Na urenlange zitting is jury van proces over de aanslagen samengesteld: 7 vrouwen en 5 mannen uitgeloot als effectieve leden, 24 anderen zijn reserveleden

Na de vaststelling van de 12 effectieve juryleden, zijn nu ook de 24 reserveleden vastgesteld.  Zij zullen moeten invallen als iemand uit de effectieve jury wegvalt. In totaal zijn er dus 36 juryleden. Zij zullen nu de eed afleggen.

De voorzitter van het assisenhof heeft iedereen bedankt voor het vervullen van hun burgerplicht en hun geduld. De gewraakte kandidaat-juryleden werd op het hart gedrukt dat ze zich daarover het hoofd niet hoeven te breken. De redenen van de wraking door ofwel de verdediging of het openbaar ministerie zijn geheim. De advocaten van de beschuldigden hebben 18 (het maximale aantal) uitgelote namen geweigerd, het parket 17.

"Na een zitting die meer dan 13 uur heeft geduurd, is de jury gekozen", zegt VRT-journaliste Caroline Van den Berghe. "En het viel op dat mensen die te horen kregen dat ze niet moesten zetelen, vaak opgelucht reageerden. Sommigen deden zelfs een vreugdedansje. Bij anderen die duidelijk niet wilden zetelen maar wel uitgeloot waren, stond het onweer bijna op hun gezicht."

Een man wiens naam uit de urne kwam om als reservejurylid te dienen, heeft een kwartier geleden het gebouw al verlaten omdat de hele kwestie te lang duurde naar zijn zin. De zitting is inderdaad al van 9.45 uur bezig. Dat betekent wel dat de man nu als afwezige moet worden opgeschreven en hij riskeert dus vervolging.

De man die deze namiddag vrijstelling had gevraagd omdat zijn zoon op 22 maart 2016 in een metrostel zat voor het metrostel waar een terrorist zich tot ontploffing bracht, is gewraakt door de advocaten van de beschuldigden. Hij moet dus niet in de jury zitten. De man had aangegeven dat hij erg geraakt was door de gebeurtenissen van 22 maart en dat hij eigenlijk zijn oordeel al had gevormd, maar de assisenvoorzitter had hem vanmiddag toch niet vrijgesteld.

De eerste naam is uit de urne gehaald, maar de man is meteen gewraakt door de advocaten van de beschuldigden. De reden daarvoor moet geheim blijven. De tweede getrokken persoon is wel door zowel verdediging als parket aanvaard als jurylid, die man zal dus effectief jurylid zijn. Ook de derde getrokken naam (een vrouw) wordt aanvaard. We hebben nu dus twee effectieve juryleden.

De vierde getrokken naam wordt gewraakt door de advocaten van de beschuldigden. Na vier trekkingen hebben we dus nog altijd maar twee juryleden. De vijfde persoon (een vrouw) die wordt geloot, wordt wel aanvaard. We zitten aan drie juryleden. De zesde getrokken persoon wordt dan weer geweigerd door het openbaar ministerie.

Een zevende naam is uit de urne gehaald door de assisenvoorzitter. Deze vrouw wordt ook aanvaard. We hebben nu vier effectieve juryleden geloot. Ook de achtste loteling wordt goedgekeurd: vijf juryleden zijn nu al uitgeloot. De negende gelote persoon wordt afgewezen door de advocaten van de beschuldigden, net als de tiende.

Nummer elf wordt aanvaard als jurylid. We zitten nu aan zes juryleden: vijf vrouwen en één man. De twaalfde naam die uit de urne komt, wordt gewraakt door het parket. De dertiende persoon wordt dan weer geweigerd door de verdediging. 

Nummer veertien wordt goedgekeurd. Hij wordt het zevende jurylid. Nummer vijftien krijgt een wraking van het parket. De zestiende naam uit de urne komt dan weer wel in de jury. Daarmee zitten we al aan zes vrouwelijke juryleden. Van de twaalf juryleden, mogen er acht van hetzelfde geslacht zijn.

