoofdstad Washington DC de laatste dag van CPAC 2024 plaats. Dat is een Republikeinse conferentie die het best te omschrijven is als het "Walhalla van conservatief Amerika". 4 dagen lang konden bezoekers deelnemen aan panelgesprekken, kijken naar documentaires zoals "The Woke Wars" of aanschuiven bij het Ronald Reagan Dinner.

De crème de la crème van de conferentie, waar de meeste mensen een ticket voor kochten, was de toespraak van de Republikeinse oud-president Donald Trump. Die is goed op weg om de Republikeinse voorverkiezingen te winnen en opnieuw tegenover huidig president Joe Biden te staan in de race naar het Witte Huis. Afgelopen weekend won Trump nog de Republikeinse voorverkiezingen in South Carolina.

Tijdens zijn toespraak vermeldde Trump de Argentijnse president Javier Milei, die hij beschreef als "een geweldige man". Er verschenen ook beelden van de ontmoeting tussen Trump en Milei, die achter de schermen plaatsvond. Milei toonde zich een grote fan van de Amerikaanse oud-president en gaf aan dat het "een grote eer" was om Trump persoonlijk te ontmoeten.

Dat Milei naar Trump opkijkt, is geen geheim. De man voert een uiterst rechts beleid en baseerde zijn verkiezingscampagne grotendeels op het politieke recept van Trump. Ook Milei verkondigde dat alleen hij zijn land kon redden van de verdoemenis. Het welbekende MAGA, voluit "Make America Great Again", werd "Make Argentina Great Again". 

De Argentijnse president is dus een voorstander van een "Trump-comeback". De vraag is: zijn andere wereldleiders even enthousiast om Trump te zien terugkeren naar het Witte Huis?

Sinds het aftreden van Trump in 2021 is de toestand van de wereld sterk veranderd. Een van de belangrijkste ontwikkelingen is zonder twijfel de Russische invasie in Oekraïne. Na iets meer dan 2 jaar oorlog ziet het er niet goed uit voor de Oekraïners. Onlangs nam het Russische leger na maanden van hevige gevechten nog de symbolisch belangrijke stad Avdiivka in. Volgens Oekraïne viel de nederlaag te wijten aan het tekort aan munitie en manschappen.

De Oekraïense president Volodimir Zelenski riep zijn bondgenoten al meermaals op om de Oekraïners niet te vergeten en vraagt om dringend meer financiële en militaire hulp te sturen.

Daarmee richt hij zich ook tot de Verenigde Staten, waar een nieuw noodpakket van 55,9 miljard euro al maandenlang wordt geblokkeerd door de Republikeinse partij. Die wil eerst meer maatregelen van de regering-Biden om de illegale migratie aan de grens met Mexico te stoppen.

Een nieuwe ambtstermijn van Trump zou wel eens funest kunnen zijn voor de overwinningskansen van de Oekraïners. Dat gaf Rusland-expert Marijn Trio eerder al aan, omdat Trump de Republikeinen binnen het Huis van Afgevaardigden aanstuurt om niet toe te geven.

Ook Oost-Europakenner Jan Balliauw noemt de Amerikaanse steun voor Oekraïne "essentieel, omdat die vooral militair van aard is". "En er is voorlopig geen zicht op nieuwe hulp."

Zelenski lijkt alvast niet happig op een terugkeer van Donald Trump. In Biden vindt de Oekraïense president een bondgenoot die zich systematisch inzet voor meer financiële en militaire steun aan de Oekraïners, iets waar hij bij Trump niet zeker van is.

Daarnaast zou Trump naar Zelenski's gevoel de ernst van de situatie in Oekraïne niet begrijpen. De Amerikaanse oud-president gaf eerder al aan dat hij de oorlog in Oekraïne "binnen de 24 uur zou kunnen oplossen", een uitspraak die Zelenski als "bijzonder gevaarlijk" bestempelde.

Daarop nodigde Zelenski de Amerikaanse oud-president uit om een bezoek te brengen aan de hoofdstad Kiev en zijn plannen uit de doeken te doen. "Ik ben elke dag beschikbaar", zei Zelenski toen. Trump heeft de uitnodiging nooit aanvaard.

Ook de Russische president Vladimir Poetin gaf al aan dat hij Trump liever niet opnieuw aan het Amerikaanse roer ziet staan. Toen een Russische journalist onlangs vroeg wie Poetin verkiest, antwoordde hij vrijwel meteen Biden.

Daarbij toonde hij zich opvallend positief over de Amerikaanse president. "Hij heeft meer ervaring en is voorspelbaarder", zei Poetin. "Ik heb hem ontmoet in Zwitserland. Toen al zeiden mensen dat hij incompetent was, maar ik heb daar niets van gemerkt." Daarmee verwijst hij naar de kritiek dat Biden te oud is om een tweede ambtstermijn op een succesvolle manier te voltooien.

Dat is opvallend, omdat Biden zich geregeld scherp uitlaat over de Russische president. Zo noemde hij Poetin onlangs nog een "dwaze klootzak". Trump daarentegen toonde zich al meermaals positief over de Russische president, die hij eerder als een "slimme man" beschreef. 

Toch moeten de uitspraken van Poetin volgens analisten met een korrel zout worden genomen. Bij het Nederlandse NOS gaf Rusland-correspondent Geert Groot Koerkamp aan dat Poetin "niet graag het achterste van zijn tong laat zien" en naar alle waarschijnlijkheid uitkijkt naar een overwinning van Trump in november. "Rusland is doorgaans gebaat bij onrust in het westerse kamp en het is duidelijk dat een overwinning van Trump juist daartoe kan leiden."

Ook Brian Taylor laat zich in het Amerikaanse magazine Newsweek sceptisch uit over de uitspraken van de Russische president. Hij is professor politiek aan de Syracuse University in de Amerikaanse staat New York en schrijver van het boek "De code van Poetin". 

"Poetin zou er belang bij hebben dat Trump terugkeert", stelt Taylor duidelijk in Newsweek. "Hij gelooft dat als Rusland zich het komende jaar staande kan houden aan het front en Trump dan terugkeert, dat hij de vrije hand zal hebben in Oekraïne."

Wees er maar zeker van dat ook China de aankomende Amerikaanse presidentsverkiezingen nauwlettend in de gaten houdt.

Met de tweede grootste economie ter wereld, een leger van meer dan 2 miljoen soldaten en een uitgebreid internationaal netwerk heeft China zich de laatste jaren opgeworpen als de belangrijkste uitdager van het Amerikaanse wereldleiderschap. Voor de Chinese president Xi Jinping is de keuze van het Amerikaanse volk dus van groot belang, omdat het de koers voor de toekomst mee kan bepalen.

Tijdens Trumps 4 jaar als president begon namelijk de beruchte handelsoorlog tussen de Verenigde Staten en China. Volgens Trump leed de Amerikaanse economie en industrie te veel onder de handel met China.

Hij beschuldigde China er onder meer van zijn nationale munt artificieel laag te houden, wat zou leiden tot oneerlijke concurrentie. Daarnaast had de Amerikaanse oud-president het ook over "diefstal van intellectuele eigendommen", waarbij Chinese bedrijven bijvoorbeeld Amerikaanse technologie (ook onder patent) zonder toestemming overnamen.

Trump voerde importtaksen in op Chinese goederen, waarna China op zijn beurt gelijkaardige tarieven invoerde op Amerikaanse producten. Met zijn beleid wilde Trump "Peking onder druk zetten om belangrijke veranderingen door te voeren in zijn economisch systeem". En hoewel Biden tijdens zijn campagne aangaf dat hij een meer stabiele relatie met China nastreeft, behield hij een groot deel van de maatregelen die Trump had ingevoerd. 

Maar wie verkiest Xi Jinping dan, Biden of Trump? "Voor China is het eigenlijk kiezen tussen de pest en de cholera", zegt China- en Amerika-expert Tom Van de Weghe. "Biden heeft de strenge tarieven van Trump verdergezet, maar Trump wil ze nog eens sterk verhogen. Zo spreekt hij over 60 procent aan importtaksen, wat ongezien is."

Trump heeft al aangegeven dat hij zich nu nog strenger wil opstellen tegenover China. Daarom leidt zijn eventuele terugkeer volgens Van de Weghe tot onrust onder de Chinese bevolking. "Die Chinese zorgen zie je ook op sociale media. Onrust creëert instabiliteit en dat kan Xi wel missen."

Toch kan een terugkeer van Trump op sommige vlakken ook positief zijn voor het Chinese beleid. Van de Weghe geeft aan dat de isolationistische houding van Trump China kansen biedt in de Zuid-Chinese Zee. China eist dat zeegebied op, maar landen zoals Vietnam en de Filipijnen erkennen die claim niet. In de Zuid-Chinese Zee vinden dan ook geregeld incidenten plaats tussen schepen van de Chinese kustwacht en Filipijnse vissersboten.