De zeventiende naam die wordt uitgeloot, wordt gewraakt door het parket. Nummer achttien mag/moet wel plaatsnemen in de zetels van de jury. Hij wordt jurylid negen. Ook geen wraking voor nummer negentien: de man wordt het tiende jurylid. Nummer twintig wordt aanvaard door de beschuldigden, maar niet door het parket.

Nummer eenentwintig wordt ook een jurylid. Hij wordt het elfde en dus voorlaatste effectieve jurylid. En ook de volgende naam (een vrouw) wordt aanvaard. We hebben dus een effectieve jury die bestaat uit zeven vrouwen en vijf mannen. Tien mensen werden gewraakt, vijf door het parket en vijf door de advocaten van de beschuldigden. 

In de pot met mogelijke juryleden zitten nu 293 namen. Daaruit zullen dadelijk 36 namen worden getrokken voor 12 effectieve juryleden en 24 reservisten. Die kunnen nog gewraakt worden: de advocaten van de beschuldigden kunnen er 18 wraken, het openbaar ministerie ook 18. Er is nu wel discussie hoe die eventuele wraking door de advocaten zal worden uitgesproken tegenover de assisenvoorzitter.

Na een korte avondpauze, herneemt de zitting. Nu wordt de pot samengesteld met de overgebleven (dus niet vrijgestelde) kandidaat-juryleden. Wie aanwezig is, moet zich kenbaar maken.

Wie afwezig is op de zitting, komt niet in de pot, maar kan een boete krijgen. Uit die pot zullen dadelijk de 36 juryleden (12 effectieve en 24 reserve) worden geloot. De advocaten van de verdediging en het parket kunnen wel nog kandidaten wraken/weigeren.

Alle vrijstellingen zijn nu beoordeeld en al dan niet toegekend. Wie geen vrijstelling heeft gekregen, komt dus in de pot van namen terecht waaruit straks 36 juryleden zullen worden geloot.

Zo'n 250 namen zullen in die pot terechtkomen. In totaal waren er 1.000 mensen opgeroepen als kandidaat-jurylid. Goed de helft kreeg een vrijstelling (waarvan zo'n 200 op de zitting vandaag) en nog eens 250 mensen zijn niet komen opdagen (en kunnen daarvoor een boete krijgen). Er volgt nu eerst een half uurtje pauze.

"De echte test voor de jury en het proces volgt de komende weken en maanden", zegt VRT-journaliste Caroline Van den Berghe. "Dit proces zal inderdaad vele maanden duren en op het einde moet de jury overblijven met 12 effectieve leden om te kunnen oordelen over schuld en straf."

Van de zowat 1.000 opgeroepen kandidaat-juryleden voor het assisenproces over de aanslagen, heeft ruim de helft een vrijstelling gekregen. Meer dan 330 hadden die al voor deze zittingsdag op zak. 700 anderen moesten zich vandaag komen melden, 450 kwamen effectief opdagen. Vele tientallen vroegen alsnog een vrijstelling.

Uiteindelijk kregen vandaag nog zo'n 200 mensen een vrijstelling van de assisenvoorzitter. Nogal wat mensen zijn kennelijk ziek of hebben een reis in het vooruitzicht. Wie een doktersattest kon voorleggen of kon bewijzen dat hij een privéreis heeft geboekt en reeds betaald, werd vrijgesteld door de assisenvoorzitter.

Kandidaat-juryleden die meegaven dat ze een slachtoffer van de aanslagen kennen, kunnen ook niet als jurylid fungeren. De assisenvoorzitter vroeg wel telkens de naam van het bewuste slachtoffer, om toch min of meer te controleren dat het geen goedkoop excuus was. 

Mensen die aangaven dat ze een advocaat van een van de partijen persoonlijk kenden, kregen eveneens een vrijstelling. Net als, uiteraard, mensen die de beschuldigden enigszins kennen. Zo gaf een kandidaat-jurylid op het einde nog aan dat hij zich plots herinnerde dat hij Salah Abdeslam kende. De beschuldigde bevestigde dat op vraag van de voorzitter. Wie voor de Brusselse vervoersmaatschappij MIVB werkt, kon ook rekenen op een vrijstelling. De MIVB is burgerlijke partij in de zaak.

Wie daarentegen aangaf en probeerde te argumenteren dat een juryopdracht moeilijk ligt met het werk of met familie, had doorgaans geen succes. Hun namen werden opgenomen in de trommel, waar de 36 juryleden (waarvan 24 reserveleden) uit worden geloot.

De zitting is hernomen na een vieruurtje-pauze. Een kandidaat-jurylid die een vrijstelling wou, had zijn argumenten bij heel wat andere kandidaten eerder op de dag al van tafel zien vegen door de voorzitter. Hij deed nu zelf geen moeite meer want hij besefte dat ook hij geen vrijstelling zou krijgen.

Een vrouw die zich persoonlijk getroffen voelt door de aanslag in het metrostation Maalbeek, omdat ze elke dag de betrokken metrolijn in Brussel neemt, krijgt ook geen vrijstelling. Op 22 maart 2016, de dag van de aanslag, nam ze de metro overigens niet omdat ze in Charleroi haar vader in het ziekenhuis bezocht.

Een kandidaat-jurylid geeft aan dat ze heel goed een advocaat van een beschuldigde en van een burgerlijke partij kent. Zij wordt vrijgesteld om in de jury te zitten. Ook geen jury voor een vrouw die vertelde dat ze de beschuldigde Ousama Atar heeft gekend toen hij zeer jong was. Atar staat bij verstek terecht, vermoedelijk is hij overleden in Syrië. 

Een man wil vrijgesteld worden omdat hij intussen een vliegtuigticket heeft geboekt en jobaanbiedingen heeft, maar en passant geeft hij ook mee dat hij als jurylid niet onpartijdig zou kunnen oordelen. Hij is naar eigen zeggen in het verleden verschillende keren het slachtoffer geweest van gewelddaden en kan zich in dat licht niet correct opstellen tegenover de beschuldigden, laat hij verstaan. Vrijstelling.

Een Nederlandstalige man staat in zijn gemeente kennelijk te boek als Franstalige en werd als dusdanig opgeroepen. Hij komt met een hoofdtelefoon - voor de vertaling - naar voren. Aangezien het proces in het Frans verloopt, is hij vrijgesteld. Een andere man krijgt ook een vrijstelling omdat zijn schoonbroer in 2014 zou zijn aangevallen door de broer van beschuldigde Salah Abdeslam. Nog een andere kandidaat geeft (met de glimlach) en een (gespeeld?) accent aan dat hij niet goed Frans spreekt. Ook hij hoeft niet in de jury te zitten.

De assisenvoorzitter last een korte pauze van zo'n 30 minuten in. Daarna moeten nog een 300-tal jurykandidaturen worden beoordeeld. Pas daarna volgt de trekking van de namen van wie in de jury zal moeten zitten.

In totaal zijn nu 91 mensen vrijgesteld. Een tiental anderen staan op een wachtlijst omdat ze ofwel medische redenen inroepen en daarvoor nog een attest proberen te verkrijgen voor het einde van de zitting of omdat ze zeggen niet voldoende het Frans (de taal van het proces) machtig te zijn.

Een therapeute werpt op dat ze met slachtoffers werkt en dus niet objectief kan oordelen. Maar ze behandelt geen slachtoffers van de aanslagen, moet ze toegeven op vraag van de assisenvoorzitter. Geen vrijstelling dus.

Een glutenintolerantie (en talrijke andere aandoeningen) van een kandidaat-jurylid maakt niet meteen indruk op de rechter, maar de man heeft blijkbaar ook een persoonlijke band met een van de advocaten. "Ik ken meneer Stan". Een verwijzing naar Stanislas Eskenazi, de advocaat van beschuldigde Mohamed Abrini. Vrijstelling dus.