Ook wat Taiwan betreft, zou China zich onder het presidentschap van Trump mogelijk meer kunnen permitteren. Taiwan ziet zichzelf als een onafhankelijk land, maar zijn grote buur en wereldmacht China ziet het eiland als een opstandige provincie die bij het Chinese vasteland hoort. 

Xi heeft in het verleden al meermaals laten weten dat hij een diplomatieke oplossing voor Taiwan verkiest, maar dat er in het uiterste geval ook militaire acties mogelijk zijn. Sommige voorspellingen stellen zelfs dat China tegen 2027 al klaar zou zijn voor een invasie van Taiwan.

Biden heeft al aangegeven dat de Verenigde Staten het eiland met "boots on the ground" zouden beschermen bij een Chinese invasie. Die garantie hebben de Taiwanezen bij Trump niet.

Volgens Van de Weghe beperken de Chinese voordelen van een tweede Trump-presidentschap zich tot het territoriale. "Over het algemeen heeft China meer baat bij een stabiel Amerikaans beleid, en dat vindt Xi bij Biden."

"Zowel de Democraten als de Republikeinen willen stemmen winnen met een hard China-beleid, maar de kans is groot dat Biden zijn huidige beleid gewoon doorzet. Door de problemen in de Chinese economie kan het land de nog hogere importtarieven die Trump wil invoeren, ook wel missen."

Tot slot mogen we het Midden-Oosten niet vergeten, waar sinds 7 oktober 2023 een hevige oorlog woedt tussen Israël en de Palestijnse terreurgroep Hamas.

De gevechten, die zich vooral in de Gazastrook concentreren, hebben al een hoge menselijke tol geëist. Er zouden sinds 7 oktober al zo'n 29.700 Palestijnen gedood zijn. Daarnaast waarschuwen internationale organisaties dat ongeveer een half miljoen mensen in de Gazastrook in acute hongersnood leven en daardoor bladeren of veevoeder moeten eten.

Aan Israëlische kant bevinden zich nog steeds zo'n 130 gijzelaars in de Gazastrook, al zouden ongeveer 30 van hen niet meer leven. De internationale gemeenschap werkt aan een akkoord tussen Israël en Hamas om de gijzelaars vrij te krijgen, maar voorlopig zonder resultaat.

Dat de gijzelaars na meer dan 100 dagen oorlog nog steeds niet zijn bevrijd, leidt tot grote woede bij de Israëlische bevolking. Er vinden geregeld betogingen plaats die zich richten tegen de regering, omdat die volgens de families van de gijzelaars te weinig doet.

De Verenigde Staten tonen zich graag als de belangrijkste bondgenoot van Israël in het Midden-Oosten. Ook na de verrassingsaanval van Hamas gaf president Biden meteen aan dat Israël kon rekenen op de "onvoorwaardelijke steun" van de Amerikanen. Daarnaast weigert hij nog steeds om te pleiten voor een permanent staakt-het-vuren.

Toch lijkt Biden steeds meer aan te dringen op Israëlische voorzichtigheid in de oorlog. Daar heeft het hoge dodentol veel mee te maken. De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Antony Blinken heeft al meermaals aangegeven dat Israël meer moet doen om burgers in de Gazastrook te beschermen. Biden zou ook aandringen om over te schakelen op een minder intense fase van het offensief in Gaza, maar daar wil Israël voorlopig niet van weten.

De onenigheid tussen de Israëlische premier Benjamin Netanyahu en de Amerikaanse president Biden neemt dus zichtbaar toe. Zou Netanyahu misschien meer baat hebben bij een terugkeer van Donald Trump?

Hoewel Netanyahu zich amper uitlaat over de Amerikaanse presidentsverkiezingen, is het niet vreemd om te denken dat de Israëlische premier liever Trump ziet winnen. Tijdens zijn presidentschap voer Trump een pro-Israëlische koers. Dat verkondigt hij ook graag: op zijn socialemediaplatform Truth Social schreef hij al dat "geen enkele president ooit meer had gedaan voor Israël".