Een man wiens vrijstelling eerder al was geweigerd, komt vandaag opnieuw een vrijstelling vragen. Hij voert een extra argument aan: hij kent iemand van de slachtoffers, zegt hij, een oud-medestudent. Al moet hij toegeven dat hij de betrokken persoon al zo'n 20 jaar niet gezien had. Hij krijgt desalniettemin een vrijstelling, mogelijk uit vrees dat de verdediging hem toch zal wraken mocht hij uitgeloot worden als jurylid.

Een kandidate argumenteert dat haar vader in de gevangenis van Ittre zit en contact heeft gehad met terreurorganisatie Al Qaeda. "Maar dat is het leven van uw papa, niet het uwe", repliceert de voorzitter van het hof. "Heb je contact gehad met de beschuldigden?" Nee, was het antwoord. Geen vrijstelling. Ook geen vrijstelling voor een alleenstaande moeder die geen oplossing ziet om haar kind van school af te halen.

Een kandidaat-jurylid gaat in discussie met de rechter omdat hij geen vrijstelling krijgt. Hij is zelfstandige (zaakvoerder van zijn eigen onderneming) en heeft in het kader van zijn werk een reis geboekt. Hij vraagt zich af waarom mensen die een privéreis hebben geboekt en dat kunnen staven wel vrijgesteld worden. Volgens de assisenvoorzitter kan zijn onderneming een vervanger vinden.

Momenteel hebben al zo'n 90 kandidaat-juryleden een vrijstelling gekregen.

Na een uur middagpauze herneemt de zitting van het assisenproces over de aanslagen van 22 maart 2016 in on sland. De beschuldigden hebben opnieuw plaats genomen in de glazen box en de voorzitter luistert opnieuw naar de kandidaat-juryleden die een vrijstelling willen.

Een van hen wil in januari op reis gaan, maar wordt niet vrijgesteld. Hij kan namelijk nog geen reservering en betaalde tickets voorleggen. Een andere man wordt wel vrijgesteld, hij legde onder meer een (verre) familieband met een advocaat van een van de beschuldigden voor.

Een man kan een doktersattest voorleggen, dat hij niet in de jury kan zitten "wegens familiale redenen". De assisenvoorzitter heeft er haar bedenkingen bij. "U lijkt me in goede gezondheid", werpt ze op, maar ze kan niet anders dan de kandidaat vrijstellen omdat hij een doktersattest heeft.

Een duidelijk panikerende en emotionele vrouw geeft aan niet om te kunnen met de aanwezigheid van zoveel volk. De beslissing over haar kandidatuur wordt in de wacht gezet. 

De zitting zal nog uren duren, want nog niet de helft van de kandidaturen is beoordeeld. Daarna komen alle namen van wie opgeroepen werd maar niet vrijgesteld in een pot terecht. Uit die pot worden 36 namen getrokken op het einde van de zitting: 12 juryleden en 24 reserveleden. 

Smail Farisi, een van de 10 beschuldigden, heeft de zaal kort na de verderzetting van de zitting na de middagpauze verlaten. Hij voelt zich kennelijk niet zo lekker. De meeste beschuldigden zitten in een glazen box, Farisi niet want hij zit niet in de gevangenis. Verschillende beschuldigden, onder anderen Abdeslam, slaan een praatje met elkaar in de glazen box.

De zitting, die begon om 9.45 uur, wordt nu even geschorst om in lunchpauze te gaan. Het wordt sowieso een lange zittingsdag, want niet de helft van de jurykandidaturen is behandeld. Om 13.45 uur wordt de zitting verdergezet waarbij eerst de vrijstellingen verder zullen worden beoordeeld. Daarna volgt nog een pauze en komt de lottrekking die zal bepalen wie in de jury zal moeten zitten.

Een bekend gezicht onder de mensen die werden opgeroepen als kandidaat-juryleden: atleet Kevin Borlée. Hij kwam zich presenteren, maar was blijkbaar al op voorhand vrijgesteld. Borlée moest zelfs geen woord uitbrengen en kon de zaal opnieuw verlaten.