Zo erkende hij Jeruzalem als de hoofdstad van Israël en verhuisde hij de Amerikaanse ambassade naar daar. Bovendien erkende hij de Golanhoogten als Israëlisch grondgebied, een beslissing die heel wat landen (inclusief België) niet erkenden en verwierpen. Tot slot zijn er nog de Abraham-akkoorden van 2020, die onder zijn presidentschap werden ondertekend. Die zorgden voor een gedeeltelijke normalisering in de relatie tussen Israël en verschillende Arabische landen, waaronder Marokko en Bahrein.

Met de Palestijnse zaak hield Trump zich beduidend minder bezig. Aaron David Miller, die bij het Carnegie Endowment voor Internationale Vrede werkt, beschrijft het in het Amerikaanse nieuwsmagazine Foreign Policy als volgt: "Trumps pogingen om de Palestijnen te marginaliseren, de Palestijnse Autoriteit te verzwakken en Israëlische nederzettingsactiviteiten mogelijk te maken, hebben een lastige kwestie nog moeilijker gemaakt."

Netanyahu mag zich dan wel stilhouden over de Amerikaanse verkiezingen, anderen binnen zijn kabinet deelden al hun ongezouten mening. De Israëlische minister van Nationale Veiligheid Itamar Ben-Gvir beschuldigde Biden bijvoorbeeld van hulp aan Hamas. Ben-Gvir staat bekend voor zijn ultranationalistische ideeën en uitspraken.

"In plaats van ons zijn volledige steun te geven, is Biden druk bezig met het geven van humanitaire hulp en brandstof, die naar Hamas gaat", zei de minister in een interview met The Wall Street Journal. "Met Trump aan de macht zouden de Verenigde Staten zich heel anders gedragen." Netanyahu heeft zijn minister niet op het matje geroepen voor die uitspraken.

Traditioneel neigt de Israëlische bevolking ook meer naar de Republikeinse kant tijdens de Amerikaanse verkiezingen. Een peiling van 2020 gaf aan dat 63 procent van de Israëli's graag een tweede ambtstermijn van Trump wilden zien, terwijl Biden van slechts 17 procent van de respondenten steun kreeg.

De meest recente peiling toont echter een complete ommezwaai. 40 procent van de Israëli's zou liever 4 extra jaar Biden willen, terwijl slechts 26,2 procent achter Donald Trump zou staan. Daarmee zou het Israëlische volk voor het eerst in 20 jaar tijd liever een Democratische dan een Republikeinse president aan het roer van de Verenigde Staten hebben.

Volgens The Times of Israel valt dat deels te verklaren door Trumps reactie na de aanval van Hamas op 7 oktober. Trump zou tijdens een campagnebijeenkomst hebben aangegeven dat de Israëlische inlichtingendiensten gefaald hadden. Daarbij noemde hij de Israëlische minister van Defensie Yoav Gallant ook een "eikel" en het Libanese Hezbollah beschreef hij als "bijzonder slim". Premier Netanyahu had hem dan weer "teleurgesteld".  

Biden stuurt dan wel aan op meer hulp aan de Palestijnse burgers in de Gazastrook, hij blijft wel openlijk achter het Israëlische recht op zelfverdediging staan.

Natuurlijk kan niemand met zekerheid voorspellen wie de verkiezingen in Amerika zal winnen, ongeacht de voorkeur van de verschillende wereldleiders. Bovendien is Trump nog steeds niet de officiële kandidaat van de Republikeinen. Zijn tegenstreefster Nikki Haley heeft nog geen enkele voorverkiezing gewonnen, ook niet in haar thuisstaat South Carolina, maar gaf al aan dat ze nog niet aan ophouden denkt. En dan hebben we het nog niet over de rechtszaken en veroordelingen die heel wat van zijn tijd en geld vragen. 

Toch worden de verkiezingen zo goed als zeker een herhaling van 2020: Trump versus Biden. Deze keer is niet iedereen er zeker van dat Biden het opnieuw van Trump zal halen. Uit peilingen van The New York Times en Siena College blijkt dat Trump in vijf van de zes belangrijkste "swing states" meer stemmen zou halen dan Biden.

Ook in Europa bereiden staatshoofden zich voor op een mogelijke terugkeer van Trump. Vooral Trumps openlijke aversie van de NAVO en van landen die onvoldoende uitgeven aan defensie, baart heel wat leiders zorgen. Daarom werkt de Europese Unie, onder meer op militair vlak, aan meer onafhankelijkheid van de Verenigde Staten.

Want ondanks Bidens garantie dat "America back" is, zitten heel wat Europese leiders met de vraag of Amerika na de verkiezingen ook blijft.