Een andere kandidate laat weten dat ze net een nieuw werk is gestart en dat ze schrik heeft dat haar werkgever haar niet zal houden. De voorzitter wijst erop dat de werkgever dat recht niet zou hebben, geen vrijstelling dus. Een advocate had geen voorafgaandelijke vrijstelling gekregen. Nu komt ze met een extra argument: ze wordt onderzocht op een chronische ziekte en kan een doktersattest voorleggen.

Iemand die zich als journalist voorstelt, evenwel voor culturele onderwerpen en strips, zegt dat hij verbaasd is dat hij opgeroepen werd omdat het zijn taak is om nieuws te verspreiden. Juryleden mogen niet praten met de buitenwereld over het proces. De assisenvoorzitter wijst de man erop dat mocht hij effectief geloot worden als jurylid en informatie doorspelen, dat hij daarvoor strafrechtelijk kan veroordeeld worden. Geen vrijstelling voor de man.

Twee mensen gaven te kennen dat ze bevriend zijn met een advocaat van een van de beschuldigden. De advocaat bevestigde en dus kregen de twee een vrijstelling. Ook een vrouw die aangeeft dat ze op de dag van de aanslagen werkte in het Erasmusziekenhuis en slachtoffers "van de barbaarse daden" heeft ontvangen, krijgt een vrijstelling. Ze wierp op dat ze geen neutraal oordeel zou kunnen vellen.

Wat vaak terugkomt: mensen willen een vrijstelling omdat ze voor de kinderen moeten zorgen of omdat het niet goed uitkomt met hun werk. Doorgaans worden die argumenten door de assisenvoorzitter van tafel geveegd. Intussen hebben al zo'n 25 kandidaten een vrijstelling gekregen, van tientallen anderen werd die vraag geweigerd. Zij komen dus in de pot terecht waaruit straks de juryleden zullen worden geloot.

Eerst worden de kandidaat-juryleden afgeroepen die een vrijstelling willen. Een man die omwille van zijn werk eerder al een vrijstelling had aangevraagd en die niet had gekregen, vraagt die nu opnieuw met een attest van de werkgever in zijn hand. De assisenvoorzitter weigert opnieuw. De naam van de man komt dus in de pot met de andere kandidaten, waaruit op het einde van deze zitting de juryleden zullen worden getrokken.

Een andere man die bij de Brusselse openbaarveroersmaatschappij MIVB werkt, krijgt wel een vrijstelling. De MIVB werd getroffen door de aanslagen en is burgerlijke partij. Ook een duidelijk emotionele dame wier vader net is overleden, wordt vrijgesteld. Iemand die bewijst dat hij al een reis geboekt en betaald heeft, zal niet in de jury moeten zitten.

Een vrouw zegt dat ze geen Frans spreekt. Dat werd nochtans geverifieerd alvorens ze werd opgeroepen, aldus de assisenvoorzitter. De beslissing over haar kandidatuur wordt on hold gezet. Ook een andere vrouw laat verstaan dat haar Frans niet voldoende is om zich uit te drukken, zij krijgt geen vrijstelling. Nog een ander kandidaat-jurylid roept medische redenen in, maar kan geen attest voorleggen. Ze wil nu haar dokter contacteren en in afwachting daarvan, schorst de voorzitter de beslissing over die kandidatuur op.

Opvallend: de voorzitter weigert om een man vrij te stellen die zei dat hij aanvankelijk dacht dat zijn zoon op de metro zat die werd getroffen door de aanslag op 22 maart 2016. Het bleek op het metrostel ervoor te zijn. De man gaf evenwel aan getraumatiseerd te zijn en dus al zijn mening te hebben over de beschuldigden. "Je zag zo al aan de gezichten van de advocaten dat zij die man gaan wraken als hij straks effectief wordt uitgeloot als jurylid", zegt VRT-journaliste Caroline Van den Berghe. 

De advocaten van de verschillende beschuldigden zijn tevreden dat het assisenproces over de aanslagen van 22 maart 2016 eindelijk van start kan gaan, zeven jaar na de feiten en na een uitstel door de discussie over de beschuldigdenbox. Vandaag wordt de jury uitgeloot, en elke advocaat van de verdediging zal twee uitgelote kandidaten kunnen wraken, maar over de redenen die ze daarvoor zullen hanteren, geven ze geen commentaar.

"Ik kijk naar mensen die rechtstreeks of onrechtstreeks geraakt zijn door de aanslagen, maar ik ga daarbij geen bepaalde groepen viseren", zegt meester Xavier Carrette, advocaat van beschuldigde Ibrahim Farisi. "Ik zal natuurlijk wel een selectie maken van degenen die uitgeloot worden. Maar voor het zover komt, verwacht ik wel dat er heel wat mensen nog zullen vragen om vrijgesteld te worden. Het is historisch dat er zoveel kandidaten worden opgeroepen, maar het wordt dan ook een zeer lang proces."

"De nieuwe box voor de beschuldigden is er nu en beantwoordt aan wat er ook in Parijs voorzien was", klinkt het bij meester Stanislas Eskenazi, advocaat van Mohamed Abrini. "Het is jammer dat het zolang heeft moeten duren en zoveel geld heeft gekost, maar het is nu zo. Voor de samenstelling van de jury heb ik geen vooraf bepaalde criteria om deze of gene te wraken."

De beschuldigden hebben plaatsgenomen in de glazen box. Zij willen niet in beeld gebracht worden. Bij het begin van de zitting moesten ze zich voorstellen. Een van hen, Osama Krayem, weigerde medewerking. In de beschuldigdenbox zitten zeven beschuldigden. Smail en Ibrahim Farisi, die als vrije mannen verschijnen, zitten aan een tafel voor de box.

Het hof komt ook even terug op het feit dat enkele burgerlijke partijen, slachtoffers, per ongeluk een oproepingsbrief als kandidaat-jurylid hebben ontvangen. Het betreft een materiële vergissing waarvoor excuses worden aangeboden.

Op het proces staan 10 beschuldigden terecht. De bekendste namen zijn wellicht Salah Abdeslam en Mohamed Abrini (de man met het hoedje). Oussama Atar staat ook terecht, maar hij is vermoedelijk overleden in Syrië en is dus niet aanwezig in Brussel.

De beschuldigden moeten zich nu vanuit hun glazen box een voor een voorstellen, met onder meer hun naam en leeftijd. Osama Krayem, een van de beschuldigden, weigert zijn medewerking: hij stelt zich niet voor, staat niet recht en toont een ongeïnteresseerde indruk.

In de beschuldigdenbox zelf zitten 7 beschuldigden. Smail en Ibrahim Farisi, die als vrije mannen verschijnen, zitten aan een tafel voor de box. De beschuldigden willen niet in beeld gebracht worden. 

Rond 9.45 uur heeft assisenvoorzitter Laurence Massart de zitting geopend. Als eerste taak staat de benoeming van de verschillende tolken op de agenda. Het gaat onder meer over vertalers Arabisch, Nederlands en Engels. De procestaal is Frans.

De vele kandidaat-juryleden die zijn opgeroepen, melden zich aan met hun oproepingsbrief. Op basis van hun oproepingsnummer worden ze verdeeld over de verschillende zittingszalen. In totaal zijn zo'n 1.000 mensen opgeroepen om te zetelen in de jury: 300 van hen kregen al een vrijstelling, 700 anderen moeten zich vandaag komen aanmelden.

Naar verwachting zullen velen onder hen alsnog een vrijstelling vragen. Kandidaten kunnen vrijgesteld worden als ze bijvoorbeeld een medisch attest kunnen voorleggen of als ze echt onmisbaar zijn op het werk. Het is de assisenvoorzitter die geval per geval zal beoordelen.

Uit de overgebleven groep volgt een loting waarbij 36 juryleden worden getrokken: 12 effectieve en 24 reserveleden. Tijdens die loting mogen de advocaten van de verdediging en de openbare aanklager nog elk 18 kandidaten wraken of weren.